Nederlandse verdedigingswerken 19e en 20ste eeuw

Aankoop grond voor herstel fort.
In: Brabants Nieuwsblad/De Stem
30 januari 2002.
[fort Pinsen]

Aanteekeningen betreffende het schieten uit vestinggeschut
Amsterdam, 1898
56 p.

Aanval van auto gevreesd op Waterlinie.
In: Algemeen Dagblad
31 januari 2001, p. 5, krt.

Abel, F.B.L.A.: Algemeen overzicht van het vestingstelse van het Koninkrijk der Nederlanden.
z.p., 1875

Abel, F.E.L.: Wet van den 15den April 1896, houdende bepalingen ter uitvoering van artikel 152, 2e lid, der Grondwet (Militaire Inundatiënwet).
Den Haag, 1896
18 p.

Abel, F.E.L.A. van: De Wet van 23 December 1853 (Staatsblad 128), houdende bepalingen betrekkelijk het bouwen, planten en het maken van andere werken binnen zekeren afstand van vestingwerken van den Staat (Kringenwet).
‘s-Gravenhage, 1901.

Akihari, H.; Behagel, M.: De vestingbouw in Nederland tussen 1795 en 1914.
In: Vesting. Vier eeuwen vestingbouw in Nederland, p. 83-110; ill.

Amersfoort, H.: De Citadel van Antwerpen. Verdediging en val in december 1832.
In: De Militaire Spectator
Jg. 152, No. 1, januari 1983, p. 6-18; ill.; plgr.; lit.opg.

Amersfoort, H.: De citadel van Antwerpen.
In: Parade
III-4, februari 1983, p. 18-23.

Ampt. K.: Oost Zeeuws Vlaanderen.
In: Saillant.
Kwartaalbericht van de Stichting Menno van Coehoorn
Jg. 2003, No. 4, p. 2-8; ill.

Amstel: De Stelling van Amsterdam.
In: De Militaire Spectator
Jg. 1896, p. 761-783
Jg. 1897, p. 242-249.

Andel, P. van: Zes eeuwen Loevestein.
Gorinchem, 1969.
215 p.; ill.; lit.opg.

Arends, G.J.: Sluizen en stuwen: de ontwikkeling van de sluis- en stuwbouw in Nederland tot 1940.
Delft, Delftse Universitaire Pers, 1994
280 p.; ill.

Arends, G.J.; Jong, H. de: De kraanbrug in het Werk aan de Diefdijk: rapport.
Rotterdam, 1991.
15 p; ill.; tek.

Arnolds, W.: Het Fort bij Rhijnauwen.
Utrecht rapport Nr. 10
Kromme Rijn Project RU Utrecht
Utrecht, 1974
87 p.

Arsenalen en kruitmagazijnen in Nederland, gebouwd vóór 1870.
Een inventarisatie.
Deel I
Stichting Menno van Coehoorn
’s-Gravenhage, 1988.

[Asmus, J.P.] : Verzameling der verhandelingen over de defencie der zeegaten bijzonder die van Texel door de geleerden van dien tijd op orders van de Agenten der Marine en Oorlog en den schrijver van Labor Omnia Vincit bijeengebragt, op order van het Uitvoerend Bewind der Bataafsche Republiek, als alleen den schrijver kennende.
Amsterdam, 1800
[Collectie Rijksmuseum Nederlands Scheepvaartmuseum, Amsterdam]

As-Vijvers, A.M.; Schaftenaar, H. [red.]: De Weeshuiskazerne van Naarden, over susteren, soldaten, Walen en wezen.
1994.

Atkins, H.A.: Herinneringen van een oud-dienstplichtig sergeant van het Korps Pantserfortartillerie 3e Compagnie aan het fort “Maasmond”te Hoek van Holland.
Hoek van Holland, 1966 (reprint 1986)
20 p.; ill.

Atlas: De Stelling van Amsterdam.
In: De Militaire Gids
Jg. 1897, p. 193-220.

Baalbergen, J. (red.): ‘t Fort Abcoude: geschiedenis en natuur.
Uitgave Stichting Fort Abcoude, historie en cultuur
Abcoude, 1991
ISBN 90-9004537-6
176 p.; ill.; lit.opg.

Baalbergen, J.; e.a. (red.): Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Limburg.
Utrecht, 1998
ISBN 90-5730-048-6
175 p.; ill.; lit./br.opg.

Badon Ghijben, W.: Een oude strijd (Ons vestingstelsel).
In: de Militaire Gids
Jg. 1883, afl. 2, 3 en 4.

Bakker, I.C.: Kazernebouw.
In: Beemt, F.H. van den; e.a. (red.): 300 jaar bouwen voor de landsverdediging. ‘s-Gravenhage, 1988. P. 179-189; ill.

Bakker, M.: Herstelplaats voor ‘s Lands Vloot. Van het Nieuwe Werk naar Rijkswerf Willemsoord.
Amsterdam, 1993.
ISBN 90-6707-312-1
168 p.; ill.; lit./br.opg.

Bas, W.G. de: De blokkade der stelling van Den Helder.
In: Historisch Gedenkboek der herstelling van Neêrlands onafhankelijkheid in 1813.
Haarlem, 1913.

Bedenkingen wegens het voorstel door eenen onbekenden schrijver gedaan, strekkende om de flanken der vestingen, bij eene eerste bewapening, met veld-geschut op barbetten te voorzien, in plaats van met lang kanon achter embrasuren.
In: De Militaire Spectator.
Jg. 5, 1837, No. 11, p. 236, 237.

Beekmans, J.R.: Een beheersbare Waterlinie.
(lezing NCM studiedag 26 maart 1999)
In: Saillant
1999, No. 3, p. 9, 10; ill.

Beekmans, J.R.: aspecten van de nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW).
In: Saillant
No. 4, 2000, p. 11, 12; ill.

Beekmans, J.R.: Is er een toekomst voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie?
In: Saillant
Jg. 2002, No. 2, p. 2-4; ill.

Beekmans, J.R.: Nieuwe Hollandse Waterlinie, voortgangsverslag oktober 2002.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 4, p. 2, 3; ill.

Beemt, F.H. van den; e.a. [red.]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging.
Uitgave DGW en T ‘s-Gravenhage, 1988.
197 p; ill.

Beer Poortugael, J.C.C. den: Onze Kustverdediging. Eene militaire studie van de kaart.
Breda, 1875.
VIII, 91 p.; krt.

Beer Portugael, J.J.C. den: Amsterdam in staat van beleg!
’s-Gravenhage 1878.

Beer Poortugael, J.C.C. den: Een bommenhaven zonder fort te Scheveningen.
1899.

Begrooting van uitgaven ten behoeve van de voltooiing van het vestingstelsel, dienst 1880.
Memorie van beantwoording, met bijlage.
In: De Militaire Spectator
jg. 1880, No. 1, Bijblad 1-8.

Bekins, D.: Ruimtelijke karakteristieken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie bij Honswijk.
Utrecht, 1999
14 p.; ill.; krt.

Belonje, J.: Het werk aan het IJ voor Diemerdam.
In: Jaarboek Amstelodanum
1967, deel 59, p. 106-136; ill.

Belonje, J.: Zo maar een deur?.
In: Suplement Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn, 1981/82
p. 7-9; ill.
[betreft het Werk aan het IJ op het Vuurtoreneiland onder Durgerdam]

Belonje, J.: Napoleons plan van verdediging voor Vlieland en Terschelling.
In: Miedbringer.
Uitgave Stichting Ons Schellingerland”.
Terschelling, 1982, No. 78.
36 p; ill.

Belonje, J.: Verkenning op Rijnauwen.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1989, p. 50-52; ill.

Belonje, J.: Stichting en gedaanteverwisseling van fort Nieuwersluis.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1989, p. 45-49; ill.

Belonje, J.: Beplantingen op vestingwerken.
In: Bulletin Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 70, 1971, p. 91-97.

Berg, A. van de; Gottmer, J.: Ecologische inventarisatie van forten en liniedijken van de Stelling van Amsterdam.
Doctoraalscriptie
Haarlem, 1984
[vermoedelijk niet gepubliceerd]

Berg, D. van den: Cornelis Jacobus Snijders (1852-1939). Een leven in dienst van zijn land en zijn volk.
‘s-Gravenhage, 1949.
178 p.; ill.

Berg, K.J. van den: Fort Kijkduin. Van nieuwbouw naar restauratie. Beknopte (bouw)geschiedenis van een Napoleontisch vestingwerk in Den Helder
Uitg. Stichting Stelling Den Helder, 1997
ISBN 90-9010572-7
100 p.; ill.

Bergh, F.J.C.S. van den: C.R.T. Krayenhoff (1758-1840). Fictie en feit.
Doctoraalscriptie Katholieke Universiteit Nijmegen.
Nijmegen, 1987.

Bergh, F.J.C.S. van den: Het proces Krayenhoff.
In: Militair Rechtelijk Tijdschrift
Jg. LXXXII, 1989, p. 288-291.

Beschrijving van het fort op den hoofddam van Pannerden.
22 p; pl.

Beschouwingen en bijdragen tot de kennis van ons land, in verband met de verdedigingsaangeleegenheden.
VIII. Iets over de kustbatterijen.
In: De Militaire Spectator
Derde Serie, Tweede deel, Jg. 1857, p. 99-113.

Besemer, J.W.C.: De vesting Naarden en de Rijksgebouwendienst (1961-1978)
In: Vrienden van de Vesting Naarden 1953-1978
Uitgegeven bij gelegenheid van het vijfde lustrum van de Stichting Vrienden van de Vesting Naarden.
(Naarden), (1978)

Besluit van den 8sten Julij 1844, waarbij wordt verklaard tot welke klasse de vestingen, sterkten en liniën van den Staat behooren.
In: Receuil Militair, bevattende de wetten, besluiten en orders betreffende de Koninklike Nederlandsche Landmagt.
Jg. 1844, p. 252-257.

Iets over de bewapening der vestingen.
In: De Militaire Spectator
Jg. 5, 1837, No. 11, p. 235-236.

Korte bezetting forteiland Pampus.
In: Haagsche Courant
18 juni 1993, p. 5
[betreft jongerenprotest tegen plannen rond de studiefinanciering; stichting ‘Jongerenvrijstaat Pampus’]

Bezoek aan Pampus.
Tips en Trips.
In: Spits, 16 oktober 2001, p. 15.

200.000ste bezoeker van het fort.
In: De Hoekse Krant
Jg. 3, No. 150, 12 juli 2001, p. 1; ill.
[betreft fort Hoek van Holland]

Bieberstein, C.A. Baron de: Een staaltje van parlementaire krijgskennis.
In: De Nieuwe Militaire Spectator
1e Jg, Afl. 3, 1866, p. 158-164.
[betreft de Nieuwe Hollandse Waterlinie]

Bijl, A.: De Diefdijk, het slot op de achterdeur van Holland.
In: Culemborgse Voetnoten, 1999.

Blommestein, J.C.T. van: De Grebbelinie.
Van militair verdedigingswerk tot cultuurhistorisch erfgoed en natuurmonument.
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Baarn, 1978.
1984 [3e druk]
36 p.

Blunders bij opknappen Fort Pannerden.
In: De Gelderlander
17 oktober 1996.

Eerste boek naar laatste Defensie-Mohikaan.
Vanwege Westlanders kreeg fort bijnaam van Meloenenhof.
In: Westland Post
29 november 2001, p. 13; ill.

Boekhout, P.; Diemers, A.J. [ed]: 75 jaar Kromhoutkazerne Utrecht.
Een historische terugblik 1913-1988.
Utrecht 1988
63 p.; ill.
[betreft o.a. Fort Vossegat]

Boer, J.: Worstelen met een erfenis.
In: De Volkskrant
26 augustus 2000, p. 7T.
[betreft beheer van de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie]

Boeye, R.H.M.; Bokx, E.A.P. de: De landing van de Engelsen in Zeeland en het beleg van de Vesting Vlissingen in 1809.
Breda, 1984.
[KMA scriptie]

Böhm, E.: Fort aan Waterweg na 113 jaar springlevend.
In: Haagsche Courant
13 september 2002, p. B5; ill.

Bom ligt voor eiland Pampus.
In: Haagsche Courant
23 juli 2001, p. A3

Bom bij eiland Pampus van beton.
In: Haagsche Courant
24 juli 2001, p. A5.

Bonebakker, J.W.: De Nieuwe Hollandse Waterlinie en haar artilleristische verdediging, 1886 tot en met 1915.
In: Sinte Barbera
September 1978.

Bordes, J.P. de; Gunning, J.W.: Verslag aan den Minister van Oorlog, over den schelpkalk en de schelpkalkbranderijen in Nederland.
Ministerie van Oorlog, 1856
121 p.; ill.
[gepubliceerd als ‘Mededeelingen van het Ministerie van Oorlog 5]

Borrmans, P.: Vestingbouwkundig vocabularium in verband met de vestingen van de Wellington barrière.
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting
Jg. 2004, No. 1, p. 14-18.

Bos, R.: Kunstschilders langs de Nieuwe Waterlinie.
In: De Volkskrant
14 september 1996, p. 31; krt.

Bos, R.: “Weg van de snelweg”: De (Nieuwe) Hollandse Waterlinie.
In: Saillant
No. 4, 2000, p. 20, 21; ill.

Bosboom, N.: Eenige beschouwingen over de Nieuwe Hollandsche Waterlinie en hare artilleristische verdediging.
Utrecht, 1886.
67 p.

Bosma, K.: De Stelling van Amsterdam: cultuurhistorie en landschapsarchitectuur.
Uitgave Stichting Locus.
Rotterdam, 1994.
59 p.; ill.; plgr.

Braaksma, P.: De Nieuwe Hollandse Waterlinie op een rijtje.
Een beknopt overzicht van 55 verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Projectbureau Nationaal Project Nieuwe Hollandse Waterlinie
Utrecht, 2001.
6 p.

Brack, F. de: Handleiding tot de rekenkunst, meetkunst, de landmeetkunde, topographie en fortificatie, ten dienste van de onderofficieren en soldaten van het Leger.
Breda, 1835.

Brand, H.; Brand, J. [eds]: De Hollandse Waterlinie.
Utrecht/Antwerpen, 1986
192 p.; ill.

Brand, K.J.J.: Over het ontstaan van de fortificaties in Oost Zeeuws-Vlaanderen en aangrenzend gebied.
In: Zeeuws Tijdschrift.
Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap van Wetenschappen.
Jg. 1981, No. 1, p. 10-29; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Brief van den Heer Verduchène aan de redactie over het sloopen van vestingen.
In: De Nieuwe Militaire Spectator
Jg. 1, 1867, No. 12, p. 597-601.

Bruggeman, H.: Rond Crèvecoeur
Typoscript
’s-Hertogenbosch, 1992
[vermoedelijk in de bibliotheek van Menno van Coehoorn aanwezig]

Bruggen Cate, B. ten: De geschiedenis der tusschen den Staat en de Gemeente Groningen op 6 December 1878 gesloten overeenkomst betreffende de vestinggronden.
In: Groningsche Volksalmanak voor het jaar 1900
Jaarboekje voor geschiedenis, taal- en oudheidkunde der Provincie Groningen.
Groningen, 1899
Groningen, 1978 [reprint]
p. 150-190.

Bruijn, C.A. de; Schukking, W.H.: Naarden 1350-1950.
De Geschiedenis van een Nederlandse Vesting.
Uitgegeven voor de Stichting Menno van Coehoorn met medewerking van het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen.
A.W. Sijthoff’s Uitgeversmaatschappij N.V. Leiden, 1950
175 p.; ill.; lit/br.opg; 24 pltn.

Bruijn, S. de: De Nieuwe Hollandse Waterlinie, beschrijving van de ontstaansgeschiedenis en huidige situatie.
Uitgave Rijksdienst voor de Monumentenzorg
Zeist, 2000
33 p.; ill.; krt.

Bruijn, S. de; Klinkert, W.: Het politieke decor van de Stelling van Amsterdam.
In: Vesters, P. [red.]: De Stelling van Amsterdam. Harnas voor de hoofdstad.
Utrecht, 2003
ISBN 90-5345-210-9
p. 24-65.

Bruist: Beginselen der vestingbouw.
c. 1836

Bueno de Mesquita, J.; Buren, P.A. van; Snijders, C.J.; Pop, C.J.C.A.: Oefening in den vestingoorlog op de kaart.
Breda, 1895.

Buis, F.A.: De wallen van Naarden.
Breda, 1887
55 p; 4 pltn.

Burger, J.E.: Fietsend langs een werelderfgoed.
In: Trouw
10 mei 1997, p. 51; ill.
[betreft Stelling van Amsterdam]

Busch, A.J.: Het Fort bij Vuren.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1989, p. 38-44; ill.

Buskes, J.: Inventaris van de archieven der Eerstaanwezend Ingenieurs te Delfzijl, Groningen en Langackerschans; over de periode 1814-1870.
Groningen, z.j.

Caland, A.: Verhandeling over het bouwen van een fort in den mond der Westerschelde, buiten Vlissingen en Breskens.
Zierikzee, 1836
96 p.; 2 krtn.

Calten, J.N. : Bijvoegsel op de proeve eener theoretische bepaling van het aantal vuurmonden dat in eene kustbatterij wordt vereischt.
In: De Militaire Spectator
Derde Serie, Tweede deel, Jg. 1857, p. 32-42; 71-84; 367-379.

Calten, J.N. : Tweede bijvoegsel op de proeve eener theoretische bepaling van het aantal vuurmonden dat in eene kustbatterij wordt vereischt.
In: De Militaire Spectator
Derde Serie, Derde deel, Jg. 1858, p. 479-490; ill.

Calten, J.N. : Derde bijvoegsel op de proeve eener theoretische bepaling van het aantal vuurmonden dat in eene kustbatterij wordt vereischt.
In: De Militaire Spectator
Derde Serie, Vierde deel, Jg. 1859, p. 391-402.

Camp, W.F.: Nieuw metsel-verband in zware muren, benevens eenige bedenkingen over de wijze van zamenstelling en het onderhoud van buiten-muren; inzonderheid der werken van fortificatie en Waterstaat.
Bijdragen tot de bouw- en natuurkundige wetenschappen, 1e bijdrage
Breda, 1835
II, 104 p.; ill.
[Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage, signatuur 3014 A 19]

Camps, R.; Huijs, T.: Historisch Vademecum Venlo 650 jaar stad.
In opdracht van het Gemeentebestuur samengesteld door het Gemeentearchief ter gelegenheid van de viering van 650 jaar stadsrechten 1343-1993.
Publikaties van het Gemeentearchief Venlo, deel 1
Venlo, 1993
ISBN 90-9005377-8
128 p.; ill.
[hoofdstuk 3: 1343-1867 De Vesting. p. 20-35; ill.]

Canisius, W.G.M.H.: De ontwikkeling van het scheepsgeschut bij de Nederlandse Marine in 1870-1880.
Deel I
In: Erfgoed
2e Jaargang, Juni 1993, p. 43-62; ill.

Combrink, J.: Rhenen van vestingstad tot Grebbestad.
Zaltbommel, 1981.

Cornelisse, L.: Staatsbosbeheer doet Waterlinie in de aanbieding.
In: Trouw
15 augustus 1998.

Cornelisse, L.: De Waterlinie wordt commercieel wereld-erfgoed.
In: Trouw
15 augustus 1998, p. 9; ill.; krt.

Cramer, N.: Beperkingen van den eigendom in de nabijheid van vestingen.
Leiden, 1889.

Cramwinckel, J.C.: Duurzame versterkingskunst.
Leerboek voor de cadetten van alle wapens.
Tweede Deel: Land- en Kustversterkingen, gebouwd vóór den Europeeschen Oorlog.
Met Atlas van XXIV platen.
Breda, 1918.

Cremers, E.; Kaaij, F.; Steenbergen, C.M.: Bolwerken als stadsparken.
Nederlandse stadswandelingen in de 19e en 20e eeuw.
Tentoonstellingseditie.
Vakgroep Landschapskunde en Ecologie/TH-Delft
Delftse Universitaire Pers, 1981
151 p.; ill.; plgr.; krtn.; lit/br.opg.

Daalen, B.G.A. van: Inventaris van de archieven van de Eerstaanwezend ingenieurs der genie te Naarden, Amsterdam en Den Helder-Texel, 1802-1850.
In: Verzamelinventaris, Deel 1.
Rijksarchief in Noord-Holland
Haarlem, 1980.

Daan, G.: Beeldkwaliteitsnota Fort Blauwkapel, Utrecht.
Gemeente Utrecht
[Utrecht], 2003.

Daemen, N.: Groen in het schootsveld – reconstructie van de beplantingen rondom de forten van de Stelling van Amsterdam.
In: Historisch Geografisch Tijdschrift
Jg. 18, 2000, No. 2, p. 56-64.

Dagverhaal van de maatregelen van verdediging der Citadel van Antwerpen, getrokken uit de agenda van eenen daarbij tegenwoordig geweest zijnden onder-officier.
In: De Militaire Spectator
Tijdschrift voor het Nederlandsche Leger
Tweede serie, derde deel, Jg. 1850.
p. 267-281; 315-329; 366-375; 418-423; m. plt. van bomvrije constructies op de batterijen
[o.a. inzet van de Belgische monstermortier]

Dam van Isselt, W.E. van: De Stelling van Amsterdam.
1e druk Haarlem, 1905.
2e druk Utrecht, 1910.

Dam van Isselt, W.E. van: De Kringenwet van 1853.
In: De Militaire Spectator
Jg. 87, 1918, p. 447-456.

Defensievoeg verwijderd.
In: Profiel
No. 39, 15 november 2001, p. 5; ill.
[betreft Loenerslootsebrug over het Amsterdam-Rijnkanaal]

Delahaye, A.: De Vesting Klundert.
Zevenbergen, maart 1978.
Publikaties van het Archivariaat Nassau-Brabant No. 42.
64 p.; ill.; plgr.;lit/br.opg.
[vesting gesloopt begin 19e eeuw]

Dell, F. : Aanval en verdediging van duurzame werken.
KMA, Breda, 1903
Met 11 pltn. in portefeuille.

Delpret, J.P. : Verhandeling over den wederstand van balken en ijzeren staven, derzelver veerkracht in aanmerking nemende, naar aanleiding der latere theorieën en proeven.
Plt.; 4 tabn.

Delvaux, F.: Le siège de la Citadelle d’Anvers.
Bruxelles, 1930
239 p.; ill.

Denkschrift über die niederländische Landesbefestigung.
Oberkommando des Heeres.
Berlin, 1941.

Denkschrift über die niederländische Landesbefestigung.
Oberkommando des Heeres.
Berlin, 1941.
2001 [herdruk]
244 p.; ill.; krtn.

Dijk, A. Van: Voor Pampus.
De ontwikkeling van de scheepsbouw bij de Koninklijke Marine omstreeks 1860.
Bijdragen tot de Nederlandse Marine-Geschiedenis No. 4
Amsterdam, 1987
ISBN 90-6707-148 X geb.
176 p.; ill.; lit./br.opg.
[o.a. ontwikkeling en bouw van gepantserde kustverdedigingsvaartuigen, Commissie Kustverdediging]

Dijk, P.J.J. van; Koolhof, G.J.L.; Poppema, S.H.; Treu, H.A. [red.]: Kustverdediging,
Vestingbouwkundige Bijdragen 1992.
‘s-Gravenhage, 1992
ISBN 906011.793.X
123 p.; ill.; lit./br.opg.

Doets, S.: Licht gestraften knappen IJmuidens Forteiland op.
In: Haarlems Dagblad
20 januari 1996.

Dolman, H.: De geschiedenis van het Fort Schiphol. Hoofddorp.
Stichting Meer-Historie, 1998/99
In: Meer-Historie
september 1998 en maart 1999, 10 p.; ill.; plgr.

Doorman, J.D.: Memoriaal voor de Officieren der Artillerie en Genie; mitsgaders voor de Magazijnmeesters der Artillerie, de plaatselijke commandanten, plaats-majoors, enz. of verzameling van orders en instructiën den dienst der Artillerie en der Fortificatie betreffende.
Amsterdam, 1814-1824
15 delen.

Doorn, J. van; Bos, J.S.: Fort Sabina 1811-1991. Beknopte beschrijving van de 180-jarige geschiedenis van Fort Sabina.
Fijnaart, Heemkundige Kring Fijnaart en Heijningen, 1992
36 p.; ill.; krt.; plgr.

Driel, A. van: De heroïek van een zanderige heuvel.
In: De Volkskrant
26 mei 2000; ill.
[betreft kunstmanifestatie Fort Lux of het fort IJmuiden]

Dun, P. van: Verouderde strategie, begrensde denkbeelden.
De Nieuwe Hollandse Waterlinie onder vuur.
In: Instandhouding. Jaarboek Monumentenzorg
Zwolle 1999
p. 49-55.

Ebeling, C.: Het Fort is uniek binnen Europese verhoudingen.
Boek over geschiedenis van het Hoekse Fort verschenen.
In: Maasstad – Wijk en Streek
29 november 2001, p. XS 52; ill.
[betreft Zwetende Pantsermannen bestaan niet! Door J.R. Verbeek]

Ego [pseudonym]: Onze Vesting-Artillerie; eene studie door Ego.
Utrecht 1886-1890
3 delen.

Eijsten, J.: Gewapende uitleggers.
In: Eigen Haard
Jg. 1896, p. 501-504 en 523-525; ill.

Nick en Bianca leven op een onbewoond eiland.
In: Haagsche Courant
3 januari 1994; ill.
[betreft het fort Pampus]

Eland, K.: Beginselen der duurzame versterkingskunst.
3e druk
Breda, KMA 1874.
442 p.

Eland, K.: Aanval en verdediging van de Citadel van Antwerpen in 1832.
In: Eland, K.: Beginselen der duurzame versterkingskunst
3e druk
Breda, 1872
p. 333-347.

Eland, K.: Beginselen van de duurzame versterkingskunst.
Met atlas
Breda, KMA 1877 [4e druk]

Eland, K.: Duurzame en tijdelijke versterkingskunst.
5e omgewerkte druk
Breda, KMA 1883
474 p.

Eland, K.: Atlas van 39 platen behoorende bij de duurzame en tijdelijke versterkingskunst (en) van 26 platen behoorende bij de veldversterkingskunst.
5e omgewerkte druk
Breda, KMA 1882-1883.

Eland, K.: Veldversterkingskunst.
5e omgewerkte druk
Breda, KMA 1882
339 p.

Eland, K.: Belegeringsoefening op de kaart.
In: Verslagen, rapporten en memoriën omtrent militaire onderwerpen, deel 17
’s-Gravenhage, 1886.

Eland, K.: Oud en nieuw betreffende de inrichting der Stelling van Amsterdam.
In: Orgaan van de Vereeniging ter Beoefening van de Krijgswetenschap
Jg. 1893-1894, p. 307-366.

Elderen, F.M. van: Erfprins. Van Fort Lasalle tot Marinekazerne.
Bijdragen tot de Nederlandse Marinegeschiedenis No. 1
Amsterdam/Dieren 1985
ISBN 90-6707-091-2
136 p.; ill.

Elk, B. van: Bewaker ontrafelt geschiedenis.
(Ex)-Burgerpersoneel lapt fort op.
In: NOTA
Maandblad voor het burgerpersoneel van Defensie
Jg. 17, no. 8/9, augustus/september 1989, p. 4-7; ill.
[betreft fort aan den Hoek van Holland]

Ellis, A.G.; Beucker Andraae, J.H.: Bijdrage tot de kennis van de torpedo’s, of watermijnen.
Nieuwediep, 1872
V, 301 p.; 14 pltn.

Engelberts, J.M.: Proeve eener verhandeling over de kustverdediging.
’s-Gravenhage, 1839.
186 p.; krtn.

Ente van Gils, J.M.: Vluchtige- en veldversterkingskunst.
Uitgave Koninklijk Instituut voor de Marine
Den Helder, C. de Boer Jr., 1896
66 p.; tabel.

Ente van Gils, J.M.: Duurzame versterkingskunst.
Uitgave Koninklijk Instituut voor de Marine
Den Helder, C. de Boer Jr., 1898.
60 p.

Evenhuis, A.: Onderwaterschijn en geluid zonder grote gebeurtenis.
In: Trouw, De Verdieping
zaterdag 24 juni 2000, p. 29; ill.
[betreft fort IJmuiden]

Evers, I.M.H. : Ontmanteling en slechting van de vesting Maastricht [1867-1870].
Achtergronden bij 24 albuninefoto’s van Théodor Weijnen.
In: Om de Vesting.
Uitgave van de Stichting Maasstricht Vestingstad
Jg. 18-19, 2003/2004, No. 2, p. 19-34; ill.; bijln.

Evers, I.M.H. : Onbekende foto’s van de vesting.
De sloop van de batterij Lindenkruis en de Lindenkruispoort (1874).
In: Om de Vesting
Jg. 19, 2004, No. 3, p. 39-42; ill.; br.opg.

Evers, I.M.H.; Notermans, J.: Geslechte vestingwerken van Maastricht.
Maastricht, 2005

De Physique Existentie dezes lands.
Jan Blanken, Inspecteur-Generaal van de Waterstaat (1755-1838).
Beesterzwaag, 1987.
ISBN 90-6474-701-6
271 p.; ill.

Fabius, A.N.J.: De Stelling van Amsterdam.
In: De Gids
Jg. 1893, p. 461-499.

Fabius, G.: Onze pantserforten.
In: De Militaire Spectator
Jg. 96, 1927, p. 714-716.

Feith, J.A.: Wandelingen door het oude Groningen.
XIV: Militaire Gebouwen.
In: Groninsche Volksalmanak
Jg. 1906

Fietstochten. Maatschappelijk debatteren op de fiets.
In: Trouw
12 oktober 2001.
[Nieuwe Hollandse Waterlinie]

Finaly, I.: Doorbroken barrières.
Architect F.W. van Gendt [1831-1900] en de negentiende-eeuwse stadsuitbreidingen.
Bussum, 1996
ISBN 90-6868-137-0
112 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Flach, H.: Fort Noord heeft weer een toekomst.
In: Haarlem en Omgeving
16 april 1997; ill.

Fort bij Spijkerboor, Beheersvisie en documentatie.
Beheerplan 1995.
‘s-Graveland, Natuurmonumenten, 1995.
124 p.; ill.; plgr.; bijln.

Fort Vijfhuizen snel opgeknapt.
In: Trouw
21 februari 1997; ill.

Kraaijenhoff wil fort overnemen.
In: IJmuider Courant
15 april 1997
[betreft fort bezuiden Spaarndam]

Fort IJmuiden wordt publiekstrekker.
In: De Telegraaf
28 november 1996; ill.

Fort Vuren. Pleisterplaats aan de rivier.
Uitgave Staatsbosbeheer, Vuren, z.j.
[folder]

Welkom op Fort Asperen aan de Linge in de Betuwe.
Uitg. Staatsbosbeheer
[Folder met plattegronden en routebeschrijving]

Fort heeft veel te vieren.
In: De Hoekse Krant
Jg. 3, No. 150, 12 juli 2001, p. 11; ill.
[huldiging vrijwilligers, uitgave museumgids]

Fort Wierickerschans, zicht op een levendig multifunctioneel centrum in Bodegraven.
Zwammerdam, Bureau Planning en Huisvesting De Bruggen.
[Zwammerdam], 2001, 83 p.; ill.; plgr.

Fort bemand door vogels van velerlei pluimage.
Uit: “Zwetende Pantsermannen bestaan niet!”
In: Westland Post
13 december 2001, p. 35; ill.

Ho-ho-ho galmt door fort.
In: Westland Post
13 december 2001, p. 1; ill.

Fort Westoever weer terug in oude vorm.
In: Noordhollands Dagblad
7 december 2001.

Fort Uppelsedijk gaat in de verkoop.
In: Brabants Dagblad
11 en 25 augustus, 1 september 2001.

Fort Kijkduin snel op monumentenlijst.
In: Helderse Courant
25 februari 1989.

Fort Kijkduin. Huisduinen.
Het spannendste fort van Nederland.
Uitgave: Fort Kijkduin.
Z.p. [Den Helder], z.j.
[folder]

Fort beste museum van provincie.
In: Haagsche Courant
11 februari 2005, p. B3.
[betreft het fort te Hoek van Holland]

Forteiland IJmuiden nieuw leven ingeblazen.
In: Zondagochtendblad Den Helder
11 mei 1997; ill.

Forteiland omgebouwd tot feestcentrum.
In: Algemeen Dagblad
29 september 1998, p. 6; ill.

Forteiland IJmuiden.
Uitgave Stichting Forteiland.
IJmuiden, 2000
28 p.; ill.

Forteiland locatie voor dansfestijn.
In: Haagsche Courant
27 juli 2001, p. A4.
[betreft dansfestijn Islander op het fort IJmuiden]

Fortenmaand bij Staatsbosbeheer.
In: Brielse Courant
13 september 2001; ill.

Franssen, B.: De Stelling van Amsterdam.
In: Heemschut
Mei 1987.

Franzen, D.: Het Groot Arsenaal.
In: De Omroeper
Historisch Tijdschrift voor Naarden.
Jg, 1, No. 2, maart 1988, p. 32-35.

Frobenius, H.T.W.: Amsterdam, eine Studie.
In: Internationale Revue úber die gesammten Armeen und Flotten
Jg. 1897, p. 66-76, p. 161-184, p. 251-266.

Gaag, A. van der: Fort bij Rijnauwen. Middelpunt van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Bunnik 1990.
74 p.; ill.; lit.opg.

Gaasbeek, F.: De bouwkundige onderdelen van de Stelling van Amsterdam.
In: Vesters, P. [red.]: De Stelling van Amsterdam. Harnas voor de hoofdstad.
Utrecht, 2003
ISBN 90-5345-210-9
p. 112-159.

Galen, J.J. van: De Stelling van Amsterdam.
In: Het Parool.
5, 12, 19, 26 juli; 2, 9, 16, 23 augustus 1997.

Geheimen in het groen: symposium over de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Bestuur Regio Utrecht/Provincie Utrecht.
Utrecht 1999
2 delen, ill.; krt.; plgr.
[vouwblad en tekst lezingen]

Geist, H.: Zorg om aantasting liniedijk.
In: Haarlems Dagblad
12 maart 2003; ill.
[betreft de Geniedijk in de Haarlemmermeer polder]

Gelderen, J. van: De stelling, oase in het landschap.
In: Algemeen Dagblad
19 oktober 1996, p. 49; ill.
[betreft Stelling van Amsterdam]

Geluk, J.: Torpedoloods, “grand pub” met cultureel randje.
In: Haagsche Courant
12 november 2001, p. A2.

Gemeente geeft zichzelf fiat voor sloop Westoever.
In: Helderse Courant
5 augustus 1996; ill.

Gemeente Utrecht neemt vijf forten over.
In: Stadskrant Utrecht
13 augustus 1997.

Gendt, M. van: Fragment, rakende eenige weinige algemeene gezigtspunten over den vestingbouw en de kustbatterijen, in verband met de verbetering der vuurwapenen, de zoogenaamde ‘armes de justesse’ en het geschut.
In: De Militaire Spectator
Derde Serie, Derde Deel, 1858, p. 279-281.

Genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden: Het Spoel en Everdingen: twee forten in de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Culemborg, 1999.
Culemborgse voetnoten: historisch halfjaarbericht 1999, p. 22-36; ill.

Gent, T. van: De Engelse invasie van Walcheren in 1809.
Amsterdam, 2001
ISBN 90-6707-358-X
95 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Geraerds Thesingh, P.H.A.: Is Amsterdam nog te verdedigen ook na droogmaking van het IJ?
Naar aanleiding der denkbeelden van l’Homme Blanc.
Arnhem, 1867
77 p.; krt.

Geraerds Thesingh, P.H.A.: Over rivierversperringen en torpedo’s, ook met betrekking tot Nederland.
1869

Gercama, A.J.: Landschap en verdedigingsplan.
De Nederlandse defensie langs IJssel, Nederrijn en Waal 1814-1864.
Manuscript
Sectie Militaire Geschiedenis van de Landmachtstaf, ’s-Gravenhage.

Gerrits, G.: De Oude Schans op Texel.
In: Westerheem
Jg. 30, 1981, No. 3 / 4, p. 141-145; ill.

Gevers Leuven, A.C.Th.: Overzigt van Neêrlands verdedigingsmiddelen.
‘s-Gravenhage, 1869.
54 p., met 5 kaarten

Geschiedenis der belegering en kapitulatie van het Kasteel van Antwerpen in 1832.
Amsterdam, 1833.

Gids Fort aan den Hoek van Holland.
Uitgave Stichting Fort aan den Hoek van Holland
Hoek van Holland, 1987
8 p.; ill.

Gijsbers, K.: De verbetering van de Stelling van Amsterdam in tactisch en militair-technisch opzicht (1874-1919).
Breda, 1980.

Gijsberti Hodempijl, I.J.H.: Handleiding tot den dienst der Genie in het Koninkrijk der Nederlanden.
’s-Gravenhage, 1876.
695 p.

Gils, R.: De vestingen van de Zuidelijke Nederlanden tijdens het Koninkrijk der Nederlanden.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1990-91, p. 142-153; ill.; lit./br.opg.

Ginkel, H. van: Het rijke verleden van vestingstad Muiden.
Zwolle, 2004
ISBN 90-400-8850-0 (hardback)
ISBN 90-400-8843-8 (Paperback)
180 p.; ill.; plgr.; lit.opg.
[o.a. het Muiderslot, de vesting Muiden tot en met 19e eeuw]

Gollin, R.: Een fort op vierduizend palen. Stichting wil verval Pampus voorkomen.
In: Haagsche Courant
28 januari 1989, p. 7; ill.

Goudeau, J.J.W.: Stelling van Amsterdam.
Het Noorden.
Monumentenregister provincie Noord-Holland.
Haarlem, 1990.

Goudeau, J.J.W.: Stelling van Amsterdam.
Noordwest tot West.
Monumentenregister provincie Noord-Holland.
Haarlem, 1991.

Goudeau, J.J.W.: Stelling van Amsterdam.
West to Zuidwest.
Monumentenregister provincie Noord-Holland
Haarlem, 1991.

Goudeau, J.J.W.: Stelling van Amsterdam.
Zuid, Oost en IJmuiden
Monumentenregister provincie Noord-Holland
Haarlem, 1992.

Goudeau, J.J.W.: Stelling van Amsterdam.
Positie bij Spaarndam.
Monumentenregister provincie Noord-Holland.
Haarlem, 1990.

Graaff, D. de: Verhaal betrekkelyk het beleg, bombardement en de overgave van Gorinchem in de winter van 1813 en 1814.
Gorinchem, 1814.

Graden en kleeding der Opzigters van Fortificatien.
Besluit van den 13den October 1849, No. 53, bij dispositie van het Departement van Oorlog van den 20sten daaraanvolgende, no. 12 A, ter kennis gebragt van de daarbij belanghebbende militaire autoriteiten.
In: Receuil Militair, bevattende de wetten, besluiten en orders betreffende de Koninklike Nederlandsche Landmagt.
Jg. 1850, p. 140-142.

Grebbelinie moet bewaard blijven.
In: De Telegraaf
14 november 2001
[uitspraak van Gedeputeerde Staten]

Grip, S.: Verdedigingswerk Naarden moet nu zelf verdedigd worden.
In: Smaak
Blad voor de Rijkshuisvesting, Rijksgebouwendienst
Jg. 2, No. 8, oktober 2002
p. 24-27; ill.

Groeidiamant in het Noordzeekanaal.
Fort IJmuiden krijgt opknapbeurt en economische taak.
In: Profiel, Weekblad voor medewerkers Ministerie van Verkeer en Waterstaat, No. 14, 15 april 1999; ill.

Grontmij: Schakeling van jade en smaragd. Gebiedsverkenning voor het Utrechtse deel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Utrecht, 1999
52 p.; ill.; krt.; plgr.

Groot, G.E. de [e.a.]: De Nieuwe Hollandse Waterlinie weer aan het front: Inpassen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in de Noordelijke Vechtstreek.
Velp, Internationale Agrarische Hogeschool Larenstein, 2000
95 p.; ill.; krt.

Groot, S.J. de: Krayenhoff-Lobry-Pasteur: Het Korps Ingenieurs en de bouwschandalen rond de grensvestingen van het zuidelijk frontier (1816-1830).
In: Mars et Historia
Jg. 29, No. 4, oktober-december 1995, p. 38-50; ill.; lit./br.opg.

Gudde, C.J.: ’s-Hertogenbosch. Geschiedenis van vesting en forten.
Den Bosch, 1974.
De Boschboom No. 2
[betreft de verdedigingswerken van ‘s-Hertogenbosch]

Halm, H. van: Fort Nigtevecht. Stiltegebied bij druk Amsterdam.
In: Trouw.
28 augustus 1993, p. 5; ill.

Ham, W.A. van: De Stelling of Positie van Willemstad.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 89-100; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: Historische stedenatlas van Nederland.
Aflevering 7: Bergen op Zoom
Delft, 2003
ISBN 90-407-2452-0
100 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Hamel, J.A. van: De Engelse landing op Zeeland en haar achtergronden.
In: Publicaties van het Genootschap voor Napoleontische Studiën, Afl. 7, 1955.

Hamelink, E.: De Terneuzense arsenaalkazerne en bijbehorende gebouwen in het kogelpark van de nieuwe vesting Terneuzen.
Terneuzen, Heemkundige Vereniging
Terneuzen, 1996
8 p.; ill.; plgr.

Handboek voor de Vestingartillerie.
Aanhangsel ten dienste van de Pantserfortartillerie.
Boekwerk No. 363.
Breda, KMA 1905.
120 p.; ill.

Handleiding voor de exercitien van het belegerings- en vestinggeschut, uitgetrokken en gegrond op de deswegens bestaande verordeningen voor het wapen der Artillerie.
Gorinchem, 1830
114 p.

Harstendorf, G.: Fort IJmuiden gaat nieuwe toekomst tegemoet. Straks stralend middelpunt.
Bron: onbekend.

Hartmans, K.D.: Uit de geschiedenis van de Ommerschans.
In: Vereeniging tot beoefening van Overijsselsch regt en geschiedenis
Verslagen en mededelingen.
45e stuk, 2e reeks, 21e stuk
Deventer 1928
p. 159-217; ill.; krt.

Heerma van Vos, S.: Kunst kijken op een winderig fort.
In: NRC Handelsblad
27 juni 2000, p. 9; ill.
[betreft de kunstmanifestatie Fort Lux op het fort IJmuiden]

Heijden, R. van der; Notermans, J.: Kroniek van de ontmanteling I.
In: Om de Vesting
Jg. 7, 1992, p. 23-26.
[betreft Maastricht]

Heijenbrok, J.H.; Steenmeyer, G.H.P.: De Wierickerschans te Bodegraven: munitiemagazijnen E, F, G, H en K.
Utrecht, 2003
41 p.; ill.; plgr.

Heijenbrok, J.H.; Steenmeyer, G.H.P.: De Wierickerschans te Bodegraven: Kuiphuis.
Utrecht, 2003
42 p.; ill.; plgr.

Heijenbrok, J.H.; Steenmeyer, G.H.P.: De Wierickerschans te Bodegraven: manschappenbarakken en officierswoningen.
Utrecht, 2003
109 p.; ill.; plgr.

Heijenbrok, J.H.; Steenmeyer, G.H.P.: De Wierickerschans te Bodegraven: Samenvatting literatuur- en archiefonderzoek.
Utrecht, 2003
40 p.; ill.; plgr.

Herinneringen nopens de gebeurtenissen en krijgsverrigtingen in de stad en vesting Namen in 1830.
In: De Militaire Spectator
Derde Serie, Tweede Deel, jg. 1857, p. 85-98; 114-132.

Heus, D. de; Dekker, A.: Oranje-Nassaukazerne.
In: Ons Amsterdam
Jg. 41, No. 1, januari 1989.

Heyne, M.J.M.: De forten rond Bussum en hun Verboden Kringen.
In: Tijdschrift van de Stichting Tussen Vecht en Eem en van de Vrienden van het Gooi.
Jg. 1, 1982, no. 2, p. 102-109.

Hoeven, G.G. van der: Geschiedenis der vesting Breda met vier platen.
Breda, 1868
279 p.; XXXIV bijlagen; 4 krtn.

Hoeven, G.G. van der: Geschiedenis der vesting Breda.
Breda/Schiedam, 1978.
279 p.; ill
[fotomechanische herdruk van 1868]

Hoof, J.P.C.M. van: Beleg en overgave van de Citadel van Antwerpen, 1832.
In: Mars et Historia
Jg. 16, No. 6, november/december 1982, p. 160-165; ill.; lit.opg.

Hoof, J.P.C.M. van: Fortifications in the Netherlands (c. 1500-1940).
In: Revue Internationale d’Histoire Militaire
No. 58, 1984, p. 97-126.

Hoof, J.P.C.M. van: Met een vijand als bondgenoot.
Voordracht, gehouden door drs. J.P.C.M. van Hoof, op zondag 15 januari 1989 in het Legermuseum te Delft.

Hoof, J.P.C.M. van: De kustverdediging in de Staatse en de Bataafs-Franse tijd.
In: Kustverdediging.
Stichting Menno van Coehoorn, Vestingbouwkundige Bijdragen I.
‘s-Gravenhage, 1992.
p. 24-37; ill.

Hoof, J.P.C.M. van: De rol van inundaties in de Nederlandse landsverdediging.
In: Beekmans, J.R. [ed.]: Drijvende stuwen voor de landsverdediging. Een geschiedenis van de IJssellinie. Utrecht, 1997, p. 15-18.

Hoof, J.P.C.M. van: De gevolgen van de Brits-Russische inval voor het verdedigingsstelsel in Noord-Holland.
In: Mars et Historia
Jg. XXXIII, No. 4, 1999, p. 105-110.

Hoof, J.P.C.M. van: Een harnas voor de hoofdstad: de Stelling van Amsterdam in militair-historisch perspectief.
In: Vesters, P. [red.]: De Stelling van Amsterdam. Harnas voor de hoofdstad.
Utrecht, 2003
ISBN 90-5345-210-9
p. 66-111.

Hoof, J.P.C.M. van: Hellevoetsluis.
In: Mars et Historia
Jg. 36, No. 4, oktober/december 2002
p. 15-20; ill.; plgr.

Hooff, G. van: Het leven op het Fort begin 19e eeuw.
In: Personeelsnieuws gemeente Hellevoetsluis.
Jg. 14, 1982, No. 7, p. 14-20 en No. 8: p. 11-18.

Hoogervorst, J.H.F.: Het Fort bij Vijfhuizen, een fascinerend bolwerk.
In: Meer-historie.
Orgaan van de Stichting Meer-historie.
Jg. 32, No. 1, maart 2004, p. 12-14.

Hoogterp, S.H.: De geschiedenis van een stelling.
In: Nederlandse Historiën.
Tijdschrift voor vaderlandse (streek)geschiedenis
Jg. 19, No. 6, december 1985, p. 225-239; ill.
[betreft Stelling van Amsterdam]

Hoogterp, S.H.: De geschiedenis van het Fort Spijkerboor.
In: Nederlandse Historiën
Jg. 20, No. 5/6, November 1986, 64 p.; ill.; krtn.; br.opg.

Hoogterp, S.H.: De geschiedenis van het Fort Spijkerboor.
In: Nederlandsche Historiën
Jg. 29, No. 4/5, 90 p.; ill.; lit.opg.

Hulshoff, D.: Blauwkapel.
In: Jaarboek Oud Utrecht
Jg. 1941, p. 42-; ill.

Huseman, J.: Een storm op een sfeervol forteiland.
In: Trouw, De Verdieping
18 augustus 2000,p. 17; ill.
[betreft opvoering van de opera The Tempest in het fort IJmuiden]

Huseman, J.: Slapen in een fort.
In: Trouw
24 juli 2001, p. 13; ill.
[fort Asperen]

Immerseel, R.H.M. van: Van fort Napoléon tot camping Napoléon Hoeve.
In: A.R. Bauwens, e.a. [red]: Aaneengeregen tijdankers. Bijdragen tot de geschiedenis van West Zeeuws-Vlaanderen. No. 30
Aardenburg, 2002

Ingen, K. van; Borgstein; Den Hartog; Gardenier; De Nijs: De Spees. Een verdedigingswerk in de Gemeente Kesteren.
2000
59 p.; ill.;plgr.

Inrigting der kontracten voor het aanbesteden van fortificatiewerken.
’s-Gravenhage den 3den Januarij 1844 no. 11a.
In: Receuil Militair, bevattende de wetten, besluiten en orders betreffende de Koninklike Nederlandsche Landmagt.
Jg. 1844, p. 1-43; met bijlagen en modellen

Algemeene instructie voor de Directeuren der Fortificatien, betrefende het aanleggen van boomkwekerijen, en het doen van beplantingen der vestingwerken.
In: Receuil Militair, bevattende de wetten, besluiten en orders betreffende de Koninklike Nederlandsche Landmagt.
Jg. 1824, p. 39-50.

Algemeene Instructie voor het inundatie-personeel in de Stelling van Amsterdam.
Z.p.; z.j.

Instructie van den Kommissaris-Generaal van Oorlog, wegens het invoeren van algemeene tiendelige teekenschalen, volgens de elle (metrique) maat, voor alle teekeningen, plans en kaarten, welke bij den Dienst der Fortificatiën en van het Topographisch Bureau kunnen voorkomen.
In: Receuil Militair, bevattende de wetten, besluiten en orders betreffende de Koninklike Nederlandsche Landmagt.
Jg. 1818, 1e deel, p. 195-240.
[geïllustreerd met voorbeelden]

Instructie omtrent het bepalen der limieten van ’s Rijks vestingwerken, militaire gronden en andere eigendommen.
In: Receuil Militair, bevattende de wetten, besluiten en orders betreffende de Koninklike Nederlandsche Landmagt.
Jg. 1842, deel II, p. 168-177.

Instructie voor den dienst van het Korps Ingenieurs, gearresterd bij Besluit van Zijne Koninklijke Hoogheid, van den 14den Januarij 1815.
’s-Gravenhage, 1815
60 p.

Een inventarisatie van de verdedigingswerken in West-Vlaanderen, Noord Holland, Zuid Holland en Utrecht.
KPMG Klynveld Management Consultants
Band I
[Utrecht], 1994
127 p.
Band II
[Utrecht], 1994
83 p.

Jansen, M.H.: Watermijnen.
In: De Gids
Jg. 1873, deel I, p. 369-415.

Jansen, T.: Pantserfort een unieke aanwinst.
In: De Telegraaf
9 september 1989.

Janssen, B.: Fort Westervoort.
In: Saillant.
Kwartaalbericht van de Stichting Menno van Coehoorn
Jg. 2004, No. 2, p. 12, 13; ill.; lit.opg.

Janssen, G.B.: De Defensiedijk. De betekenis van de dijk tussen Arnhem en Nijmegen en de inundatieplannen.
In: Nederlandse Historiën
Jg. 9, 1975, No. 2, p. 53-56.

Janssen, G.B.: Het sperfort op de hoofddam te Pannerden.
In: Nederlandse Historiën
Jg. 12, 1978, No. 2, p. 68-78.; ill.; lit./br.opg.

Janssen, G.B.: Halte Westervoort. Het fort bij de IJsselbruggen.
In: Bijdragen en Mededelingen
Gelre, Vereniging tot beoefening van Gelderse geschiedenis, oudheidkunde en recht
Deel LXXI (1980)
Arnhem, 1980
p. 159-213; ill.; plgr.;lit./br.opg.

Janssen, G.B.: Fort Westervoort: een monumentaal einde.
In: Genie
Jg. 40, No. 5, mei 1990, p. 25-31; ill.

Janssen, G.B.: Fort Westervoort: een monumentaal einde.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1989/90, p. 82-98; ill.; lit.opg.

Janssen, G.B.: De IJssellinie in historisch perspectief.
In: Beekmans, J.R. [red]: Drijvende stuwen voor de landsverdediging. Een geschiedenis van de IJssellinie. Utrecht, 1997, p. 19-34; ill.

Janssen, G.B.: Van bolwerk tot bunker. Militaire complexen in Arnhem.
Arnhemse Monumentenreeks 8.
Utrecht, 2000
ISBN 90-5345-172-2
62 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Janssen, J.A.M.M.: Willem Offerhaus 1773-1830. Een vergeten Genie-officier uit het begin van de vorige eeuw.
In: Parade
Jg. 5, No. 1, 1984.

Jansz, M.: Het dak op voor een baan.
In: Algemeen Dagblad
29 augustus 2000, p. 12; ill.
[betreft de inzet van personeel door de “Stichting Herstelling” op het fort Nigtevecht]

Jetzes, A.: Fort Honswijk: historische ontwikkeling, huidige situatie en mogelijkheden voor herbestemming.
Scriptie.
Delft, 1993.
57 p.; ill.

Jong, A.P. de: Ontmanteling van het fort bij Velzen.
In: ‘40-’45 Toen en Nu
No. 37, p. 34, 35; ill.

Jong, W. de: De vesting Brielle.
Provinciale Waterstaat Zuid-Holland
’s-Gravenhage, 1975
24 p.

Jongbloed, L.: Diemen in actie voor monumentale boerderij.
In: Nieuws van den Dag
4 september 1997; ill.
[betreft boerderij van houtconstructie volgens de Kringenwet]

Jonge, L. De: Pampus: van verboden terrein tot toeristenattractie.
Stichting knapt eiland bij Amsterdam op.
In: Haagsche Courant
10 juni 1991, p. 3; ill.

Jonge, T. de: Pampus in het kort.
Muiden, 1994.

Junte, J.: Dansen op een monument.
In: De Volkskrant
16 augustus 2001, p. 17K; ill.
[betreft forteiland IJmuiden]

J.W.T.: Relation du siège de la Citadelle d’Anvers par l’armée Française.
In : Militaire Spectator
Jg. 1863.

K, H.: Paaseieren op forteiland.
In: De Telegraaf
28 maart 2002, p. T 19; ill.
[betreft fort IJmuiden]

Kabinet De Geer houdt laatste vergadering in fort. “Niet op onschuldige mensen schieten”.
In: Groot Voorschoten/Groot Wassenaar
22 augustus 1996, p. 5; ill.
[betreft fort Hoek van Holland]

Kaïnos: De nieuwe Hollandsche Waterlinie en hare verbeteringen naar de eischen des tijds.
Met 2 kaarten.
1874

Kalkman, T.; Haver, H.: Luister, het Fort vertelt. Kustfort IJmuiden.
IJmuiden, 2003
ISBN 90-6455-421-8
70 p.; ill.; lit.opg.

Kamps, P.J.M.: Spoorwegen, vestingwerken en militaire belangen.
In: Mars et Historia
31e Jg. , No. 1, januari/maart 1997, p. 42-53; ill.

Kant, P. [e.a.]: De Stelling van Amsterdam. Vestingwerken rond de hoofdstad 1880-1920.
Beesterzwaag, 1988.
ISBN 90-64749019
184 p.; ill.

Kazemier, B.: De ontmanteling van Groningen.
In: Historia. Maandschrift voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis.
Jg. 11, 1946, p. 198-207; ill.

Kegel, K.: Hoeks duinlandschap verbergt catacomben fort Maasmond.
Genie moet beslissen over Oorlogsmuseum.
In: Westlandsche Courant
9 oktober 1986.; ill.

Kempeners, H.D.: Bunker-fortentocht 183: Positie Spaarndam (onderdeel van de Stelling Amsterdam 1880-1920)
1. Fort Spaarndam Noord
2. Nevenbatterij en voorstellingen (Noord)
3. Nevenbatterij en voorstellingen (Zuid)
4. Fort Spaarndam Zuid.
30-04-1998
[Heerlen, 1998]
38 p.; ill.; krtn.

Kempeners, H.D.: Vesting-bunkertocht 184: Muiden-Muiderberg
01-05-1998
[Heerlen, 1998]
22 p.; ill.; krtn.

Kempeners, H.D.: Fortentocht 220: Hollandse Waterlinie bij Loevestein
(Fort Loevestein, Batterij onder Brakel, Batterij Poederoijen)
23-03-2000
[Heerlen, 2000]
25 p.; ill.; krtn.; plgr.

Kempeners, H.D.: Bunkertocht 231: Hoek van Holland, Fort Maasmond, bat. Nordmole, bat. V (Ned.)/Vineta, Staelduinse bos (complexen U, R en P).
11/13-05-2001.
[Heerlen, 2001]
101 p.; ill.; krtn.

Kerkum, P.C. van: Accessen in inundatiestellingen.
De betekenis en de wijze van aanval en verdediging.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1990/91, p. 82-95; ill.

Kerkum, P.C. van: Behoorden de vestingen Muiden en Weesp tot de Stelling van Amsterdam of tot de Nieuwe Hollandse Waterlinie?
In: Mars et Historia
Jg. 34, 2000, No. 3, p. 42-46; ill.

Kerkum, P.C. van: Kraanbruggen.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 1, p. 10-12; ill.; lit.opg.

Kerkum, P.C. van: Het Werk aan de Groene Weg.
In: Saillant
Jg. 2004, No. 4, p. 8-10; ill.

Kerkum, P.C. van: De vestingartillerie, onbekend en onbemind.
In: Saillant.
Jg. 2005, No. 1, p. 12-18; ill.; lit.opg.

Kerkwijk, G.A. van: Handleiding versterkingskunst.
Breda, KMA, 1841

Kerkwijk, G. A. Van: Handleiding tot de kennis van de vestingbouw voor de kadetten der Genie en Artillerie.
Met atlas van 40 pltn.
Breda 1846.

Kerkwijk, G. A. Van: Handleiding tot de kennis van de vestingbouw voor de kadetten der Genie en Artillerie.
Met atlas
2e druk
Breda 1861.

Kerstmarkt tussen museale stukken in kustverdedigingsmuseum.
In: Westland Post
6 december 2001, p. 11.

Ketelaar, J.: Accesverdediging bij Honswijk.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1990/91, p. 96-110.

150.000 kilo stukken geschutskoepel.
In: Westlandsche Courant
4 september 1998, p. 1; ill.

Kips, D.: Het Ronduit.
In: De Omroeper
Jg. 7, 1994, p. 96-120.

Kips, D.: Gids voor de vestingwerken van Naarden.
Uitgave Stichting Vijverberg
Naarden, 2001
ISBN 90-73316-10-3
160 p.; ill.; plgr.; krt.

Kips, D.: De Weeshuiskazerne van Naarden (1809-1986).
Naarden, 1994.

Kist, B.: Een helse machine.
In: Stevens, H.; Jonge, C. de [eds]: Techniek en schoonheid.
De Marinemodellenkamer van het Rijksmuseum te Amsterdam.
Amsterdam, 1995
ISBN 90 6611 0945
p. 42, 43; ill.
[betreft de Fulton torpedo ten behoeve van de kustverdediging]

Klaassen, L.P.: Het ontstaan en de ontwikkelingsgang van het torpedowezen.
In: Marineblad
Jg. 1935, p. 81-98.

Klene, P.: Rats, kuch en bonen. Vrijwilligers actief in het Fort bij Spijkerboor.
In: Kwartaalbericht Stichting Menno van Coehoorn
Jg. 1997, No. 4, p. 5-6; ill.

Klerk, F. de; Moerland, L.: Van gesloten bolwerk tot open stad, vier eeuwen veranderingen in en rond Goes.
Goes, 1993.
ISBN 90-72138-32-5.

Klijnsma, S.F.: Handleiding tot de mineurkunst.
’s-Gravenhage, 1842

Klinkert, W.: Willemstad.
400 jaar Hollands bolwerk op Brabantse grond.
In: Ons Leger
November 1987, p. 18-21; ill.

Klinkert, W.: De Lunetten bij Vught: vreedzame verdedigingswerken.
In: Genie
Jg. 43, No. 1.

Klinkert, W.: De Lunetten bij Vught.
In: Water ter verdediging.
Stichting Menno van Coehoorn, Vestingbouwkundige Bijdragen II.
‘s-Gravenhage, 1994.
p. 97-108; ill.; lit.opg.

Klok, J.: Verdediging van Voorne in vogelvlucht.
In: Saillant
Jg. 2001, No. 4, p. 2-10; ill.; krtn.; lit./br.opg.
[oa. Den Briel en Hellevoetsluis]

Kloosterboer, P.; Heugten, E.A. van; Lobel, D.: Inventaris van de archieven van de Dienst der Genie in de provincie Groningen.
’s-Gravenhage, Ministerie van Defensie, 1988.

Knoop, W.J.: De tegenwoordige toestand onzer verdedigingsmiddelen en strijdkrachten.
In: Krijgs- en geschiedkundige geschriften van W.J. Knoop
Deel I
Schiedam, 1862
p. 135-136.

Knoop, W.J.: Iets over het vestingstelsel van ons land.
In: De Gids
Jg. 1852, deel II, p. 176-189.

Knoop, W.J.: Iets over het vestingstelsel van ons land.
In: Krijgs- en Geschiedkundige geschriften I, p. 337 (1862).

Knoop, W.J.: Seelig op de Citadel van Antwerpen [1830-1832]
Schiedam, 1867

Koen, D.T.: De Diefdijk als sector in de Nieuwe Hollandse Waterlinie, 1815-1940.
In: In het land van Brederode
Jg. 12, 1987, No. 2-3, p. 26-33.

Koen, D.T.: Nieuwersluis: van torenfort tot commandopost.
In: Jaarboekje Niftarlake
Jg. 1991, p. 24-37.

Koen, D.T.: De Hollandse Waterlinie. Cultuurhistorische Routes in de Provincie Utrecht.
Amsterdam, 1993
ISBN 90-6064-793-9
56 p.; ill.; krtn.

Koen, D.T.: Fort de Bilt.
Leven en werken binnen de verboden kringen.
Utrecht, 1994
40 p.; ill.

Koen, D.T.: Nieuwersluis: van Starreschans tot strafbastion.
Houten, Phoenix Publishers, 1998
80 p.; Ill.

Koen, D.T.: Vizier op fort Voordorp.
Groenekan, Fort Voordorp, b.v. 1998
47 p.; ill.

Koen, D.T.: De Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Een ontzaglijk bolwerk van Nederlands kracht.
In: Neerlandia, Jg. 2000, No. 5
3 p.; ill.

Koen, D.T.: Fort Spion, schakel in de Waterlinie.
In: Tussen Vecht en Eem
Jg. 22, No. 1-2, mei 2004
p. 92-98.

Kokshoorn, M. [red.]: Langzame buitenring in de snelle metropool.
Ruimtelijke strategie voor de Stelling van Amsterdam.
Provinciaal Bestuur van Noord-Holland.
Haarlem, 2001
15 p.; ill.; krt.

Kolster-Van der Lught, M.; Peek, H.: De Lunetten te Vught. De verwerving van de gronden en de opmerkelijke rol van Koning Willem II hierbij.
Den Bosch, 1997
60 p.

Kolster-Van der Lught, M.; Peek, H.: De verschanste legerplaats Vught: de Lunetten.
Den Bosch 1998.
39 p.

Kooiman, L.G.: Militaire gebouwen in Geertruidenberg.
Deel 1
In: De Dongebode
Jg. 29, 2003, No. 2, p. 39-55.

Kool, P.C.: Is het waarschijnlijk dat de forten op de Houtensche Vlakte geregeld zullen belegerd worden?
In: De Militaire Spectator
Jg. 37, 1868, p. 208-215.

Kooren, G.J.: Het fort op de Harssens.
Monografie van een pantserfort.
Den Helder, 2002
55 p.; ill.; krt.
[uitgave G.J. Kooren]

Koppert, G.: Fort aan de Hoofddijk: voorbeeld van monument en wetenschap.
In: Ons Leger
Jg. 66, 1982, No. 11, p. 50, 51, 53, 55; ill.

Koppert, G.: De forten rond Utrecht.
Historische Reeks Utrecht, Deel 1
Utrecht 1983
63 p.; ill.

Korthals Altes, A.: Op Blankens spoor.
In: NRC Handelsblad
18 april 1987; ill.

Koster, J.P.: De provincie Groningen en hare defensie.
1874

Kraaij, T. van der: Fort Zuid als eerste in restauratie. Nog geen besluit over nieuwe bestemming.
In: IJmuider Courant
19 april 1997
[betreft fort bezuiden Spaarndam]

Kraft, B.D.E.: Het laatste beleg van Naarden.
In: Historia
Maandschrift voor de Geschiedenis
Jg. 1, 1935, p. 36; ill., p. 100-103; ill., p. 129-132; ill., p. 162
[1814]

De verboden kringen rondom Naarden en Bussum.
In: Vesting.
Nieuwsbulletin van het Nederlands vestingmuseum
Jg. 12, No. 1, juni 2001, p. 4; ill.

Kromhout, J.H.: De inundatiën in het algemeen en die van Nederland in het bijzonder.
Orgaan van de Vereeniging Krijgswetenschappen 1870-1871.

Kromhout, J.H.: De Stelling van Amsterdam
1869

Kromhout, J.H.: De Stelling van Amsterdam; eene militaire studie.
Amsterdam, 1871
315 p. met platenatlas.

Kromhout, J.H.: Vademecum voor officieren van alle wapenen, ten gebruike bij het uitvoeren van werkzaamheden van verschillenden aard in tijd van oorlog.
‘s-Gravenhage, 1883.
303 p.; ill.

Kromhout, J.H.: Handleiding ten gebruike bij het in staat van verdediging brengen van forten in Nederland.
Vier studiën.
In: Verslagen, rapporten, memoriën omtrent militaire onderwerpen, deel 19
‘s-Gravenhage, 1887

Kroon, G.: Kruitpad 16.
De kruitfabriek in Muiden 1702-2002.
Muiden, 2002.

Kruijf, T. de , e.a. [red.]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland: Zeeland
Zutphen, 2004
ISBN 90-5730-313-2
288 p.; ill.; krtn.;plgr.;lit./br.opg.

Kruyff, W. de: Beschrijving van de nieuwe artillerie-kazerne Koning Willem III te Vlissingen.
In: Bouwkundige Bijdragen
Jg. VIII, p. 263-

Kuiper, J.: Interessante opgravingen. Modder en ontdekkingen in Fort Lunet.
In: De Zuidooster
11 december 1996; ill.

Kuipers, B.: Toekomstvisie Brielle vesting.
Delft, 2003
26 p.; ill.; krt.; plgr.

Kuipers, M.: De militaire marge: de negentiende eeuwse militaire gebouwen langs de Singelgracht.
In: Baart, J.M.: Amsterdam, het beschouwen waard.
Gemeentelijk Bureau Monumentenzorg Amsterdam
Amsterdam, 1993.

De kunstschilder P.G. van Os (11776-1839) en het beleg van Naarden in de winter 1813-1814.
In: Antiek
Jg. 11, No. 1, p. 17-38.

Kunze, H.: Pannerden, ein Sperrfort am Eingang zum Rheindelta.
In: Zeitschrift für Festungsforschung
Jg. 1987, p. 4-10; ill.

Kurpershoek, E.: Amsterdam verdedigd. Bescherming van de stad.
ISBN 90-593-70600
Amsterdam, 2004
119 p.; ill.;krtn.;lit.opg.

Kutzlnigg, A.: Die Erweiterung der Gürtellinie von Amsterdam.
1897.

Lading kanon na 15 jaar onschadelijk.
In: Metro
20 februari 2002, p. 6
[betreft kanon uit Makkum, geschonken aan de Stichting Fort Pampus]

Lägers, H.: Het Spoel en Everdingen. Twee forten in de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
In: Culemborgse Voetnoten
No. 22, 1999, p. 2-22.

Lammers, F.: De Hollandse Waterlinie als dagtripje.
In: Trouw
31 mei 1986, p. 29; ill.

Langelaan, E.J.: Hoek van Holland, de wachter van Rotterdam.
In: Marineblad
Jg. 33, 1918-1919, aflevering 3, p. 249-254; ill.

Latijnhouwers, J.: De romantiek van gebarsten beton.
Stichting Pampus wil 18 miljoen euro steken in restauratieplan eiland.
In: Metro
13 februari 2002, p. 10, 11; ill.

Leconte, J-R. : La reddition de la citadelle de Charleroi, 5 octobre 1830.
In : Carnet de la Fourragère
Bruxelles
Jg. VII, No. 7, 1947, p. 499-521.

Leconte, J-R. : Un épisode de la révolution de 1830. La reddition de la citadelle de Charleroi.
In : Bulletin du Cercle Pédagogique de l’Université Catholique de Louvin
No. 2, 1949, p. 15-23.

Leconte, J-R. : Notes sur l’épilogue du siège de la citadelle d’Anvers (1832-1833). Le sort des prisonniers hollandais.
In : Revue Internationale d’Histoire Militaire, édition belge [no. 1]
Bruxelles
No. 20, 1959, p. 591-606.
Onder dezelfde titel ook verschenen in :
Carnet de la Fourragère
Bruxelles
Jg. XIII, No. 4, 1960, p. 264-276.

Leconte, J-R. : Notes sur l’épilogue du siège de la citadelle d’Anvers de 1832. Restitution des cendres des Héros néerlandais aux Pays-Bas en 1871.
In : Revue Belge d’Histoire Militaire
Bruxelles
Jg. XVI, No. 4, 1966, p. 249-263.

Leegwater, D.C.: Vechten en Rijnauwen. De ontstaansgeschiedenis van twee forten.
In: Dijk, P.J.J. van e.a. [eds]: Kustverdediging, Vestingbouwkundige Bijdragen 1992.
‘s-Gravenhage, 1992, p. 97-123; ill.; br.opg.

Leegwater, D.C.: Fort bij Rijnauwen. Van artilleriesteunpunt tot infanteriesteunpunt.
Vestingbouwkundige Bijdragen 1994.
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn.
Zutphen, 1995
ISBN 906011-954-1
80 p.; ill.; lit./br.opg.

Leegwater, D.C.: De Hollandse Waterlinies/The Waterlines of Holland.
Arnhem, Nelissen Van Egteren, 2000
ISBN 90-6611-157-7
23 p.; ill.; krt.; cassette met foto’s.

Le Grand: Verhaal van de verrassing van Bergen-op-Zoom, op den 8en en 9en Maart 1814, beneevens eene historische en krijgskundige plaatsbeschrijving dezer vesting.
Breda, 1817
Met een gevouwen gegraveerde plattegrond.

Lemmers, A.: De kunstklip van Aeneae en de leugen van Asmus.
In: Tijdschrift voor Zeegeschiedenis
Jg. 12, 1993, No. 2, p. 111-127; ill.; lit./br.opg.
[zie ook in deze lijst Asmus, J.P.]

Lepage, J-D.: Vestingen en schansen in Groningen.
Eeuwenlang de hoeksteen van de Nederlandse defensie.
Utrecht, 1994
ISBN 90-5345-057-2 geb.
160 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Leroy, M.: Bouillon.
Geschiedenis-Versterkt kasteel-Vestingwerken-wijken-beroemde personen-oude munten-legendes.
Bouillon, z.d.
175 p. ; ill. ; lit.opg.
[van 1815 tot 1830 een Nederlande vesting]

Tweede leven voor Forteiland.
In: Trouw
29 september 1998, p. 9; ill.

Linden Tol, P.A.R.C. van: De Stelling van Amsterdam.
In: J. Kooiman: De Nederlandsche Strijdmacht en hare mobilisatie in 19814.
p. 910-915; ill.

Littel, A.: De oude vestingwerken in de provincie Utrecht: verslag van een onderzoek naar hun waarde voor het natuurbehoud.
Utrecht, rapport 1978-19, Staatsbosbeheer
2 delen.
156 + 132 p.

Lochem, S. van: Notitie oorspronkelijke beplanting op forten in de Stelling van Amsterdam.
Z.p., 1995-2001.

Lochem-van der Wel, S. van: De natuur verdedigd: forten en natuurbeheer.
In: De Levende Natuur.
Jg. 1996, No. 3, p. 118-122.
[betreft oorspronkelijke en huidige beplanting op de forten van de Stelling van Amsterdam]

Lombaerde, P.: Generaal François Nicolas Benoît Haxo (1774-1838) en de belegering van de citadel van Antwerpen in 1832.
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting
Jg. 2005, derde kwartaal.

Lorier, E.: Gemengde geluiden van Pampus.Veel bezoekers verwacht, maar nog geen restauratie.
In: Gooi en Eemlander
19 maart 1996.

Lucas, T.J.: Lekker banjeren in Hoek van Holland.
Ietwat vergeten havenplaats herbergt veel natuur en bezienswaardigheden.
In: Reformatorisch Dagblad
Jg. 30, No. 106, 5 augustus 2000, p. 23; ill.
[o.a. fort Hoek van Holland, Torpedoloods en Atlantikwall]

MacLeod, N.: Eenige beschouwingen over het tegenwoordig geschut der Marine, en het gebruik daarvan in onze verdediging aan de zeezijde.
Nieuwediep, 1870

De Marechaussee-kazerne te Weert.
In: De Politiegids
No. 258.

Maschek, P.F.H.: Een oud-officier der Genie. Korte schets der geschiedenis van het Korps Nederlandse militaire ingenieurs.
Z.p., 1872.

Matsier, N.; Keyzer, C. de; Schepel, S.: De Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Uitgave Waanders Uitgeverij Zwolle/Stichting Fort Asperen.
Zwolle/Asperen, 2001
ISBN 90-400-9553-1
152 p.; ill.; krtn.

Mattern: Welke waarde hebben onze forten?
In: MAVORS
Jg. 1929, No. 1, 2.

Meeter, Y.: De vesting Vlissingen.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. XXII, 1972

Meijgaard, C.H. van: Bouwen voor de landsverdediging in de periode 1748-1840.
In: Beemt, F.H. van den e.a. [red]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging. ‘s-Gravenhage, 1988. P. 78-102; ill.

Meijgaard, C.H. van: De Genie in de Bataafs-Franse tijd. De geschiedenis van het Korps Ingenieurs, het Korps Pontonniers, het Korps Mineurs en Sappeurs.
z.p. [Wezep], 1996
ISBN 90-9008941-1
173 p.; ill.

Meijsing, D.: Bastion van de verbeelding.
Architectuur en beeldende kunst in fort Asperen.
In: Weekblad Elzevier
1 juli 1989, p. 82-84; ill.

Meirvenne, R. van : Fort Liefkenshoek.
Een klein fort met een groot verleden.
België onder de Wapens No. 28
Erpe, 2005
ISBN 90-5868-145-9
80 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Merkus, J.G.W.: Inleiding tot de beoefening der vestingbouwkunde.
Brussel, 1825.

Meulen, A.J.H. van der: Het Nederlandse vestingstelsel in de 19e en 20e eeuw.
‘s-Gravenhage, 1969.
57 p.; krtn.

Meyer, R.J.W.J.: De vestingwerken van Weesp.
In: Tussen Vecht en Eem
Mei 1991, p. 63-67.

Meyer, R.J.W.J.: De voorstelling van Naarden.
September 2000
9 p.; krtn.
[tekst lezing correspondentendag Stichting Menno van Coehoorn, 7 oktober 2000]

Meyer, R.: Enige informatie over het “Kasteel van Muiden”.
Reismap sub I
Uitgave: Stichting Menno van Coehoorn, ten behoeve van de Correspondentendag, 6 april 2002.
Utrecht, 2002
2 p.; plgr.
[kasteel met omliggende vestingwerken 1577-1873]

Meijer, W.J. de: Kort overzicht der voorschriften betreffende den geneeskundigen dienst bij het Nederlandsche Leger in tijd van oorlog, te velde en in de versterkte plaatsen.
In: De Militaire Spectator
Jg. 1885.

Merkes, J.G.W.: Bijdrage tot de kennis der versterkingskunst, en meer bijzonder van de veld-verschansingen, mijnen, uitwerking van het geschut, onderscheidene soorten van batterijen, aanval en verdediging van veldwerken en vestingen, en over de militaire bruggen, met een aanhangsel, bevattende: opgaven, aanteekeningen, gegevens, afmetingen, formulen enz. voor de verschillende wapens.
700 p.; tabn.

Merkes, J.G.W.: Algemeen overzigt van de vorderingen en het standpunt der permanente of duurzame versterkingskunst.
m.plt.

Merkes, J.G.W.: Algemeen overzigt van verschillende zoo oude als nieuwe praktijken, betrekkelijk het bouwen van bekleedingsmuren, in zonderheid die met aard- of steenbogen; alsmede over de bomvrije defensieve kazematten.
’s-Gravenhage, 1837

Merkes, J.G.W.: Algemeen overzigt betrekkelijk de verschillende vormen en het gebruik van gekazematteerde redouten, kleine forten, defensive torens (waaronder ook die naar Montalembert, de Tours-Modèles en de Maximiliaansche torens) en groote reduits, zoowel in verband met de vestingen, als bij de kustverdediging.
(Eene bijdrage tot de versterkingskunst en in het bijzonder voor de kustverdediging).
In: De Militaire Spectator
Jg. 7, 1838, No. 2, p. 36-41; No. 3, p. 45-55; No. 4, p, 73-82, p. 99-103; ill.; plgr.; bijln.

Meulen, Van der: Berekening van den teerling-inhoud eeniger aardwerken, meest bij de artillerie voorkomende.
c. 1835

Mijsberg, J.H.A.: Het wachtfort-ontwerp van den luitenant Van Schmid.
Beoordeeld door J.H.A. Mijsberg, Kapitein der Genie
Met twee platen
Haarlem, De Erven Loosjes, 1898
70 p.; ill.

Minis, S.; Notermans, J.: Fort Willem.
Maastrichtse silhouetten No. 60
Maastricht, 2005
50 p.; ill.

Minister Drs. Neelie Smit-Kroes bezoekt scouts op Pampus.
In: Profiel
Personeelsblad van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
No. 170, 12 september 1985, p. 23, 24; ill.

Minsaer, K. e.a.: Recente opgravingen op de Amerikalei te Antwerpen: de citadel, de contrescarp en het ravelijn.
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting.
Jg. 2005, derde kwartaal.

Italiaanse mode in Hollandse kazerne.
In: Project & Interieur
Jg. 2001, februari, 4 p.; ill.
[gebruik van een deel van de Promerskazerne in Naarden ten behoeve van een Italiaanse modezaak, gepubliceerd in het vakblad voor projectinrichting in Nederland en België]

Modernisering van de vesting Naarden in de 19e eeuw bleef een geheim.
In: Algemeen Handelsblad
21 Februari 1940.

Moelker, H.P.: Het Fort Pampus.
1989
79 p.; ill.

Mullingen, V.: Nieuwersluis toont drie eeuwen militair regime. Excursies van Natuurmonumenten in het fort.
In: Gooi en Eemlander
1 augustus 1997; ill.

Nelemans: Batterijen of forten?
In: De Militaire Spectator
Jg. 1880, No. 1, p. 1-19
[betreft de inrichting van de Stelling van Amsterdam]

NHW en CHT: de Nieuwe Hollandse Waterlinie en het cultuurhistorisch toerisme.
Casestudie Nationale Hogeschool voor Toerisme en Verkeer, aangestuurd door ANWB Noord-Brabant, 1999
Afstudeerscriptie toeristische exploitatie
33 p.
[Voorbeelden Loevestein, Rijnauwen en De Gagel]

Nierstrasz, N.H.: Ontmanteling van ’s-Hertogenbosch.
In: Bijlage van de Provinci9ale Noord-Brabandsche en ’s-Hertogenbossche Courant.
No. 116, 12 October 1875

Nieuwenhuijzen, D. van: De positie van Vlissingen.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 1, p. 3-10; ill.; plgr.; lit.opg.

Nijhof, E.; Steketee, B.: Een sluis op het fort Crèvecoeur.
In: ’s-Hertogenbosch.
Driemaandelijks Tijdschrift over de Geschiedenis van ’s-Hertogenbosch.
Jg. 4, No. 3 (1996)

Nijman, J.H.; Somsen, A.: Landschapsvisie West-Brabantse Waterlinie.
Wageningen Universiteit
Wageningen, 2001
109 p.; ill.; krt.; plgr.

Notermans, J.: Twee dodelijke ongevallen op het fort Sint-Pieter in 1820.
In: Om de Vesting
Jg. 1, 1986, No. 4, p. 41-42.

Notermans, J.: Driehonderd jaar fort Sint-Pieter te Maastricht.
In: Om de Vesting
Jg. 2002, No. 2, p. 2-6; ill.; lit./br.opg.

Nuis, J.: Permanente versterkingbouw in Noord-Holland beschermd.
In: Mars et Historia
Jg. 21, No. 1, januari/februari 1987, p. 14-18; krt.

Oehlrich, M.: Der Besichtigungsvorschlag. Fort Kijkduin (früher Fort Morland) bei Den Helder.
In: IBA Informationen
No. 24, 1994, p. 28-31; ill.

Oldenburg, K.: Avontuurlijk overnachten op Fort Asperens dak.
In: De Volkskrant
4 juli 2001, p. 2V; ill.

Een onderofficier en een fort in dienst van de revolutie.
In: MAVORS
Jg. 24, No. 2, Februari 1930
[Op 21 september 1930 werd het fort Spijkerboor ter beschikking gesteld aan de Arbeiders Jeugdcentrale voor een buitenfeest]

Onderwater, H.; Ruis, D.; Noort, P. Van; Blok, R.: Oorlog rond Hoek van Holland. 10-20 mei 1940.
Hoek van Holland, 2000.
ISBN 90-805686-1-9
140 p.; ill.

Onrust, K.-J.: Schuilplaatsen in de bedekte weg der Vesting Naarden.
In: De Omroeper
Jg. 1, No. 4, September 1988, p. 128-138; ill.; br.opg.

Openluchtrecreatie en oude militaire werken.
Rapport over een mogelijk recreatief gebruik van militaire werken en terreinen.
Uitgave Stichting Recreatie, Den Haag, z.j.
104 p.; krt.
[Niet voor publicatie-vertrouwelijk]
[betreft forten Stelling van Amsterdam, Nieuwe Hollandse Waterlinie, kustforten e.d.]

Os, P.G. van: Schetzen betrekking hebbend op het bloccus, naderhand beleg van de rechtervleugel van Naarden, medegedeeld door H.C. Hazewinkel.
Overdruk uit de Naarder Courant.
Ca. 1935

Otten, G.: Breda na de ontmanteling.
In: Pol, P. van der; Grosfeld, J. [eds]: Breda in kaart.
Uitgave Breda’s Museum
Breda, 2002
ISBN 90-806108-2-8
p. 34-37; ill.; krtn.
[betreft de ontmanteling van de vestingwerken]

Oudendijk, K.E.: Leerboek voor het uitgebreid onderricht aan het kader der Vesting-Artillerie, in het bijzonder voor de opleiding van onderofficieren, bestemd om zoo nodig de plaats van een luitenant te vervullen, het reservekader, alsook voor officieren der Artillerie-Schutterij.
Zwolle, 1899
226 p.

Een oud-cadet: De nieuwe Hollandsche Waterlinie in bescherming genomen tegen de jongste publiek gemaakte voorstellen van Kaïnos.
1875

Overmaat, J.G.H.: Nederlandse defensiepolitiek en de bouw van de Grebbelinie.
Breda, 1985.

Beknopt overzigt der proeven en werkdadige oefeningen, welke in dit jaar bij de Korpsen Artillerie hebben plaats gehad; een en ander getrokken uit de deswegens ingediende verslagen.
Artillerie-Inspectie, 1854
Breda, KMA, 1855.

Beknopt overzigt der proeven en werkdadige oefeningen, welke in dit jaar bij de Korpsen Artillerie hebben plaats gehad; een en ander getrokken uit de deswegens ingediende verslagen.
Artillerie-Inspectie, 1855
Breda, KMA, 1856.

Beknopt overzigt der proeven en werkdadige oefeningen, welke in dit jaar bij de Korpsen Artillerie hebben plaats gehad; een en ander getrokken uit de deswegens ingediende verslagen.
Artillerie-Inspectie, 1856
Breda, KMA, 1857.

Beknopt overzigt der proeven en werkdadige oefeningen, welke in dit jaar bij de Korpsen Artillerie hebben plaats gehad; een en ander getrokken uit de deswegens ingediende verslagen.
Artillerie-Inspectie, 1857
Breda, KMA, 1858.

Beknopt overzigt der proeven en werkdadige oefeningen, welke in dit jaar bij de Korpsen Artillerie hebben plaats gehad; een en ander getrokken uit de deswegens ingediende verslagen.
Artillerie-Inspectie, 1858
Breda, KMA, 1859.

Beknopt overzigt der proeven en werkdadige oefeningen, welke in dit jaar bij de Korpsen Artillerie hebben plaats gehad; een en ander getrokken uit de deswegens ingediende verslagen.
Artillerie-Inspectie, 1859
Breda, KMA, 1860.

Beknopt overzigt der proeven en werkdadige oefeningen, welke in deze jaren bij de Korpsen Artillerie hebben plaats gehad; een en ander getrokken uit de deswegens ingediende verslagen.
Artillerie-Inspectie, 1860-61
Breda, KMA, 1862.

Pampus ligt voor Pampus.
Ondergang dreigt voor historisch forteiland in IJsselmeer.
In: Aktueel
Datum en nummer onbekend, p. 40-46; ill.

Panthaleon Baron van Eck, F.M. van: Notice sur le Fort “Pampus” dans le Zuiderzee.
La Haye, 1892
15 p; pl.
[plaat geeft plattegronden en fundering]

Kasemattirte Panzergalerie des Forts IJmuiden (1883) für 5 24 cm. K. L/30 in Min.S.L. C/80.
In: Mededelingenblad Verdedigingswerken, Aflevering 8, september 1996, p. 16; ill. (plgr.)
[Duitse tekening]

Parlange, M.: Les signeaux de la défense des côtes en Belgique, aux Pays-Bas et en Allemagne sous l’occupation française 1794-1814.
Bruxelles, 1968.

Pasteur, J.D.: Handboek voor Officieren van het Korps Ingenieurs, Mineurs en Sappeurs.
3 delen
Zutphen, 1825-1827.

Pasteur, J.D.: Gedenkschrift betrekkelijk het regtsgeding tegen den gewezen majoor-ingenieur J.D. Pasteur; gerigt tot Zijne Excellentie den Luitenant-Generaal Baron Kraijenhoff, gewezen Inspecteur-Generaal der Fortificatien.
Arnhem, 1830.

Pasteur, J.D.: Handboek voor Officieren van het Korps Ingenieurs, Mineurs en Sappeurs.
3 delen
2e verbeterde druk
Zutphen, 1837.

Peeters, C.J.A.C.: Militaire gebouwen in Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jg. XXV, p. 1-31.

Petersen, M.A.: Gedetineerden onderdak. De geschiedenis van het gevangeniswezen in Nederland
van 1795 af, bezien van zijn behuizing.
Dissertatie, 1978
[o.a. het gebruik van forten als gevangenis]

Pfeifer, C.: Pampus. Geschiedenis van een Fort.
Weesp, 1993
ISBN 90-6262-312-3
127 p.; ill.

Pieters, P.W.: De topographie en de defensie van Oost-Drenthe in de eerste helft der 19e eeuw.
In: Historia
Maandblad voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 8, 1942, p. 106-113; ill.; krtn.; plgr.

Pikkemaat, G.: De Vesting Naarden.
Waanders Uitgevers, Zwolle & Het Nederlands Vestingmuseum, Naarden, 1997
ISBN 90-400-9844-1
120 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Plan van nieuwen kazernebouw met oefeningsterrein te ’s-Gravenhage
Z.p.; z.j. [‘s-Gravenhage, 1904]
Met atlas.

Plannen voor herstel Lunet B.
In: Brabants Nieuwsblad/De Stem
14 augustus 2001
[Lunet B bevat kazematten uit 1842, maakte deel uit van de vesting Breda]

Plans en papieren van officieren die het Korps der Genie verlaten.
’s-Gravenhage den 15den Junij 1842, no. 3a.
In: Receuil Militair, bevattende de wetten, besluiten en orders betreffende de Koninklike Nederlandsche Landmagt.
Jg. 1842, Eerste Deel
’s-Gravenhage-Amsterdam, 1842
p. 203-206

Plas, Th. Van der: Knabbelen aan de vesting Naarden.
In: De Omroeper
Jg. 10, 1997, p. 41-53.

Pleij, J.: Complex verkeert in verrassend goede staat. Stoppen verval eerste doel van Stichting Fort Sabina-Henrica.
In: De Nieuwe Gazet
14 mei 1997; ill.

Poppema, S.H.: De Nieuwe Hollandse Waterlinie.
In: KLEIO
I, 1988, p. 4-9.

Post, W. van der: Fort Spijkerboor vuurde alleen saluutschoten af.
In: Algemeen Dagblad
6 maart 1997, p. 5; ill.

Proeve eener theoretische bepaling van het aantal vuurmonden dat in eene kustbatterij wordt vereischt.
In: De Militaire Spectator
Derde Serie, Eerste deel, Jg. 1856, p. 157-165.

Provincie sluit fort wegens vernielingen.
In: De Gelderlander
23 maart 1997.
[betreft Westervoort]

Publiek massaal naar Forteiland.
In: Noordhollands Dagblad
24 mei 2002, ill.
[betreft tentoonstelling “Expeditie springvloed”in het kader van de Week van de Zee]

Puype, J.P.: Het beleg van de Citadel van Antwerpen in 1832.
In: Armamentaria
Deel 17, 1982.

Ranneft, J.L.: Herbewapening onzer kustfronten 25 of 19 millioen?
In: De Militaire Spectator
Jg. 80, 1911, p. 50-69; ill.

Redelé, A.E.: De nieuwe kazerne. Beschreven, begroot en op vier platen uitgebeeld.
Utrecht, z.j. [1906]

Redelé, A.E.; Dudok, W.: Oud en nieuw op het gebied van kazernebouw.
Z.p.; z.j. [1909]

Concept Register.
Stelling van Amsterdam Zuid, Oost en IJmuiden.
Gemeenten: Aalsmeer [15], Uithoorn [16], Amsterdam [17], ‘s-Graveland [18], Diemen [19], Muiden [20], Velsen (vervolg) [11]
Uitgave Provincie Noord-holland, Dienst Welzijn, Economie en Bestuur.
Haarlem, 1992
249 p; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Reglement op de exercitiën der vesting-artillerie.
2e gedeelte: het uitval-geschut
Uitgegeven op last van het Departement van Oorlog
Breda, 1863
43 p.

Reitzenstein, von: Die Expedition der Franzosen und Engländer gegen die Citadelle von Antwerpen und die Schelde-Mündungen.

Renovatie oude sluis bij Hedikhuizen.
In: Brabants Dagblad
13 september 2001
[de sluis stamt uit 1863 en werd beschermd door het fort Hedikhuizen]

Restauratie Fort Kijkduin te Den Helder.
In: Kwartaalbericht Stichting Menno van Coehoorn
Jg. 1994/1, p. 2-5; ill.

Restauratie van Oude Rijkswerf op oor na gevild.
In: Noordhollands Dagblad
13 juli 2001; ill.

Ringoir, H.: Het Regiment Kustartillerie.
In: Mars et Historia
Jg. 18, No. 4, juli/augustus 1984
p. 88-101.

Roebroeks, F.: Fort Sint-Pieter ontmanteld.
In: Om de Vesting
Jg. 5, 1990, p. 35, 36.

Roelants, J.: Elke bunker heeft z’n geschiedenis.
In: Algemeen Dagblad
11 april 1998, p. 7; ill.
[betreft fort Hoek van Holland]

Roldanus, W.N.: De approviandering der ontworpen Stelling van Amsterdam.
’s-Gravenhage, 1888.

Rolf, R.; Saal, P.: Vestingwerken in West Europa.
1985
ISBN 90-228-3613-4.

Romburgh, C.P.P. van: Marinemodellenkamer: De Bataafse kusttelegraaf, 1799-1801.
In: Spiegel Historiael
Jg. 27, 1992, p. 326, 327.

Romburgh, C. van: De revolutionaire verreschrijver.
In: Stevens, H.; Jonge, C. de [eds]: Techniek en schoonheid.
De Marinemodellenkamer van het Rijksmuseum te Amsterdam.
Amsterdam, 1995
ISBN 90 6611 0945
p. 30-33; ill.

Romburgh, C.P.P. van: De vijand in zicht! Over het gebruik van de Bataafse kusttelegraaf (1799-1802).
In: Marineblad
Jg. 110, 2000, p. 84-89.

Rondreis langs de forten, garnizoenen en verdere bezettingen van het Nederlandsche Leger en de Kon. Ned. Marine door het Mobilisatie Trio.
1914-1915.
Q.J. van Trigt, Nelly van der Gusten, Hetty ter Laag
Programma- en Tekstboek
Bij dit programma- en tekstboek behoort een afzonderlijke liederenbundel voor militairen.
Uitg./org.: Nederlandsche Vereeniging “Onze Vloot” in samenwerking met de Nederlandsche Vereeniging voor den volkszang.

Roo van Alderwerelt, J.K.H. de: De vestingbouw en de vestingoorlog in hunner ontwikkeling beschouwd.
‘s-Gravenhage, 1862.

Roo van Alderwerelt, J.K.H. de: Bijdrage tot de kennis van ons verdedigingsstelsel.
1864

Rossem, D. van: Zelf Pampus ontdekken.... Fort opent morgen deuren voor publiek.
In: De Telegraaf
2 april 1998, p. 29; ill.

Royen, R.P. van: Mededeling betreffende de werken ten behoeve van de drinkwatervoorziening in de Stelling van Amsterdam.
In: De Ingenieur.
Jg. 1905, p. 728-754.

Ruis, D.: Beschrijving van het kustverdedigingsfort te Hoek van Holland.
Hoek van Holland, 1993.

Ruis, D.: Het fort aan den Hoek van Holland.
Poortwachter van Rotterdam
een rondleiding door een vestingwerk der 1e klasse.
Uitgave: Stichting Fort aan den Hoek van Holland
Hoek van Holland, 2001
56 p.; ill.; lit.opg.

Ruis, D.: De ziekenkamers van het “Fort aan den Hoek van Holland”.
De verzorging van gewonde en zieke soldaten in het fort.
Uitg. Stichting “Fort aan den Hoek van Holland”
Hoek van Holland, 2002
24 p; ill.; lit.opg.

Ruitenbeek, P.: “Zakenman, maar niet ten koste van alles”. Wim van Denderen vertroetelt z’n fort Voordorp.
In: Gooi en Eemlander
8 juli 1997; ill.

Ruiter, J. de; Hulzink, P.G.M.: Het Fort te Ellewoutsdijk.
Borsele, 2004
Uitgave: Gemeente Borsele
16 p.; ill.; plgr.

Ruys, A.W.: Een fort midden in de Schelde?
In: Stadsveste Vlissingen, tot behoud van het historisch karakter van Vlissingen.
Jg. 1, No. 1, Maart 2004
p. 7-11.

Ruys, A.W.: Een fort midden in de Schelde?
In: Saillant
Jg. 2004, No. 4, p. 11-15; krt.

Saal, P.C.: Jan Blanken en de vestingbouw. Fortificatieontwerpen voor het Nieuwe Diep 1801-1811.
In: De physieke existentie dezes lands, Jan Blanken, Inspecteur-Generaal van de Waterstaat (1755-1838), Beesterzwaag, 1987, p. 189-202; ill.

Saal, P.: Langs forten en andere vestingwerken in Noord-Holland.
Vouwblad, uitgegeven in het kader van Toer-in Noord-Holland 1988.
Langs forten en andere vestingwerken in Noord-Holland is een productie van de Tentoonstellingsdienst van de Culturele Raad Noord-Holland.
Z.p. [Haarlem], z.d. [1988]
8 p.; ill.

Saal, P.: Forteiland.
Uitgave: Rijkswaterstaat, Directie Noord-Holland
Haarlem, z.j.
4 p.; ill.

Sabron, F.H.A.: De vesting Gorinchem van November 1813 tot Maart 1814.
Breda, 1902.
VII, 159 p.; ill.; krtn.

Sakkers, H.: Vesting Vlissingen. Een veranderende vormgeving door de eeuwen heen.
2004
144 p.; ill.;plgr.;krtn.

Sanders, J.G.M. [red.]: Voorwaarts….Mars!
Onderzoeksgids voor defensiearchieven betreffende Noord-Brabant 1588-1974.
Rijksarchief Noord Brabant.
’s-Hertogenbosch, 1996
ISBN 90-74376-10-X
150 p.; ill.; lit./br.opg.
[o.a. over de Genie-organisatie en vestingen]

Savart, N.: Beginselen der versterkingskunst.
Tweede deel.
Vestingbouw.
’s-Gravenhage, 1828

Schaap, W.: Verdwalen op een forteiland.
In: Algemeen Dagblad
31 mei 2001, p. 28; ill.
[toneelvoorstellingen in het fort IJmuiden]

Schaftenaar, H. [ed]: De Vesting in staat van beleg. [1813]
In: De Omroeper
Jg. 11, No. 4, oktober 1998, p. 156-160; ill.
[Franse bezetting]

Schaftenaar, H.: Het door-ijzen van de Karnemelksloot bij Naarden in januari 1814.
In: De Omroeper
Jg. 14, No. 4, december 2001, p. 121-128; ill.; lit.opg.

Schaftenaar, H.: De lunetten aan de Karnemelksloot en hun rol tijdens het beleg van Naarden in 1814.
In: De Omroeper
Jg. 17, No. 1, maart 2004, p. 26-31.

Schaik, D.C. van: De strijd om Delfzijl, het laatste bolwerk der Franschen in Nederland.
In: Historia.
Maandschrift voor Geschiedenis.
Jg. 2, 1936, p. 116-122; ill.; plgr.

Schaik, D.C. van: Het meten van den plattegrond van het gangenstelsel “Zonneberg” in de Sint Pietersberg.
In: Historia
Maandblad voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis.
Jg. 8, 1942, p. 307-313; ill.; plgr.
[o.a. Frans voorstel in de Napoleontische tijd tot gebruik voor legering etc. in verband met het fort, Franse plattegrond]

Schaik, D.C. van: The old town of Maastricht and the caves of mount Sint-Pieter.
Souvenir-edition in honour of our American liberators.
Heer, 1945.
48 p.; ill.; plgr. Tunnelcomplexen
[vestingwerken, waaronder fort Sint-Pieter en tunnels tot en met 20e eeuw, inclusief het voorgenomen gebruik door de Duitse Rüstungsindustrie in 1944/45]

Schans, R. van der: De strijdbare kaart. Nederlandse kartografie ter verdediging en verovering 1550-1850.
Wageningen, 1996
24 p.; ill. ; krtn.; plgr.

Scharroo, P.W.: Een oud vestingstadje.
In: Taxandria.
Tijdschrift voor Noordbrabantsche Geschiedenis en Volkskunde
Jg. 25, 3e reeks, jg. 5, 1918, p. 190-196.
[betreft de vesting Willemstad]

Schat, P.: Pantserkoepel Spijkerboor bijna goed voor een salvo.
In: Noord Hollands Dagblad
1 maart 1997; ill.

Schatorjé, J.M.W.; Hoek, S.H.H. van der: De slechting van de vesting Venlo (1866-1872). Een geschiedenis van tegenstrijdige belangen.
Nijmegen, 1982.

Scheltema, C.G.: Het Torenfort aan de Ossenmarkt te Weesp.
In: Tussen Vecht en Eem
Mei 1991, p. 83-86.

Scheltema, C.G.: Naarden en de Kringenwet.
In: De Omroeper
Jg. 4, 1991, No. 1, p. 1-10.

Scheltema, C.G.: Fort Uitermeer: consolidatieplan voor de historische gebouwen.
Naarden, 2003
14 p.; ill.; krt.; plgr.

Scheltema, P.H.: Aanbesteding der kazerne te Amsterdam, 1808.
In: De Opmerker.
Bouwkundig Weekblad
Jg. 1901, p. 87, 89, 105.

Schepper, H.H.J.: 153 jaar Oranje Nassau kazerne, 1814-1967.
Amsterdam

Schimmel, R.: Fortenroutes langs de vuurlijn. Fietsen in het schootsveld van de Stelling van Amsterdam.
Amsterdam, 1997
ISBN 90-6064-795-5
81 p.; ill.

Schmidt, L.M.A. von: De permanente inrichting van de Stelling van Amsterdam.
’s-Gravenhage, W.P. van Stockum & Zoon, 1896
67 p.

Schmidt, L.M.A. von: Wachtforten voor de Stelling van Amsterdam.
Gevraagde inlichtingen en schetsen.
’s-Gravenhage, W.P. van Stockum & Zoon, 1897
62 p.; ill.

Schmidt, L.M.A. von: “Een betrouwbaar rechter”?
Nogmaals de Stelling van Amsterdam
’s-Gravenhage, W.P. van Stockum & Zoon, 1897
32 p.

Schmidt, L.M.A. von: Antwoord aan de kritiek op de permanente inrichting der Stelling van Amsterdam.
’s-Gravenhage, W.P. van Stockum & Zoon, 1897
50 p.

Schmidt, H.: Kiezen voor verval. Fort Hinderdam.
In: Touw, Etcetera Natuur
zaterdag 1 april 2000, p. 5; ill.

Schmit, H.: Grebbelinie nu natuurreservaat.
In: Trouw
20 November 1982, p. 19; ill.

Schoenmaker, B.: Venlo in de verdediging.
In: Mars et Historia.
Jg. 27, No. 2, april/juni 1993, p. 22-31; lit./br.opg.

Scholten, G.A.: De Practische Metselaar.
Handboek voor metselaars, onderbazen, opzichters en aanstaande architecten.
Met Atlas van 32 platen.
‘s-Gravenhage, 1902.
567 p.

Scholten, H.H.: Inventaris van de archieven van de Eerstaanwezend Ingenieurs te Brielle en Hellevoetsluis 1814-1911.
’s-Gravenhage 1979.

Geen snelle schoonmaak van vervuild terrein fort.
In: Helderse Courant
24 april 1997
[betreft Fort Westoever]

Na schoonmaak Lunet II. Historie fort komt weer boven.
In: Utrechts Nieuwsblad
10 december 1996.

Schukking, W.H.: Historische vestingwerken in Noord-Brabant.
In: Ozinga, M.D. [red.]: Ons Eigen Land in zijn rijke verscheidenheid
Amsterdam, 1945
p. 365-374; ill.

Schukking, W.H.: Napoleon en de vestingbouw, meer in het bijzonder in Nederland.
Publicaties van het Genootschap voor Napoleontische Studiën
Jg. I, 1951.

Schukking, W.H.: Uit de geschiedenis van het fort Wierickerschans.
In: Ons Leger
Jg. 1960, No. 10

Schukking, W.H.: De vestingbouw in Nederland in de Bataafse en Franse tijd ter verdediging van ons grondgebied.
Publicaties van het Genootschap voor Napoleontische Studiën
jg. XIV, 1963.

Sewaco-bedrijf knapt uniek kanon van fort Spijkerboor op.
In: Schager Courant
13 maart 1990, ill.

Seyffardt, A.L.W.: Handleiding tot de kennis der artillerie voor de cadetten van dat wapen.
Hoofdstuk II
Tactiek der Vestingartillerie
Breda, KMA, 1882
IX, 213 p.; 26 pltn.

Seyffardt, A.L.W.: De fortmanoeuvres in 1883.
In: De Militaire Spectator
Jg. 52, 1883, p. 819-839.

Seyffardt, A.L.W.: De fortmanoeuvres in 1884.
In: De Militaire Spectator, Jg. 1884.

Seyffardt, A.L.W.: De Stelling van Amsterdam
In: Vragen des tijds
1897.

Seyffardt, A.L.W.: De Vesting Holland.
Neêrlands verdedigingsstelsel voor Neêrlands volk geschetst.
Utrecht, 1887.
48 p.; plgr.; krt.

Sinke, J.: Kroniek van de Roovere 1628-1993.
De Verlaten schans.
Heemkundekring Halchterth
Halsteren, 1993
96 p.; ill.; krt.; lit.opg.

Slokkers, J.W.M.: Vlissingen, sleutel van de Schelde. De geschiedenis van de vesting van de middeleeuwen tot 1944.
Overdruk van een lezing uit de cursus “De geschiedenis van Vlissingen”, georganiseerd door de Zeeuwse Volksuniversiteit, 1983.

Sloop van het Fort Westervoort.
In: Maandorgaan van de Documentatiegroep ‘40-’45
Jg. 20, No. 11, november 1982, p. 388, 389; ill.

Sloten, P.H.P.J. van: Beknopte verhandeling over rivierversperringen en torpedo’s.
1873

Sloten, P.H.P.J. van: ’s-Hertogenbosch en omgeving, bijdrage tot de kennis der landsverdediging.
’s-Hertogenbosch, 1875.

Sluiters, A. van: Bouwen voor de landsverdediging 1840-1940.
In: Beemt, F.H. van den e.a. [red]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging. ‘s-Gravenhage 1988, p. 103-140; ill.

Smits, J.A.M.; Wttewaall, O.J.: De Nieuwe Hollandse- of Utrechtse Waterlinie.
In: Houten, ontstaan en groei.
Monumenten-inventarisatie provincie Utrecht.
Utrecht, 1988
p. 173-183.

Smitshuysen, E.: Het fort Sint-Pieter in oude foto’s.
In: Om de Vesting
Jg. 3, 1989, No. 3, p. 33-36; ill.

Sneep, J.e.a. [red]: Atlas van historische verdedigingswerken in Nederland.
Noord-Brabant.
Amsterdam, 1996
ISBN 90-6011-816-2
224 p.; ill.; lit./br.opg.

Snijders, C.J.; Mijsberg, J.H.A.: Handboek der Pionierkunst voor het Nederlandsche Leger.
Afdeeling XI: Tijdelijke versterkingen.
Schiedam, 1894
146 p.; 37 platen.

Snijders, C.J.: Handboek der Pionierkunst voor het Nederlandsche Leger.
Afdeeling XII: Aanhangsel.
Schiedam, 1887.
166 p.; 29 platen.

Snijders, C.J.: De versterking en verdediging van inundatiestellingen, in verband met de hedendaagsche denkbeelden op vestingbouwkundig gebied.
In: Krijgswetenschap, Orgaan van de Vereeniging ter Beoefening van de Krijgswetenschap, Jg. 1890/91

Snijders, C.J.: De mobiele pantserfortificatie en hare waarde voor onze landsverdediging.
In: Orgaan van de Vereeniging ter Beoefening van de Krijgswetenschap
Jg. 1893-1894, p. 50-129.

Snijders, C.J.: Het aandeel van de Nederlandsche Ingenieurs in de ontwikkeling van het pantserwezen in den vestingbouw.
In: Gedenkboek uitgegeven ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs 1847-1897.
‘s-Gravenhage, 1897.
p. 201-204; ill.

Snijders, C.J.: Het aandeel van de Nederlandsche Ingenieurs in de ontwikkeling van het pantserwezen in den vestingbouw.
Overgedrukt uit het Gedenkboek van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs 1847-1897.
‘s-Gravenhage, 1897.
10 p.; ill.

Sparenburg, J.W.: Het Korps Opzichters van Fortificatiën honderd vijfentwintig jaar.
In: Ons Leger
Jg. 32, no. 5, mei 1948, p. 17, 19.

Spoorwegverbinding lag binnen verboden kring.
Uit “Zwetende Pantsermannen bestaan niet!”.
In: Westland Post
6 december 2001, p. 17; ill.

Staaij, D. van de: In het gareel zonder pedagogisch gedoe.
In: Algemeen Dagblad
15 december 1999, p. 5; ill.
[Fort Abcoude]

Staat van de bevestigingen.
Uitgave Departement van Oorlog, 1845
Verbeterd tot 1856

Steen, J. van der; Schers, T.: Weert in de verdediging: een tocht langs kazerne, schans en kazemat.
[Weert], 2004
36 p.; ill.
[uitgegeven ter gelegenheid van de Monumentendag 2004; oplage 500 exemplaren]

Steen, P. van: Naarden: een vesting tegen wil en dank.
In: ABP Wereld
Jg. 2000, No. 4, p. 11-14; ill.

De Stelling van Amsterdam.
Een provinciale beleidsvisie. Ontwerp.
Haarlem, 1986.
71 p.; ill.

De Stelling van Amsterdam.
In: Noord Hollands Dagblad
1 maart 1997, p. 16; ill.

De Stelling van Amsterdam.
Uitgave Gemeente Haarlemmermeer, 1988.

Stelling van Amsterdam op de werelderfgoedlijst.
In: NCM Nieuws
januari 1997

Stelling van Amsterdam.
Fortenroute.
ANWB/Provinciale V.V.V. Noord-Holland
z.p., 1996
[fietskaart met toelichtende tekst]

Kom in de Stelling.
De Stelling van Amsterdam.
Uitgave Stichting Stelling van Amsterdam
Haarlem, 1998 [herdruk]
6 p.; ill.

Die Stellung von Amsterdam.
In: Militär Wochenblatt
Jg. 1891, p. 1173-1178.

Stevens, H.: Asmus op de klippen.
In: Stevens, H.; Jonge, C. de [eds]: Techniek en schoonheid.
De Marinemodellenkamer van het Rijksmuseum te Amsterdam.
Amsterdam, 1995
ISBN 90 6611 0945
p. 38-41; ill.
[betreft kunstklip voor de kustverdediging]

Stevens, H.: Blankens droogdok te Hellevoetsluis.
In: Stevens, H.; Jonge, C. de [eds]: Techniek en schoonheid.
De Marinemodellenkamer van het Rijksmuseum te Amsterdam.
Amsterdam, 1995
ISBN 90 6611 0945
p. 34-37; ill.

Stieltjes, G.L.T.J.: Iets over onderwaterzettingen, en meer bepaaldelijk over die der Grebbelinie.
‘s-Gravenhage, 1865.

Stieltjes, J.G.: Handleiding tot de kennis der verschillende soorten van batterijen, met aangifte van derzelver hoofd- en onderdeelen, hare plaatsing, armering en opbouw enz.
Met 4 pltn.; tabn.

Stieltjes, M.S.I.T.J.: Militaire Studiën I, over militaire inundatiën.
Rotterdam,1876.

Stamkot, B: Slot Loevestein
Utrecht, Matrijs
ISBN 90-5345-201-X
24 p.; ill.

Stockman, P.; Everaers, P.: Frontier steden en sterckten.
Vestingwerken in Oost-Vlaanderen en Oost-Zeeuws-Vlaanderen 1584-1839.
Hulst, 1997.
ISBN 90-801634-3-3
144 p.; ill.; lit.opg.
Bijlage “Niewe Kaerte van T Landt van Waes ende Hulster Ambacht, vertoonende oock de stroomen van de Ooster ende Wester Schelde”. Nicolaes Visscher, Amsterdam, ca. 1650.

Stoffels-de Soet, R.: Bombardement van de Sitadel Antwerpen en mars na St. Omer, geschreven door A. Noë Adrz. 1833.
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting.
Jg. 2005, derde kwartaal.

Storm van ’s Gravesande, C.M.: Handleiding tot de kennis der burgerlijke en militaire bouwkunst.
Met atlas.
Breda, KMA 1863 [3e druk]

Strabbing, H.: Het Nederlands Vestingmuseum.
In: De Volkskrant
7 juli 2001, p. 7R; ill.

Stratingh, G.A.: Het Huis of Hof Groningen, thans het Militaire Lands Ziekenhuis.
In: Groninger Volksalmanak voor 1838
Groningen, 1837
p. 40-74; ill.; krt.

Stuten, J.Z.: Over den bouw van vestingen, forten, sluizen en verdere werken ten behoeve van de landsverdediging in Nederland van 1847-97.
In: Gedenkboek ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van het Koninklijk Instituut voor Ingenieurs.
‘s-Gravenhage, 1897.

Swaving, J.C.: De vleugeluitbreidingen naar zee der Stelling van Amsterdam.
Z.p., 1895.

Sypestein, J.W. van: Bijdrage tot het verhaal van het blocus der vesting Naarden in 1813-1814.
In: Het Vaandel
Jg. VII, p. 121

Taakgestraften knappen Forteiland IJmuiden op.
In: De Telegraaf
11 november 1996, p. 3; ill.

Tabak, W.J.: Demonteren is leuk, maar je moet het verband zien.
Sloop fort Velzen: een uniek stuk werk.
In: Nota
Maandblad voor het burgerpersoneel van Defensie
September 1981, p. 26-30; ill.

Tegenvaller herstel Fort Sint Andries.
In: Brabants Dagblad
14 februari 2001.

Themmen, J.W.: Verhaal van de belegering der citadel van Antwerpen door het Fransche leger, in December 1832: voorafgegaan van eene inleiding, bevattende eene schets van fortificatie, van aanval en van verdediging, en gevolgd: 1. door een breedvoerig uitslaand plan of kaart der aanvallen. 2. door eene groote fraaije kaart der Schelde, en 3. door bijlagen.
Uit ’t Fransch vertaald.
Zaltbommel, 1833
152 p; 2 krtn.
[Vertaling van: Rélation du siège de la citadelle d’Anvers par l’Armée française en décembre 1832]
[Koninklijke Bibliotheek ‘s-Gravenhage, signatuur 3191 D 18]

Thijssen, W.: De tragiek van een verdedigingsfort.
In: De Volkskrant
19 september 1998; ill.
[betreft het fort Hoek van Holland]

De drie tijdperken van de Citadel van Dinant.
Uitgave Collectie Citadel van Dinant.
Dinant, z.j.
24 p.; ill.; plgr.
[van 1815 tot 1830 was de Citadel van Dinant een Nederlandse versterking]

Tissink, A.; Ouwerkerk, H.: Fietsen langs de Waterlinie.
Deel 1: Van Muiden tot Utrecht.
In: Cobouw
Deel 2: Van Utrecht tot Leerdam.
In: Cobouw.
Deel 3: Van Leerdam tot Werkendam.
“Fort moet vooral niet te mooi worden”. Gemengde gevoelens over ambtelijke aanpak Waterlinie.
In: Cobouw, No. 169, 18 september 2000, p. 9; ill.

Tol, H.: Fort bij Ijmuiden.
In: Saillant
Jg. 2005, No. 1, p. 6-11; ill.;plgr.

Tol, H.; Burg, G. van der: De Wachter tussen de pieren. Kustfort IJmuiden.
IJmuiden, 2002
ISBN 90-6455-402-1
64 p.; ill.; lit.opg.

Tongeren, J. van: Fort Westoever.
Den Helder, 2002
21 p.; ill.; plgr.
[uitgave J. van Tongeren]

Tongeren, J. van: Fort Dirks Admiraal
Den Helder, 2002
22 p.; ill.; plgr.
[uitgave J. van Tongeren]

Over torpedo’s en hun gebruik in den oorlog.
In: Eigen Haard
Jg. 1877, p. 206-208, 214-216, 318-320; ill.
[betreft mijnen voor de kustverdediging]

Ons defensieve torpedowezen.
In: Eigen Haard
Jg. 1889, p. 166, 167, 182, 183.

Treu, H.A.: Aantekeningen over 350 jaar militaire garnizoenen in de stad Gouda 1572-1922.
Den Haag, 1968.
32 p.; ill.

Treu, H.A.: Oranje Nassau-kazerne – Quartier St. Charles.
In: Nasporingen en studiën op het gebied der krijgsgeschiedenis
60e Jaarverslag
’s-Gravenhage, 1966
p. 44-68
[in 1810 te Amsterdam gebouwd door de Franse Keizerlijke overheid met de naam Quartier St. Charles, naar de Maréchal de l’Empire Charles Oudinot]

Treu, H.A.: De Oranje Nassau kazerne in Amsterdam.
Verleden-heden-toekomst.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1987/88, p. 59-66; ill.; lit./br.opg
[in 1810 gebouwd door de Franse Keizerlijke overheid met de naam Quartier St. Charles, naar de Maréchal de l’Empire Charles Oudinot]

Tuinen, C. van: De Vesting Holland.
In: De Militaire Spectator
Jg. 92, 1923, p. 525-531.

Tydeman, H.W.: Levensbijzonderheden van den Luitenant-generaal Baron C.R.T. Kraijenhoff; door hemzelven in schrift gesteld, en op zijn verlangen in het licht gegegeven door Mr. H.W. Tydeman.
Nijmegen, 1844.

Uw vriend S.: Vertrouwelijke brief aan een lid der Eerste Kamer over de voltooiing van ‘t vestingstelsel, zonder excepties, in acht jaar, cijferloos, met een goed woord voor de nationale instelling.
‘s-Gravenhage, 1874.

Uytenhoven, A.: Eenige opmerkingen over de wet van 16 November 1814 [Stbl. No. 106], houdende bepalingen omtrent de militaire lands-gronden en gebouwen; en het bouwen en aanleggen van woningen, tuinen en bomgaarden of andere gestichten, in den omtrek van vestingen, sterkten, posten en liniën van defensie.
In: Themis
Regtskundig Tijdschrift
Jg. IX, 1848, p. 558-576.

Uyttenbroek, H.H.: Rapport over de gedane recherchen in de stads-archieven van Venlo betrekkelijk het bewijs van eigendom der aan de stad oorspronkelijk behoorende gebouwen, waarvan de Militaire Genie zich in bezit heeft gesteld, ofwel den eigendom zoekt te contesteeren, door Gallot secretaris dier gemeente.
In: De Maasgouw
Orgaan voor Limburgsche Geschiedenis, Taal- en Letterkunde
Jg. 26, no. 11, november 1904, p. 86-87.

Veen, P.: De emancipatie van de cultuurhistorie.
Wageningen, 2000.
5 p.; ill.
In: Landwerk
Jg. 2000, afl. 5.
[integratie cultuurhistorie in landinrichting met als voorbeeld herstel vestingbouwkundige situatie noordelijke Grebbelinie]

Velde, M. van der: Kazernecomplex wordt woonpark.
In: De Telegraaf
27 maart 2002, p. T 31; ill.
[betreft LIMOS-kazerne, Nijmegen, bestaande uit de Prins Hendrikkazerne (ex-Koloniale Reserve), Generaal Snijderskazerne en de Krayenhoffkazerne]

Velde, P. van de: Oren sturen de ogen op Forteiland IJmuiden.
Panorama in geluid.
In: De Telegraaf
27 juni 2000, p. T 17; ill.

Velde, P. van de: Ludiek hotel in fort Asperen.
In: De Telegraaf
16 juli 2001, p. T11; ill.

Velzen-koepel wordt grote attractie op buitenterrein.
In: Fort Ordonnans
oktober 1998, p. 3; ill.
[buitenterrein Nederlands Kustverdedigingsmuseum Fort aan den Hoek van Holland]

Verbeek, J.R.: Kustversterkingen 1900-1940. De planning, constructie en bewapening van Nederlandse kustforten en batterijen.
Haarlem, 1989
ISBN
352 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Verbeek, J.R.: De kustverdediging te land van 1814 tot 1940.
In: Dijk, P.J.J. van et.al. eds.: Kustverdediging. Vestingbouwkundige bijdragen 1992, ‘s-Gravenhage 1992, p. 38-57; ill.; lit./br.opg.

Verbeek, J.R.: Zwetende pantsermannen bestaan niet! Grepen uit het dagelijks leven in het pantserfort Hoek van Holland 1880-1940.
In: Armamentaria
No. 33 (1998), p. 125-135; ill.; lit./br.opg.

Verbeek, J.R.: Kustverdediging.
Voordracht Symposium van de Stichting Menno van Coehoorn, 22 en 29 oktober 1999 te ‘s-Gravenhage in de P. de Jong-zaal van het Defensie Voorlichtingscentrum.
In: WVN Berichten, No. 32, p. 3-8.

Verbeek, J.R.: Het kanon van 6 cm Hefkoepel
Neêrlands Arsenaal No. 3
‘s-Gravenhage, 2001
40 p.; ill.; br.opg.

Verbeek, J.R.: Het kanon van 6 cm Kazemat.
Neêrlands Arsenaal No. 4
‘s-Gravenhage, 2001
40 p.; ill.; br.opg.

Verbeek, J.R.: Het kanon van 6 cm Minimaal Schietgat.
Neêrlands Arsenaal No. 5
‘s-Gravenhage, 2001
36 p.; ill.; br.opg.

Verbeek, J.R.: De Coehoornmortier.
Landmacht, Indisch Leger en Koninklijke Marine.
Neêrlands Arsenaal No. 6.
‘s-Gravenhage, 2001
43 p.; ill.; lit./br.opg.

Verbeek, J.R.: Zwetende Pantsermannen bestaan niet!
De geschiedenis van het fort aan den Hoek van Holland en haar bewoners.
Hoek van Holland, 2001
ISBN 90 805686-2-7
244 p.; 141 ills.; lit./br.opg.

Verbeek, J.R.; Zee, J. de: Rapport met betrekking tot de toestand van het fort bij Spijkerboor, meer in het bijzonder van de Krupp-Gruson draaikoepel voor twee kanonnen van
10,5 cm l. 25.
‘s-Gravenhage, 1992.
27 p; ill.; lit.opg.

Verhandeling over het versterken van enkele huizen, hofsteden enz., benevens de verdediging van en den aanval op dezelven.
In: De Militaire Spectator
Jg. 7, 1838, No. 1, p. 5-22.

Verboven, H.A.W.: Fort aan den Hoek van Holland.
Een kustverdedigingsmuseum
FAGO-rapport 00.04.W
[Eindhoven], 2000
162 p.; ill.; plgr.
[Afstudeerverslag Faculteit Bouwkunde Capaciteitsgroep. Fysische Aspecten van de Gebouwde Omgeving. Technische Universiteit Eindhoven]

Op zoek naar vroegere verdedigingswerken op Voorne.
De batterijen bij Brielle, de Klomp en Nieuwenhoorn.
In: onbekend.
15 oktober 1979; ill.

Versfelt, H.J.; Schroor, M.: De Atlas van Huguenin.
Militair-topografische kaarten van Noord-Nederland.
2005
ISBN 90-806727-9-3
[facsimile van tussen 1819 en 1829 vervaardigde militaire kaarten]

En hoe nu verder: Verslag van het seminar gehouden op 29 oktober 1997 over de toekomst van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Uitgave Projectbureau Forten.
Fort De Bilt, 1997.
16 p.

Twee verslagen van den hoofdinhoud der rapporten van eenige officieren der Genie omtrent het gebruik van verschillende kalksoorten, gedrukt op last van de Heeren Ministers van Oorlog en Binnenlandsche Zaken.
’s-Gravenhage, Algemeene Landsdrukkerij, 1850.
31 p.

De versterking van het oorlogstoneel door den aanleg van vestingen, forten enz.
In: Plantenga: strategie en krijgsgeschiedenis
4e geheel omgewerkte druk door
L.F.Th. Vogel en J.M.J.H. Lambooy
Breda, KMA, 1910
p. 67-71.

Verwey, H.: De vesting Veere in de Franse tijd.
In: Zeeuws Tijdschrift.
Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen.
Jg. 1985, No. 1, p. 9-17; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Verwey, H.: Het Arsenaal te Veere.
In: Zeeuws Tijdschrift.
Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen.
Ca. 1985.

Vesters, P. [red.]: De Stelling van Amsterdam. Harnas voor de hoofdstad.
Utrecht, 2003
ISBN 90-5345-210-9
304 p.; ill.; plgr.; krtn.; lit.opg.; glossarium.

Vesters, P.: De Stelling van Amsterdam: Werelderfgoed.
In: Vesters, P. [red.]: De Stelling van Amsterdam. Harnas voor de hoofdstad.
Utrecht, 2003
ISBN 90-5345-210-9
p. 10-23.

Vesters, P.: Overzicht objecten in het landschap.
In: Vesters, P. [red.]: De Stelling van Amsterdam. Harnas voor de hoofdstad.
Utrecht, 2003
ISBN 90-5345-210-9
p. 254-283.

Vesting. Vier eeuwen vestingbouw in Nederland.
Jubileumuitgave Stichting Menno van Coehoorn.
‘s-Gravenhage, 1982.
191 p.; ill.

Onze Vesting-Artillerie; hare organisatie en oefening, ook in verband met de voorstellen der Staatscommissie, aan de eischen van een deskundige getoetst.
Bussum, 1889
127 p.

De Vestingbegrooting voor 1897.
In: De Militaire Spectator
Jg. 1896.

De moderne vestingbouw met toepassing op de vleugeluitbreiding der Amsterdamsche stelling.
In: De Militaire Spectator
Jg. 1896.

Het Vestingstadje Nijmegen in de zeventiger jaren van de vorige eeuw.
1955
95 p.; ill.

Ons Vestingstelsel.
Overdruk uit de Gids No. 9
1901.

Veth, C.J.M. de: De geschiedenis van de Nederlandse waterlinie door de eeuwen heen.
Breda, 1978.

Veur, W.J.G. van der: Vesting- en Kustartillerie.
Gorinchem, 1887.

Villeneuve : Manuel pratique du mineur et sapeur.
‘s-Gravenhage, 1830.
X, 156 p. ; ill.

Villeneuve: Manuel pratique du Sapeur pour les travaux de siège, à l’usage des troupes du génie.
‘s-Gravenhage, 1830.
VIII, 84 p. ; ill.

Visser, A.R.: Fort bij Vechten, van “sperfort”tot opslagplaats voor autobanden.
In: Op de Bres
No. 9, december 1997, p. 4-18.
In: Saillant
Jg. 1997 No. 4, p. 14-19.

Visser, A.R.: Fort Spion.
In: Op de Bres
No. 5, augustus 1996, p. 4-11.

Visser, A.R.: Fort Nieuwersluis, een monument op formaat.
In: Op de Bres.
No. 7, juni 1997, p. 4-6.

Visser, A.R.: Fort bij Tienhoven definitief ingenomen door de natuur.
In: Op de Bres
No. 11, juli 1998, p. 8-17.

Visser, A.R.: Fort Spion geeft een van zijn geheimen prijs.
In: Op de Bres
No. 11, juli 1998.

Visser, A.R.: Fort bij Rijnauwen, van beschermer van Holland tot beschermer van de natuur.
In: Op de Bres
No. 12, september 1998, p. 4-12.

Visser, A.R.: Impressie van het fort Honswijk.
In: Op de Bres.
No. 12, september 1998.

Visser, A.R.: Fort Ruigenhoek.
In: Op de Bres.
No. 13, december 1998, p.4-13.

Visser, A.: De Keersluis bij km 43.
In: Op de Bres
No. 14, maart 1999.

Visser, A.: Fort aan de Klop.
In: Op de Bres
No. 15, augustus 1999, p. 4-12
In: Alert.
Bulletin van de Stichting Militair Erfgoed
Jg. 1, No. 2, december 1999.

Visser, A.R.: De Stelling Honswijk, een landschappelijk monument.
In: Op de Bres
No. 16, april 2000, p. 4-23.
In: Alert
Bulletin van de Stichting Militair Erfgoed
Jg. 2, 2000, No. 1-2, p. 19-33; ill.

Visser, A.R.: De Grebbelinie, een miskende linie.
In: Op de bres voor forten en linies
Nr. 17, november 2000
40 p.

Visser, A.: De verboden kringen.
In: Alert
Bulletin van de Stichting Militair Erfgoed
Jg. 3, No. 1, april 2001, p. 49-52.

Visser, A.: Verslag van de zomerexcursie 2002.
De Stelling van Den Helder.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 3, p. 11-18; ill.
[inclusief werken van de Atlantikwall]

Visser, A.: De ontluistering van een symbool.
In: Alert.
Bulletin van de Stichting Militair Erfgoed.
Jg. 5, No. 4, februari 2003
p. 10-16; ill.; lit./br.opg.
[betreft Diefdijk]

Visser, A.: De Grebbelinie of Valleistelling ten noorden van Amersfoort.
In: Alert.
Bulletin van de Stichting Militair Erfgoed.
Jg. 5, No. 4, februari 2003
p. 17-19; ill.; lit.opg.

Visser, C.: Slapen aan de Waterlinie.
In: Haagsche Courant
28 juli 2001, p. D 12; ill.
[betreft manifestatie Waterproof in fort Asperen en Front Fort FXF, een groep die principeel tegen hergebruik van verdedigingswerken is]

Visser, A.: De Grebbelinie in vogelvlucht.
Uitgave: De Utrechtse Fortenstichting.
[Utrecht], 2003
45 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Vlegels, P.: De Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Historische Vereniging Holland
Dordrecht, 2002
6 p.; ill.

Voorduin, A.J.: Wordt door de krijgsgeschiedenis van noordelijk Europa de mogelijkheid bewezen van het overzwemmen van ondoorwaadbare natte grachten van vestingwerken of stroomende wateren, onder vijandelijk vuur.
In: De Militaire Gids
Jg. 1889, p. 289-

Voorjaarsstudiedag (31.03) en voorjaarsexcursie (07.04) op Voorne in 2001. Reismap.
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn
Utrecht, 2001
6 p., 6 p. krtn.

Algemeene voorwaarden voor alle aanbestedingen.
’s-Gravenhage, den 24sten November 1845, no. 5a
In: Receuil Militair, bevattende de wetten, besluiten en orders betreffende de Koninklike Nederlandsche Landmagt.
Jg. 1845, Tweede Deel
’s-Gravenhage/Amsterdam, 1846
p. 73-128.
[met modelvoorbeelden bestekken, vestingwerken, kazernes etc.]

Vos, S. de: De Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een historische infrastructuur herondekt.
In: Saillant
1999, No. 3, p. 2-8; ill.

Vraagstukken, betrekking hebbende op de tactische verdediging van de Stelling van Amsterdam en hare elementen.
In: De Militaire Spectator
Jg. 1905.

Vrankrijker, A.C.J. de: De historie van de vesting Naarden.
Bussum, 1965 [1e druk]
139 p.; ill.
Bussum, 1973 [2e druk]
Bussum, 1978 [3e bijgewerkte druk]
144 p.; ill.; plgr.

Vrankrijker, A.C.J. de: Naarden, van grendel tot monument.
In: Holland
Jg. 12, 1980, No. 2, p. 72-81.

Vries, J.A. de: Drie eeuwen bouwen voor de landsverdediging.
In: De Militaire Spectator
Jg. 157, 1988, No. 10, p. 447-456; ill.; krtn.; lit.opg.

Vries, J.E. de: Hoe en waarom van Slaperdijk en Grebbelinie.
Renswoude, 1989.

Vroom, L.J.H.; Uitenhout, J.B.: De bolwerken van Haarlem, veranderingen tijdens de 19de en 20ste eeuw.
In: Haerlem Jaarboek 1980
Haarlem, 1981
p. 33-68; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Vulcanus: Gebrek aan steenkolen in het belegerde Amsterdam.
In: De Landsverdediging
Jg. 1893, p. 1-24.

Vuurwerkopslag in Fort ‘t Hemeltje komt dichterbij.
In: Vrij Nederland
4 juni 1996.

Waardestelling en bouwkundige staat Fort bij Velsen.
Rijksdienst voor de Monumentenzorg
Zeist 2003
5 p.; ill.; krt.; plgr.

Nog steeds Wachtforten ?
Overdruk uit De Militaire Spectator
Jg. 1899, November
23 p.
[reactie op de geschriften van de 1e Luitenant der Jagers Jhr. L.M.A. von Schmidt over de permanente inrichting van de Stelling van Amsterdam]

Wanting, H.E.: Fort Pannerden.
Uitgave Stichting Fort Pannerden, Bemmel 1989
ISBN 90-800339-1-X
15 p.; ill.

De Nieuwe Hollandsche Waterlinie.
In: Eigen Haard
Jg. 1875, No. 8, p. 70-72 en No. 9, p. 77-80; ill.; krt.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Een historische infrastructuur herontdekt.
Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht, 25 oktober 1999
5 p.; ill.

Hollandse Waterlinie nog niet klaar voor Werelderfgoedlijst.
In: Algemeen Dagblad
26 april 1999, p. 4.

Hollandse Waterlinies.
Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht, 10 december 1999.
5 p.; ill.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie als natte en droge opgave.
In: Smaak.
Blad voor de Rijkshuisvesting, Rijksgebouwendienst.
Jg. 2, No. 7, Juni 2002
p. 51-54; ill.; krtn.

Waterproof
Kunstenaars verkennen de toekomst van de Hollandse Waterlinie.
23 juni t/m 30 sep 2001 Zomermanifestatie Fort Asperen.
Uitg. Fort Asperen, 2001.
[Folder]

Waterproof
Kunstenaars verkennen de toekomst van de Hollandse Waterlinie.
23 juni t/m 30 sep 2001 Zomermanifestatie Fort Asperen.
Uitg. Fort Asperen, 2001.
[Folder met uitgebreide beschrijving van de kunstobjecten, plattegronden, openingstijden, routes]

Wesseling, J.: De geschiedenis van Terneuzen.
Terneuzen 1958 [1e druk]
Terneuzen 1970 [2e druk]
402 p.; ill.; plgr.; krtn.; bijln.
[verdedigingswerken van Terneuzen 1575-19e eeuw en idem eiland Axel en Terneuzen]

Wet van den 15den April 1896.
Bepalingen ter uitvoering van artikel 152, 2e lid, der grondwet (Militaire inundatiewet)
In: Staatsblad No. 71
’s-Gravenhage, 1896.

Wiechen, J.A. van: Van burcht tot Waterlinie.
In: De Militaire Spectator
Jg. 148, No. 5, mei 1977, p. 219-233; ill.; krtn.; lit.opg.

Wieringen, S.J. van: Torenforten in Brabant.
In: Brabants Heem
Jg. 25, 1973, p. 150-153.

Wieringen, S.J. van: De batterijen aan den Overeindschen Weg.
1975
Niet gepubliceerd manuscript.

Wieringen, S.J. van: De vesting Grave, 1674-1874.
In: Merlet
Jg. 26, 1990, p. 2-40.

Wieringen, S.J. van: Verkeer en de vesting: van vrienden tot vijanden.
In: De Omroeper
Jg. 11, 1998, No. 2, p. 41-56; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Wieringen, S.J. van: De redding van de vesting Naarden in de jaren twintig.
In: De Omroeper
Jg. 11, 1998, p. 112-119; ill.; lit./br.opg.

Wijk, P.A.M. van: Bijdrage tot de kennis van Nederlands verdedigingslinies.
Doctoraalscriptie
Amsterdam, 1977.

Wijshake, P.: De Velser spoorbrug.
In: Rail Hobby.
Jg. 23, 2000, No. 12.

Will, C.: Het fort bij Asperen.
z.p. 1987
Acquoy, 2002 [2e druk]

Will, C.: De Hollandse Waterlinie.
Utrecht, 1986.

Will, C.: Sterk Water.
De Hollandse Waterlinie
2003 [2e druk]
180 p.; ill.

Willems, H.; Steketee, B.: Verboden Kringen.
Vrije schootsvelden en inundaties rond ’s-Hertogenbosch in de 19e eeuw.
’s-Hertogenbosch, 2004
ISBN 90-7070-666-0
140 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Winkelman, D.: Het Fort Kijkduin bij Den Helder.
In: Mededelingenblad Verdedigingswerken.
Aflevering 2, april 1991, p. 3-8; ill.; lit.opg.

Winkelman, D.: De Stelling van Amsterdam.
Deel 1.
In: Mededelingenblad Verdedigingswerken
Aflevering 4, februari 1993, p. 20-25; ill.; krtn.
Deel 2.
In: Mededelingenblad Verdedigingswerken
Aflevering 5, december 1993, p. 13-21; ill.; lit.opg.
Deel 3.
In: Mededelingenblad Verdedigingswerken
Aflevering 6, juni 1994, p. 7-13; ill.
Deel 4.
In: Mededelingenblad Verdedigingswerken
Aflevering 7, juli 1995, p. 16-20; ill.
Deel 5.
In: Mededelingenblad Verdedigingswerken
Aflevering 8, september 1996, p. 14-16; ill.

Winkelman, D.: Geschichte des Forts Hoek van Holland.
In: Museum für historische Wehrtechnik, Röthenbach/Pegnitz, Mitteilungen
Ausgabe 38, 1993, No. 10, p. 39-43; ill; lit./br.opg.

Winkelman, D.: Zomerexcursie juni 2001 – een bezoek aan de Diefdijk.
In: Saillant
Kwartaalbericht van de Stichting Menno van Coehoorn
No. 3, 2001, p. 13-18; ill.

Wissink, R.: Ter herinnering aan de geesten in het “Fort aan den Hoek van Holland“ door u ontdekt tijdens de olielampentocht op 17 of 18 december 1999.
Een verhaal dat zich afspeelt in het fort tijdens een koude periode rond de kerstdagen, lang geleden.
Hoek van Holland, 1999.
12 p.

Wit, Ph. De: Van blowen naar bouwen.
In: NRC Handelsblad
15 januari 2004, p. 12; ill.
[betreft renovatieproject van fort Kudelstaart, Stelling van Amsterdam]

Withuys, C.G.: Het bombardement van Antwerpen.
Amsterdam, 1831.

Witteveen-Jansen, M.: Kastelen en vestingwerken in de Bommelerwaard.
2004
ISBN 90-5994-065-2
84 p.; ill.

Zandbergen, M. van: Vier lunetten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie: herbestemming gezien vanuit de monumentale waare.
Utrecht, 2005
Uitgave: Gemeente Utrecht
Cultuurhistorische analyse van de Sectie Cultuurhistorie Gemeente Utrecht, No. 1
48 p.; ill.; krt.; plgr.

Zegers, H.A.: De geneeskundige dienst in de Amsterdam-linie;
Bekroond antwoord op de prijsvraag, uitgeschreven door het Amsterdamsche Comité der Nederlandsche Vereeniging tot het Verleenen van Hulp aan Zieke en Gewonde Krijgslieden in Tijd van oorlog.
Amsterdam, 1873
120 p.

Zon, J.: Het fort aan den Hoek van Holland.
In: Historische Schetsen van en over Maassluis
No. 29, oktober 1996, p. 38-43; ill.

Zuylen, R.A. van: Geschiedenis der stad ’s-Hertogenbosch voor zover betreft hare vestingwerken en gronden waarop die zijn aangelegd en gebouwd….benevens van hare rivieren, waterleidingen en visscherijen.
’s-Hertogenbosch, 1874.