Nederlandse verdedigingswerken algemeen en tot de 19e eeuw

Aa, A.J. van der: Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden.
1839-1851.
[van deze publicatie bestaat een CD Rom]

Abelman, L.J.: De stadsverdediging van Goes tot in de 16e eeuw.
In: Historisch Jaarboek voor Zuid- en Noord-Beveland
No. 3, 1977
p. 59-70; ill.; plgr.; br.opg.

Abelman, L.J.: De bolwerken van Goes.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 28, 1978, p. 167-171.

Agema, J.: Menno van Coehoorn’s inzet voor de herbevestiging van de oostelijke Gelderse “Frontier”-steden, waaronder Doesburg.
Voordracht van de heer Ing. J. Agema, gehouden [voor de Stichting Menno van Coehoorn] op zaterdag 5 oktober 1991 te Doesburg.
19 p.; ill.; krtn.

Agema, J.: Het vestingstadje Groenlo, toen en nu.
In: Saillant
Kwartaalbericht van de Stichting Menno van Coehoorn
No. 3, 2001, p. 10-12; ill.

Akkoord over aankoop fort door Staatsbosbeheer.
In: Rijn en Gouwe
15 april 1997
[betreft fort Wierickerschans]

Alders, G.: Een middeleeuws weerganghuis aan de Wijnstraat te Dordrecht.
In: Holland
Jg.12, 1980, No. 6,p. 290-294; ill.

Alings, H.W.: Van de Haarlemmerpoort.
In: Ons Amsterdam
Jg. 1950, p. 278-; ill.

Amersfoort, H.: De citadel van Antwerpen.
In: Parade III-4, februari 1983, p. 18-23.

Ampt, K.: De West-Brabantse Waterlinie.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 3, p. 2-10; ill.; br.opg.

Andel, P. van: Zes eeuwen Loevestein.
Gorinchem, 1969.
215 p.; ill.; lit.opg.

Antheunisse, T.;Heus, C. de. [eds]: Workin-paper voor het symposium ‘de vliedbergen in het kustgebied van Vlaanderen, Zeeland en Zuid-Holland’, gehouden te Middelburg op 26 oktober 1968.
Amsterdam, 1969 [2e druk]

Leidse archeologen vinden stadspoort.
In: Haagsche Courant
19 april 2002, p. A3
[betreft Marepoort]

Arntz, W.J.A.: De Clesheim, genie-officier en uitvinder, en de IJsselsteenbakkers.
In: Historische Encyclopedie Krimpenerwaard
Jg. 5, 1980, No. 2, p. 38-41.

Arsenalen en kruitmagazijnen in Nederland, gebouwd vóór 1870.
Een inventarisatie.
Deel I
Stichting Menno van Coehoorn
’s-Gravenhage, 1988.

Baalbergen, J.; e.a. (red.): Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Limburg.
Utrecht, 1998
ISBN 90-5730-048-6
175 p.; ill.; lit./br.opg.

Baan, J. van der: De Moffenschans.
In: Cadsandria
Zeeuwsch-Vlaamsch Jaarboekje
Vol. 3, 1856, p. 115-
[betreft Zeeland].

Historisch babyjasje in fort van Alva.
In: Metro
5 juli 2000, p. 9
[onvoltooide dwangburcht in Groningen]

Baedeker, C.: Die Stadt und Festung Venlo besonders in kriegsgeschichtlichen Beziehung.
Coblenz, 1839.

Bakker, B.: Rembrandt, een stadspoort. Tekening, ca. 1650, Teylers Museum, Haarlem.
In: Saillant
Kwartaalbericht van de Stichting Menno van Cohoorn
Jg. 2005, No. 4, p. 24-25; ill.

Bakker, F.J.: Heilige Geestpoort te Elburg van 1392 tot 1530.
In: Tijdschrift Arent thoe Boecop
Uitgave Oudheidkundige Vereniging Arent thoe Boecoop, Elburg.
Juni 1997, No. 62, p. 3-14; ill.; lit.opg.

Bakker, I.C.: Kazernebouw.
In: Beemt, F.H. van den; e.a. (red.): 300 jaar bouwen voor de landsverdediging. ‘s-Gravenhage, 1988. P. 179-189; ill.

Bakker, M.: Herstelplaats voor ‘s Lands Vloot. Van het Nieuwe Werk naar Rijkswerf Willemsoord.
Amsterdam, 1993.
ISBN 90-6707-312-1
168 p.; ill.; lit./br.opg.

Bartelds, T.: Nieuweschans 350 jaar.
In: Heemschut
Mei 1978.

Bartelds-Boshuizen, A.J.: Vier eeuwen Bourtange.
In: Heemschut
Maart 1980.

Bats, J.; Berg, R. van den: De oude stadspoorten van Leerdam.
Ameide, 1980
20 p.; ill.

Bechert, T.; Willems, W.J.H.: De Romeinse rijksgrens tussen Moezel en Noordzeekust.
Utrecht, 1997, 2e druk
ISBN 90-5345-073-4
120 p.; ill.; lit.opg.

Beemt, F.H. van den; e.a. [red.]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging.
Uitgave DGW en T ‘s-Gravenhage, 1988.
197 p; ill.

Het beleg van ‘s-Hertogenbosch in 1629.
Tentoonstelling ter gelegenheid van de 350-jarige herdenking van de belegering en de inname van ‘s-Hertogenbosch.
3 juni-19 augustus 1979.
Noord-Brabants Museum.
‘s-Hertogenbosch, 1979 (2e druk)
70 p.; ill.

De belegering van Antwerpen in het jaar 1583-1585 door de Spanjaarden, onder bevel van den Hertog van Parma, en korte beschrijving van het beleg der citadel in 1832, door de Franschen.
Naar het Spaansch, uit het: Memorial de Ingenieros. Madrid, ano de 1849, tom. IV.
In: De Militaire Spectator
Tijdschrift voor het Nederlandsche leger
Tweede serie, vierde deel, Jg. 1852, p. 416-422.

Belonje, J.: Het fort Rovers of De Rovere.
In: Jaarboek De Ghulden Roos
Deel XV, 1955.

Belonje, J.: De Linie van Beverwijk.
In: Jaarboek der Vereeniging Haerlem
Jg. 1957.

Belonje, J.: Een oud kruitmagazijn bezuiden Spaarnwoude.
In: Haerlem Jaarboek
Vol. 1966, p. 156-171; ill.
[gebouwd in 1810; in 1943 in particuliere handen overgegaan]

Belonje, J.: Johan van Rijswijck, generaal der fortificatiën.
Alkmaar, 1966.

Belonje, J.: Een stenen beer te Muiden.
In: Jaarverslag van de Stichting Menno van Coehoorn
1966.

Belonje, J.: Het werk aan het IJ voor Diemerdam.
In: Jaarboek Amstelodanum
Jg. 1967, deel 59, p. 106-136; ill.

Belonje, J.: Notities over het kampveld Zeist.
In: Maandblad Oud Utrecht
Jg. 1968, deel 41, p. 12-16; ill.
[geschiedenis legerplaats sinds 18e eeuw]

Belonje, J.: Beplantingen op vestingwerken.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 70, Afl. 4, November 1971, p. 91-97; ill.; lit./br.opg.

Belonje, J.: Het fort Sint Andries of de Bril van Holland.
In: Tussen de Voorn en Loevestein
Jg. XV, 1979.

Belonje, J.: Het fort Nassau of de Voorn.
In: Tussen de Voorn en Loevestein
Jg. XVI, 1980.

Belonje, J.: Liefkenshoekia arx.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het land van Beveren”
Jg. 1980, No. 4.

Belonje, J.: Batterij onder de Brakel.
In: Tussen de Voorn en Loevestein
Jg. XVII, 1981, oktober.

Belonje, J.: Crèvecoeur.
In: Tussen de Voorn en Loevestein
Jg. XVIII, 1982, september.

Belonje, J.: Stichting en gedaanteverwisseling van Fort Nieuwersluis.
In: Jaarboekje Niftarlake
Jg. 1987, p. 42-46.

Belonje, J.: Hoog en laag Vrankrijk in de vesting Maastricht.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1987/88, p. 46-48; ill.

Berends, G.: Het Armamentarium.
In: Delftse Studiën
Assen, 1967
p. 125-142.

Berg, D. van den: Geschiedenis van de Mineurs, Sappeurs en Pioniers, met name in de Nederlanden tot in de tijd van Prins Maurits.
Z.p., z.j. [1948]
72 p.; ill.

Berg, H.J.N. van den: De Genie bij de vesting Breda en haar teloorgang in 1637.
In: “De Oranjeboom”
Jaarboek van de geschied- en oudheidkundige kring van stad en land van Breda
No. 41, 1988, p. 134-153.

Bergen-op-Zoom. TNO doet onderzoek bij Ravelijn.
In: Brabants Nieuwsblad/De Stem
18 september 2001

Bericht over de bastions ‘Manenburg’ en ‘Zonnenburg’ bij Utrecht.
In: Jaarboek Oud Utrecht
1942, p. 13-

Bericht betreffende de tentonstelling Leidsche poorten en wallen in de ‘Lakenhal’.
In: Toeristenkampioen
Jg. 1942, p. 413-

Beschrijvinghe der stadt van Venloo ende haer sterckte etc.
Antwerpen, 1586.

Besselaar, H.: Rondom de dubbele poort van Hulst.
In: Spiegel Historiael
Jg. 10, No. 5, mei 1975, p. 312-314; ill.

Beunder, P.C.: Tussen Laurum [Woerden] en Nigrum Pullum [Zwammerdam?] lag nog een castellum.
In: Westerheem
Jg. 29, 1980, No. 1, p. 2-33.

Beurden, A.F. van: Stevensweert. Limburg’s kleinste veste.
In: De Maasgouw
Jg. 1891, p. 181-

Beurden, A.F. van: Eene merkwaardigheid van Roermond die verdwijnt.
In: Maasgouw
Jg. 1909, p. 57-
[betreft de vestinggracht]

Beurden, F.A. van: Het laatste overblijfsel van het Liesselsche Blockhuys.
In: Taxandria.
Tijdschrift voor Noord-Brabantsche Geschiedenis
Jg. 1896, p. 10-
[Noord Brabant]

Beusekom, E. van: De inname van Fort Nieuwersluis.
In: Jaarboekje Niftarlake
Jg. 1940, p. 1-6.

Bigot, L.C.T.: Een stadje vol historie.
In: Eigen Haard
Jg. 1898, No. 3, p. 37-41; ill.
[betreft de Vesting Naarden]

Bijdrage tot de geschiedenis der stichting van het kasteel Vredenburg te Utrecht.
In: Tijdschrift voor Oudheden enz. van Utrecht
[red. P.J. Vermeulen]
Jg. IV, p. 101-

Bloemers, J.H.F.; Louwe Kooijmans, L.P.; Sarfatij, H.: Verleden land.
Archeologische opgravingen in Nederland.
Meuelenhoff Informatief, Amsterdam, 1981
ISBN 90-290-9992-5
192 p.; ill.; krtn.; lit/br.opg.
[Velsen: Een vlootbasis van de Romeinen, p. 80-82; Valkenburg: een fort bij de Noordzee, p. 83-85; Nijmegen: van hoofdkwartier tot hoofdstad, p. 86-89; Zwammerdam: platbodems in de Rijnbedding, p. 100-103 (vesting Nigrum Pullum, 175-260 na Chr.); Maastricht: een bolwerk in het achterland; Oost-Souburg: een ronde burg aan de Noordzeekust, p. 138-139;
Baarland (Zld.): het kasteel Hellenburg, p. 146-149;Bourtange: een vesting in het veen, p. 162-164. In het overzicht per provincie worden nog kastelen, vliedbergen en dergelijke aangegeven]

Bloemers, J.H.F.; Weerd, M.D. de: Van Brittenburg naar Lugdunum.
In: De uitwateringssluizen van Katwijk 1404-1984
Hollandse Studiën 13
Speciale oplage voor de Historische Vereniging Holland
p. 41-51
[verslag van archeologisch onderzoek in 1982]

Bloemers, J.H.F.; Weerd, M.D. de: Het Romeinse kampdorp van de Brittenburg.
In: Leids Jaarboekje
Jg. 75, 1983, p. 245-251.

Blommestein, J.C.T. van: De Grebbelinie.
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Baarn, 1978.
36 p.

Blondel, F.: Nouvelle manière de fortifier les places.
Den Haag, 1686.

De 26 bolwerken van Amsterdam.
In: Amstelodanum
Jg. 1942, p. 157-

Boeree, Th.A.: Het beleg van Bergen op Zoom.
In: Sinte Geertruydtsbronne
Jg. 1935, p. 29-116.

Bogaers, J.E.: Militaire en burgerlijke nederzettingen in Romeins Nederland.
In: Honderd eeuwen Nederland, 1959

Bogaers, J.E.: Enige opmerkingen over het Nederlandse gedeelte van de Limes van Germania Inferior (Germania Secunda)
In: Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek
Jg. 17, 1967, p. 99-114.

Bogaers, J.E.; Haalebos, J.K.: Archeologisch nieuws: Zuid-Holland, Woerden.
In: KNOB bulletin
Jg. 80, 1981, No. 2, p. 106-111; ill.
[betreft de opgraving van het Romeins castellum bij Woerden, 1980]

Bolhuis, J.H. van: Proeve eener geschiedenis van het kasteel Vredenburg.
In: Aldaar
Jg. IV, p. 73-; p. 109-; p. 145-; p. 185-; p. 397-
Idem in: Tijdschrift van Utrecht, Jg. 1838
[ook opgenomen in J.H. van Bolhuis, Verspreide Letterkundige arbeid I]

Bolwerken in Zeeland.
z.p.; z.j.

Bonke, H.: Kiezen tusen de wal en het schip: de kustverdediging tijdens de Republiek.
In: Op weerstand gebouwd.
2004
p. 19-25; ill.; lit.opg.

Boon, J.G.M.: 1570-1580. Oudewater. Vrijheid en Gezag.
Oudewater 1975
231 p.; ill.; lit./br.opg.

Bordes, J.P. de: De verdediging van Nederland in 1629.
Eene bijdrage tot de geschiedenis van het Vaderland
Utrecht, 1856
276 p.; lit./br.opg.; krt.
[oa de Grebbe-Linie, de Utrechtse Linie met de inundaties, de Oud-Hollandse [Waterlinie]

Bos, K.; Bouwman, B.: Fort Rammekens.
Uitgave Stichting Natuur- en Rekreatieinformatie.
Middelburg, 1987
36 p.; ill.

Bosch Sr., L.E.: Iets over het kasteel Vredenburg.
Met eene bijdrage van den gepensionneerden majoor der Artillerie F.H.W. Kuijpers
In: Utrechtsche Volks-Almanak
Jg. 1863, p. 83-100; ill.;plgr.; p. 101-121 [inventarisatie van het kasteel Vredenburg te Utrecht]

Boschheidgen, H.: Die Oranische und Vororanische Befestigung von Moers
Moers, 1979
ISBN 3-921564-17-4
163 p. ; ill. ; plgr. ; lit./br.opg.
[Underänderter Nachdruck Ausgabe von 1917]

Bourtange. Door oude luister een nieuwe toekomst.
Vlagtwedde 1979.

Bourtange. Welkom in het jaar 1742.
Groningen, z.j.
32 p.; ill.
[toeristische informatie]

Bouw van de 17e-Eeuwsche Vesting Naarden.
In: Algemeen Handelsblad, Editie voor het Gooi
16 Februari 1940

Braat, W.C.: Heeft in Leiden een Romeinsch castellum gelegen?
In: Leids Jaarboekje
Jg. 39, 1947, p. 43-47.

Bragard, Ph.; Termote, J.; Williams, J. [eds]: Wandelen in versterkte steden.
Historische stadsversterkingen in Kent, Côte d’Opale en West-Vlaanderen.
Uitgave Historic Fortifications Network/Réseau des Places Fortes/Netwerk van Kleine Versterkte en Historische Steden.
Kent County Council, Syndicate Mixte de la Côte d’Opale en Provincie West-Vlaanderen.
Z.p., 1999
148 p. ; ill.; krtn; glossarium
[UK, België, Nederland, Frankrijk]

Brand, K.J.J.: Over het ontstaan van de fortificaties in Oost Zeeuws-Vlaanderen en aangrenzend gebied.
In: Zeeuws Tijdschrift.
Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap van Wetenschappen.
Jg. 1981, No. 1, p. 10-29; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Brand, K.J.J.: Over het ontstaan van de vestingsteden en andere fortificaties in de Vier Ambachten.
In: Kraker, A.M.J. de; Royen, H. van; Smet, M.E.E. de [red]: Over den Vier Ambachten.
750 jaar Keure, 500 jaar Graaf Jansdijk.
Kloosterzande, 1993
p. 785-800.

Brand, P.J.: De ontgraving van de ‘Bollewerck- of Dobbele Poorte’ te Hulst.
In: Jaarboek 1958-1959 van de Oudheidkundige Kring De Vier Ambachten.

Brand, P.J.: De ontgraving van de oude “Dobbele Poort”.
In: Heemschut
Jg. 1959, No. 2.
[betreft Hulst].

Brand, P.J.: De belegeringen van de stad Hulst in de jaren 1591-1596.
In: Jaarboek Oudheidkundige Kring “De Vier Ambachten”
Vol. 1964/65.

Brand, P.J.: Wandeling over de wallen van Hulst.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 28, 1978, no. 5, p. 178-185.

Brans, E.J.: De schans te Woudenberg.
In: Water ter verdediging.
Stichting Menno van Coehoorn: Vestingbouwkundige bijdragen II.
‘s-Gravenhage, 1994.
p. 81-95; ill.; lit.opg.

Brekelmans, F.A.: De Buitenpoort van het Kasteel en de Bossche poort.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jg. XIV, p. 104-114.

Brekelmans, F.A.: Het laatste bolwerk van Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jaargang XIX, 1966, p. 69-74.

Brekelmans, F.A.: De middeleeuwse omwalling van Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jaargang XXX, 1977, p. 1-26.
Ook als overdruk
Breda, 1978
12 p.;ill.

Brekelmans, F.; Ham, W.A. van: De vestingwerken van Steenbergen tot 1630.
In: Jaarboek de Ghulden Roos
Deel XVII, 1957.

Brekelmans, M.: De Gevangenpoort.
Zutphen, 1985
ISBN 906011-457-4
24 p.; ill.
[betreft 4-talige museumgids van de Gevangenpoort te ‘s-Gravenhage]

Breugel, C. van: Onzijdig verhaal wegens de belegering van ’s-Hertogenbosch door de Franschen…(in) 1794 tot de overgaaf van de stad…volgens het dagregister, door eenen inwooner der stad geduurende het beleg gehouden.
Amsterdam, 1794

Brock, P. E. de: De stad Sluis, één bolwerk.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 28, 1978, p. 172-177.

Broeder Leopold: Fortengordel.
Sint Laurensklok z.j.
[betreft Sas van Gent]

Broers, H.J.: Het beleg en het vernielen van het Spaansche kasteel Vredenburch te Utrecht in 1576 en 1577.
In: Losse Volksblaadjes over Vaderlandsche Geschiedenis
No. 4 en 5.

Bruggeman, H.: Rond Crèvecoeur
Typoscript
’s-Hertogenbosch, 1992
[vermoedelijk in de bibliotheek van Menno van Coehoorn aanwezig]

Brugghen, J.J.L. van der: Iets over Nijmegen als Vesting.
Nijmegen, 1852.
24 p.

Bruijn, A. de: Rammekens, een fort van beteekenis.
In: Historia
Maandschrift voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 3, 1937, p. 195, 196; ill.

Bruijn, C.A. de; Giesen, J.Th.M.: De Vesting Doesborgh. Van landweer tot vestingwal.
1974
169 p.; ill.

Bruijn, C.A. de; Reinders, H.R.: Nederlandse vestingen.
Bussum, 1967.
103 p.; ill.; krt.

Bruijn, C.A. de; Schukking, W.H.: Naarden 1350-1950.
De Geschiedenis van een Nederlandse Vesting.
Uitgegeven voor de Stichting Menno van Coehoorn met medewerking van het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen.
A.W. Sijthoff’s Uitgeversmaatschappij N.V. Leiden, 1950
175 p.; ill.; lit/br.opg; 24 pltn.

Bruijn, H.C. de: Enige stadspoorten op schilderijen uit het tijdvak 1750-1830.
In: Antiek
Jg. 15, 1980-1981, No. 9, p. 513-526; ill.

Bruinvis, C.W.: Uitlegging en bevestiging van Alkmaar.
In: De Navorscher
Jg. 4, 1854, p. 99, 100.

Bruinvis, C.W.: Versterking en bezetting der stad Alkmaar in 1672 en 1673.
In: De Militaire Spectator
Jg. 1904.

Bruist, B.: Beginzelen der vesting-bouw; leeende hoe men na de hedendaagse manier van versterkingen, alle regulaire en irregulaire vestingen, met hare buitenwerken, zal teekenen, affteekenen en opbouwen, beneffens een kort vertoog, van het geene men gemeenlyk doen moet, in’t aantasten der plaatzen.
Door Bartholomeus Bruist,
Mathematicus tot Zwolle. Leiden, 1730 [2e druk]
XIV, 175 p.; pltn.
[collectie bibliotheek Legermuseum Delft, signatuur HB/P 2391]

Brunsting, H.: De opgravingen op het Domplein te Utrecht.
In: Ozinga, M.D. [red.]: Ons Eigen Land in zijn rijke verscheidenheid
Amsterdam, 1945
p. 271-276; ill.
[Romeinse stenen vesting]

Buis, F.A.: De wallen van Naarden.
In: De Militaire Spectator
Breda, 1887.
55 p; 4 pltn.
[F.A. Buis is het pseudoniem van de generaal-majoor der Artillerie A.N.J. Fabius]

Buis, F.A.: De poorten van Naarden.
In: Eigen Haard
Jg. 1915, p. 182
[F.A. Buis is het pseudoniem van de generaal-majoor der Artillerie A.N.J. Fabius]

Cámara, A.: Fortificación y cindad en los reinos de Felipe II.
Madrid, 1998
ISBN 84-89569-26-6
256 p; 100 ills.; plgr.; krtn.; lit.opg.
[betreft 16e eeuwse Spaanse vestingbouw in Amerika en Europa, o.a. de citadels van Antwerpen en Groningen]

Camindada-Voorham, A.M.G.: Loevestein, een fort aan de grens van Holland.
Zutphen, 1988.
ISBN 906011-647-X
176 p.; ill.; lit./br.opg.

Camps, R.; Huijs, T.: Historisch Vademecum Venlo 650 jaar stad.
In opdracht van het Gemeentebestuur samengesteld door het Gemeentearchief ter gelegenheid van de viering van 650 jaar stadsrechten 1343-1993.
Publikaties van het Gemeentearchief Venlo, deel 1
Venlo, 1993
ISBN 90-9005377-8
128 p.; ill.
[hoofdstuk 3: 1343-1867 De Vesting. p. 20-35; ill.]

Capelle, J. van de: Het beleg en de verdediging van Haarlem in 1572-1573.
Schoonhoven, 1843.
3 dln.; ill.
Haarlem, 1886
XVI, 232, 238, 278 p. (in 1 band)
[Oorspronkelijk gepubliceerd onder het pseudoniem ‘Bosdijk’]

Carmiggelt, A.: Een fort aan de Waddenzee.
Geschiedenis en archeologie van De Schans op Texel.
Archeologische publicatie Provincie Noord-Holland, 3
Haarlem, 1998
ISBN 90-5769-004-7
52 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Carmiggelt, A.; Eynde, G. van den: Breda versterkt.
Archeologisch onderzoek van de verdedigingswerken van Breda.
Arceologie en Monumenten te Breda
No. 11, 1995
Ongepagineerd.

Carter, A.C.: The Dutch barrier fortresses in the eighteenth century, as shown in the De Ferraris map.
1978.

Cellarius, A.: Architectura militaris.
Amsterdam, 1645.

Cerutti, F.F.X.: Breda en de Spaansche versterkingen bij Terheijden.
In: Taxandria
Jg. XLIII, 1936, p. 169-181.

Coehoorn, M. Baron van: Nieuwe Vestingbouw, op een natte of lage horisont.
Leeuwarden, 1685
Reprint Amsterdam, 1982.
181 p.; ill.

Coehorn, Menno van: The new method of fortification.
Translated from the original Dutch, by Tho Savery
London, 1705.

Coehoorn, M. van: Nouvelle Fortification, tant pour un terrain bas & humide, que sec & élevé.
Représentée en trois manières, sur le contenu intérieur de l’hexagone à la Françoise,
Où l’on fait voir quelle est la force des fossez secs modernes, & de ceux qui sont pleins d’eau.
Avec une nouvelle méthode de fortifier les places maritimes, aussi-bien que celles qui sont situées sur des rivières & comment elles doivent être bâties.
Comme aussi l’attaque de chaque méthode, comparée tant par rapport à sa force particuliere, qu’à l’égard de sa d’pense, à la pratique de fortifier les places à la Françoise, par feu.
Menno Baron de Coehorn,
Général d’Artillerie, Lieutenant-Général d’Infanterie, & Directeur-Général des Fortifications des Provinces-Unies, Gouverneur de la Flandre, & des Forteresses sur l’Escaut, &c.
Den Haag, 1741
XL, 290 p. ; pltn.
[collectie bibliotheek Leger- en Wapenmuseum Delft, signatuur HB/P 1981 en 2348]

Cohorn, the prince of Engineers, the Dutch Vauban
In: The Military Gazette
Vol. 1860, no.’s 5-9

Combrink, J.: Rhenen van vestingstad tot Grebbestad.
Zaltbommel, 1981.

Cordfunke, E.H.P.: De Middelburg, steunpunt in het Zes Wielengebied bij Alkmaar.
In: Leber Castellorum: 40 variaties op het thema kasteel
Zutphen, 1981, p. 34-39; ill.

Cremers, E.; Kraaij, F.; Steenbergen, C.M.: Bolwerken als stadspoorten.
Nederelandse stadswandelingen in de 19e en 20e eeuw.
Delft, 1981.

Creutz Lechleitner, W.J.: Krijgslisten aller tijden, benevens een aanhangsel van grootendeels met krijgslisten in het nauwst verband staande mengelingen bevattende: aanspraken, schoone woorden en daden, vaderlandsliefde, edelmoedigheid, dankbaarheid, krijgstucht, zelfopoffering enz., het alles door 1450 voorbeelden aangegeven en opgehelderd.
2e deel: aanval van vestingen, verdediging van vestingen, aanhangsel.
Handschrift
Bibliotheek Legermuseum Delft, signatuur P 377.

Daalen, A.P.A. van: Delftse Poorthistorie.
Doe open de poort.
Uitgave Gemeentelijke Archiefdienst Delft.
Delft, 1978
56 p.; ill.; lit./br.opg.

Daenen, J.G.M.; Kraus, Th.R.; Notermans, J.V.H.: Thans bonst het grof geschut.
De verovering en bezetting van Maastricht in 1748.
Maastricht, Stichting Historische Reeks
ISBN 90-5842-012-4
Maastricht 2001.

Dale, J.H. van: Een blik op de vorming der stad Sluis en de aanleg harer vestingwerken van 1382 tot 1587.
Middelburg, 1871

Dalen, A.G. van: De Schenkenschans
In: Heemstudies
Serie I, 1973
m. lit.opg.

Dalen, A.G. van: Rondom het Tolhuys aan Rijn en Waal.
Uit de geschiedenis van Lobith, Tolkamer, Spijk, Herwen en Aerdt.
Zutphen, 1972
ISBN 90-6011-401-9
215 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.
[o.a. de Schenken-schans]

Dam van Isselt, W.E. van: De verdediging van Friesland in 1672-1673.
1931
268 p.; krtn.

Delahaye, A.: De Vesting Steenbergen.
Willemstad, 1975.
Publikaties van het Archivariaat Nassau-Brabant No. 30.

Delahaye, A.: De Vesting Klundert.
Zevenbergen, maart 1978.
Publikaties van het Archivariaat Nassau-Brabant No. 42.
64 p.; ill.; plgr.;lit/br.opg.

Dewulf, M.: De verdedigingswerken uit de Spaanse tijd in en om het Waasland. Ontstaan en lotsbestemming.
In: Jaarboek Nr. 80 Annalen van de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het land van Waas.
1977, p. 105-136.

Deys, H.P.: Oude vestingplattegronden van Groningen, Vlissingen en Groenlo in Spaans bezit.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
Jg. 1989, p. 15-30; ill.

Dijk, J.P.W. van: Het onzichtbare gordijn. Een onderzoek naar de samenhang van de stelling van
’s-Hertogenbosch.
Fontys Hogescholen, Tilburg, 31-10-2002

Dijksterhuis, E.J.: Simon Stevin.
’s-Gravenhage, 1943.

Dijkstra, H.; Ketelaar, F.C.J.: Brittenburg. Raadsels rond een verdronken ruïne.
Bussum, 1965.
[Romeins verdedigingswerk aan de kust bij Katwijk]

Dirkse, G.M.V.; Laar, J. van; Muilwijk, J.H.; Spier, J.W.; Vliet, J.W. van; Wisman, J.: De begroeiining van de grachtmuren in Amersfoort.
Natuur, Landschap en Milieu van Amersfoort
No. 4, p. 1-76.
Uitgave Gemeente Amersfoort z.j.

Domisse, C.P.J.: De geschiedenis van de Westpoort.
z.p., 1900
[Vlissingen]

Domisse, P.K. : Onderzoek naar de eerste omwalling en omgeving der stad Middelburg.
In: Archief Zeeuws Genootschap, 1938.

Dongelmans, M.J.M.: Geschiedenis van de burcht 1500-1794.
In: Het Valkhof te Nijmegen.
Nijmegen, 1980
P. 75-96; ill.; br.opg.

Doorman, G.: Octrooien voor uitvindingen in de Nederlanden uit de 16e-18e eeuw.
Uitgegeven op last van den Octrooiraad.
’s-Gravenhage, 1940
348 p.
[betreft geschuttechniek en vestingbouw]

Doorman, M.: De Wierickerschans.
In: Nieuwsbrief Landschapsbeheer Zuid-Holland.
No. 1, maart 1996, p. 4-6.

Doorman, M.: Oude Hollandse Waterlinie.
Water, in het verleden onze natuurlijke beschermer.
In: Landschapsbeheer in Zuid-Holland
No. 1, mei 2002, p. 4-6.

Doornink, G.J.: Militaire maatregelen van Deventer in de 14de eeuw.
In: De Militaire Spectator
Jg. 105, No. 12, december 1936, p. 476-482; krtn.
[stadswallen en landweren]

Doornink-Hoogenraad, M.M.: De vesting Zutphen in de zestiende eeuw,
In: Mededelingen Gelre
Jg. 1953, p. 149-158.

Doppler, P.: Herstelling aan de vestingwerken bij de Brusselsche Poort te Maastricht in 1642.
In: De Maasgouw
Orgaan voor Limburgsche Geschiedenis, Taal- en Letterkunde
Jg. 26, No. 10, Oktober 1904, p. 80

Driessen, H.L.: Spotliederen op de verovering van Schenkenschans.
In: Gelre
Jg. XLI

Drunen, A. van: Het kruithuis van ‘s-Hertogenbosch.
In: Bulletin Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 76, No. 4/5, december 1977, p. 200-215; ill.

Duivendijk, A.J.P. van: De vestingwallen van Gorinchem.
In: Saillant
Jg. 2000, No. 3, p. 11, 12; ill.

Duivendijk, A.J.P. van: De vestingwerken van Ravenstein.
In: Saillant
No. 4, 2000, p. 13, 14; ill.

Ebeling, H.: Het kruithuis te ‘s-Hertogenbosch.
In: Buiten
Jg. 1924, p. 569-573.

Eck, J. van: De Amsterdamse schans en de Buitensingel.
Amsterdam, 1948

Eggers: Journal du siège de Bergen op Zoom 1747
1750

Eimermann, C.: Belegeringskaarten en historieprenten.
In: Pol, P. van der; Grosfeld, J. [eds]: Breda in kaart.
Uitgave Breda’s Museum
Breda, 2002
ISBN 90-806108-2-8
p. 28-33; ill.; krtn.

Ekamper, H.R.: De geschiedenis van Oudeschans.
In: Oudeschans.
Oudeschans, 1983.

Eland, K.: Beginselen van de duurzame versterkingskunst.
Breda, 1877 [4e druk]

Eland, K.: Beleg der vesting ’s Hertogenbosch in 1629.
In: Eland, K.: Beginselen der duurzame versterkingskunst
3e druk
Breda, 1872
p. 298-304; krt.
[kaart in separate atlas]

Eland, K.: Verdediging van de vesting Grave in 1674.
In: Eland, K.: Beginselen der duurzame versterkingskunst
3e druk
Breda, 1872
p. 305-313; krt.
[kaart in separate atlas]

Enderman, M.: Waterpoort De Boerenboom te Enkhuizen: bouwhistorische opname.
Nieuwkoop, 2005
Enderman, bureau voor bouwhistorie
53 p.; ill.

Endt, W. van der: Militaire wachten in Den Haag in januari 1799.
In: Aldaar
Jg. 1893
p. 128-

Engelbrecht, W.F.K.: De vestingstad Brielle.
In: Mars et Historia
Jg. 6, No. 3, augustus 1971, 6 p.; ill.

Ermerins, J.: Historische verhandeling over ’t kasteel van Rammekens.
Verhandelingen Zeeuwsch Genootschap te Vlissingen
Deel III, 1773, p. 133-176.

Es, J. van: Limes en linie. Twintig eeuwen verdedigingswerken tussen de Oude Rijn en de Hollandsche IJssel.
Stichts-Hollandse Bijdragen 31
Woerden, 2004
96 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Exaltus, R.P.; Orbons, P.J.: Het voormalige fort Sint Jacob in de gemeente Axel: archeologisch onderzoek.
Uitgave Stichting RAAP
Amsterdam, 1995
25 p.; ill.

De Physique Existentie dezes lands.
Jan Blanken, Inspecteur-Generaal van de Waterstaat (1755-1838).
Beesterzwaag, 1987.
ISBN 90-6474-701-6
271 p.; ill.

Eyck van Zuylichem, F.N.M.: Kort overzicht over de oude versterkingen en kasteelen in ons land, tot op de 16de eeuw.
Montfoort, 1855.

Fabius, A.N.J.: De Wallen van Naarden. Eene bijdrage tot de geschiedenis van den vestingbouw in Nederland.
In: De Militaire Spectator, Jg. 1887

Faure, J.: Histoire abrégée de la ville de Bergen-op-Zoom.
Den Haag, 1761.

Feddes, F.: Merck toch hoe sterck.
Monumenten van verdediging.
Uitgave: Stichting Open Monumentendag
Amsterdam, 2004
ISBN 90-806181-4-4
128 p.; ill.; lit.opg.

Feith, J.A.: Wandelingen door het oude Groningen.
VII: Muren en torens, poorten en wallen.
Kasteel van Alva.
In: Groningsche Volksalmanak voor het jaar 1897
Jaarboekje voor geschiedenis, taal- en letterkunde der Provincie Groningen.
Groningen, 1896
Groningen, 1978 [herdruk]
p. 100-134; plgr.

Feith, J.A.: De Ommelander Borgen en hare bewoners in de 17e en 18e eeuw.
Groningen, 1906.
184 p.; ill.

Feitsma, W.A.: Delft en haar krijgsgeschiedenis.
Rijswijk, 1987
ISBN 906120-5956
159 p.; ill.

Flenderus, J.M.: Holland onnaakbaar en onwinbaar door ’t water, fortificatiën, liniën en forten.
Dordrecht [c. 1731]

Forbes, R.J. : Simon Stevin.
A.O. Reeks
No. 967, 21 juni 1963
16 p.; ill.

Het fort “De Schans” op Texel.
Stichting Texels Museum, Maritiem en Juttersmuseum
De Koog, Oude Schild, 1993
20 p.; ill.; pl.gr.

Rammekens: fort vol verrassingen.
Eens onneembare vesting gaat wijd open voor het publiek.
In: De Bevelander
8 april 1998.

Forten: Contactadressen en gegevens.
Stichting Menno van Coehoorn, ‘s-Gravenhage, 1993.
204 p.

Fortenroute, Oost Zeeuwsch-Vlaanderen.
Uitgave: Juniorkamer Zeeuwsch-Vlaanderen.
Provinciale V.V.V.
Middelburg, z.j.

Franzen, D.: Het Groot Arsenaal.
In: De Omroeper, Historisch Tijdschrift voor Naarden
Jg. 1, No. 2, maart 1988, p. 32-35.

Frederiks, J.A.: Het arsenaal te Veere.
In: Bouwkundig Weekblad
Jg. 5, 1885, No. 42, p. 259-, 267-

Frederiks, J.G.: Het oude Trecht.
In: De Nederlandsche Spectator
Jg. 1875, p. 315-

Freitag, A.: Architectura militaris nova et aucta oder newe vermehrte Fortification von Regular Vestungen, von Irregular Vestungen und Aussenwerke.
Leiden, 1642

Freitag, A.: Architectura militaris nova et aucta oder newe vermehrte Fortification von Regular Vestungen, von Irregular Vestungen und Aussenwerke.
Leiden, 1642
Bibliotheca Rerum Militarium, Band 34
Osnabrück
ISBN 3-7648-0845-4
194 p.; ill.; tbn.

Frenken, A.M.: Helmond in het verleden.
Uitgave van het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noordbrabant
Deel I.
z.p. [Helmond], 1928
335 p.
Deel II.
z.p. [Helmond], 1929
384 p.
[o.a. de versterking van de stad, het kasteel van de Heren van Helmond]

Fruin, R.: The siege and relief of Leyden in 1574.
The Hague, 1927
[vertaald door E. Travelyan]
160 p.; 3 krtn.

Fuchs, J.M.; Simons, W.J.: Shell-journaal van Nederlandse stadspoorten.
z.p., 1978
120 p.; ill.

Geer, J.J. de: De Frankische burg Trecht, nu Utrecht vóór de verwoesting door de Noormannen.
In: Kroniek Historisch Genootsachap
Jg. 24, p. 436-

Gelder, H.E. van: Hoe den Haag zijn cingels kreeg.
In: Jaarboek Die Haghe
Jaargang 1924.

Gennabeek, R.J.M. van: Ravenstein: Vestingwerken.
Archeologisch onderzoek 1999
‘s-Hertogenbosch, Instituut voor Bouwhistorische Inventarisatie en Documentatie, 1999
46 p.; ill.; plgr.

Geschiedenis van het 13e Regiment Infanterie en van de vesting Maastricht.
Maastricht, z.j.
30 p.; ill.

Gerrits, G.: De oude schans op Texel.
In: Westerheem
Jg. 30, 1981, No. 3-4, p. 141-145; ill.

Gerven, R. van: Schelde, Forten, Veren.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het land van Beveren”
Jg. 1963, No. 3.

Gerven, R. van: Forten en schansen dooreen de geschiedenis van het land van Beveren.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het land van Beveren”
Jg. 1969, No. 3.

Giffen, A.E. van: De Romeinse castella in den dorpsheuvel te Valkenburg aan de Rijn (Z.H.) (Praetorium Agrippinae).
In: Jaarverslag van de Vereniging voor Terpenonderzoek
Jg. 25-28, (1941-1944) en 33-37 (1948-1953)

Giffen, A. E. van; Praamstra, H.: Bijdragen tot de geschiedenis van de stad Groningen binnen de Diepen.I.
Groninger Oudheden (VI)
redactie: I.D. van der Waals
Overdruk uit: Groningse Volksalmanak voor het jaar 1962
154 p.; ill.; krtn.

Gijsels, H., e.a.: Fietsen en wandelen in het krekengebied van Noord- en Zeeuws Vlaanderen.
Met open oog langs Spaanse forten en Staatse schansen.
Tielt, 1986
ISBN 90-209-1345X
144 p.; ill.; krtn.

Gillhaus, C.H.P.: Het vestinglandschap.
In: Groen, Jg. 51, 1995, No. 12.
Themanummer
ISSN 0166 3534

Gillhaus, C.H.P.: Zitadellen der Niederlande.
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn
Utrecht, 2001
7 p.; ill.; plgr.

Gillhaus, C.H.P.: Forten en waterlinies.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 4, p. 4-9; ill.; lit.opg.

Gils, R.J.A. van; Klinkert, W.: Bergen op Zoom als militaire stad.
Brochurereeks SMG No. 16
‘s-Gravenhage, 1996.
152 p.; ill.

Gils, R. : Het beleg van Oostende [1601-1604].
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting
Jg. 2004, No. 1, p. 2-11

Gils, R.: Menno Baron van Coehoorn.
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting
Jg. 2004, No. 3

Gimberg, J.: De Drogenapstoren te Zutphen.
In: De Navorscher
Jg. 1893, p. 183-

Gimberg, J.: Zutphensche poorten.
In: Gelre
Jg. X, 1907, p. 185-

Ginkel, E. van: Oudaen. Een weerbaar huis aan de Utrechtse Oudegracht.
Historische reeks Utrecht 26
Utrecht 1999
ISBN 90-5345-139-0
80 p.; ill.; lit.opg.

Ginkel, H. van: Het rijke verleden van vestingstad Muiden.
Zwolle, 2004
ISBN 90-400-8850-0 (hardback)
ISBN 90-400-8843-8 (Paperback)
180 p.; ill.; plgr.; lit.opg.
[o.a. het Muiderslot, de vesting Muiden tot en met 19e eeuw]

Glasbergen, W.: De Romeinse Castella te Valkenburg Z.H.
De opgravingen in de dorpsheuvel in 1962 m.m.v. W. Groenman-Van Waateringe, H. Praamstra en M.D. de Weerd.
Uitgave: Vereniging voor Terpenonderzoek
Groningen, 1972
167 p.; ill.; krtn.

Glaudemans, R.; Tussenbroek, G. van: De Moerasdraak. Achthonderd jaar Bossche vestingwerken.
Bossche Archeologische en Bouwhistorische Bijdragen 2
‘s-Hertogenbosch
ISBN 90-400-9382-2
80 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Gloudemans, C.: Oase van rust in het Sloegebied.
In: De Volkskrant
7 juli 2001, p. 7T; ill.
[betreft het fort Rammekens]

Gogh, H.A. van: Van Arkels oude veste.
Gorinchem, 1898.

Gonnet, C.J.: De wallen en poorten van Haarlem.
In: Nederlandsche Kunstbode
Haarlem, Jg. 1881.
p. 124, 147, 164, 198, 273, 284, 292

Gonnet, C.J.: De poorten van Haarlem
Met bijschriften.
Uitgegeven door de Vereeniging “Haerlem”.
Haarlem, 1913
42 p.; ill.

Gooijer, F.J.J. : Vestingboerderijen in Naarden.
In: De Omroeper
Jg. 14, No. 4, december 2001
p. 129-141 ; ill.

Gooijer, F. de : Militairen, boeren en burgers in een vestingstad.
Het alledaagse leven in Naarden.
In: Tussen Vecht en Eem
Tijdschrift voor regionale geschiedenis
Jg. 23, No. 3, September 2005
p. 140-152 ; ill.

Goor, T.E. van: Beschryving der stadt en lande van Breda:
Behelzende de oudheid van het Graafschap Stryen, deszelfs eerste bewoonderen, en oude gesttalte, met een historisch verhael van het leven der Graven van Stryen, en daar op gevolgde Heeren van Breda;
Mitsgaders de opkomst en eerste beginselen der stadt Breda, deszelfs benaming, eerste omwalling, en verdere vergrootingen en versterckingen, met de voornaemste, zoo wereldlycke als geestelycke gebouwen, de wyze der regeering, hoogheden, voorrechten, enz.
Alsmede eene naeukeurige en beknopte beschryving van het Landt van Breda, deszlfs dorpen, vryheden en heerlykheden, met der zelver oudheden, regeeringen, aanhangzelen en gemeene gebouwen:
Uyt veele oude en nieuwe schryvers byeen verzamelt, en met een aanmerckelyck getal van tans noch onuytgegevene echte stucken, brieven enz.
Bevestigt, door
Thomas Ernst van Goor.
’s-Gravenhage, 1744
XXVIII, 545 p.; ill.
[collectie bibliotheek Legermuseum Delft, signatuur: HB/P 552-553]

Gortzak, R. : Het bewogen leven van het Groot Arsenaal.
In: Tussen Vecht en Eem
Tijdschrift voor regionale geschiedenis
Jg. 23, No. 3, September 2005
p. 167-171 ; ill.

Goulon: Mémoires par l’attaque et la défence d’une place.
La Haye, 1730.

Graaf, C. van der: Een verdronken vesting. Bommenede in de middeleeuwen.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn 1985-1986
z.p. 1986

Graat van Roggen, W.: Het Vredenburg in de loop der tijden.
In: Jaarboekje van Oud Utrecht
Jg. 1932, p. 60-89; ill.; plgr.

Groen, A.: Een burcht te Uitgeest?
In: Hutgheest
Jg. 2, 1981, No. 1, p. 15-26; ill.

Groen, A.: Een grafelijke curtis te Uitgeest?
In: Westerheem
Jg. 30, 1981, No. 1, p. 23, 24; ill.

Groenman van Waateringe, W.: Grain storage and supply in the Valkenburg castella and Praetorium Agrippinae.
In: Beek, B.L. van; Brandt, R.W.; Groenman-van Waateringe [red.]: Ex Harreo, IDP 1951-1976.
Amsterdam, 1977
P. 226-240

Grol, H.G. van: De geschiedenis der oude havens van Vlissingen, alsmede de invloed van Oranje op hare verdere ontwikkeling.
Vlissingen, 1931
63 p.; ill.; krt
[op de kaart de diverse havenuitbreidingen en de verdedigingswerken]

Groneman, H.J.N.: Iets over de oude Nieuwstads- of Diezerpoort te Zutphen.
In: Gelre.
Vereeniging tot de beoefening van Geldersche geschiedenis, oudheidkunde en recht.
Bijdragen en Mededeelingen
Jg. II, p. 239-

Gudde, C.J.: Vier eeuwen geschiedenis van het garnizoen ’s-Hertogenbosch.
’s-Hertogenbosch, 1958.

Gudde, C.J.: ’s-Hertogenbosch. Geschiedenis van vesting en forten.
Den Bosch, 1974.
De Boschboom No. 2
[betreft de verdedigingswerken van ‘s-Hertogenbosch]

Haagen, J.K. van der: Nogmaals de 17e eeuwse planteekeningen voor de Haagsche versterkingen, met naschrift van W. Moll.
In: Jaarboek Die Haghe
Jaargang 1935.

Haagen, J.K. van der: Het Generaliteitskruithuis aan de Schie.
In: Delftse Stdiën
Jg. 1967.

Habets, J.: De ligging der veste Harburgum.
In: Dietsche Warande
Jg. VIII, p. 68-
[versterking bij Maastricht]

Hadders, G.: Leekster Schans, schakel in een keten.
Tussen Wigbold wn Willem Lodewijk, tussen toen en nu.
Leek, 1992
ISBN 90-70573-17-2
139 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Halbertsma, H.: Vliedberg te Buttinge, Grijpskerke.
In: Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek
Jg. 3, 1952.

Ham, W.A. van: De ligging van de vesting Bergen op Zoom.
Studies uit Bergen op Zoom No. 3
Bergen op Zoom, 1979
p. 9-13.

Ham, W.A. van: Merck toch hoe sterck.
Bijdragen tot de geschiedenis uitgegeven door de geschiedkundige kring van stad en land van Bergen op Zoom, Nr. 4
Bergen-op-Zoom, 1982
148 p; ill.

Ham, W.A. van: De stadspoorten van Bergen op Zoom.
In: De Waterschans
Jg. XX, 1990, p. 30-32 en 73-75.

Ham, W.A. van: De vesting Bergen op Zoom en bijbehorende werken.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 39-43; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: De vesting Steenbergen en bijbehorende werken.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 66-76; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: De linie van de Eendracht.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 77-84; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: De Linie van Mark en Dintel.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 85-88; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: De Stelling of Positie van Willemstad.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 89-100; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: Historische stedenatlas van Nederland.
Aflevering 7: Bergen op Zoom
Delft, 2003
ISBN 90-407-2452-0
100 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van; Weijs, L.J.; Weyts, J.L.C.: De Lievevrouwepoort te Bergen op Zoom en zijn omgeving.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. LXXIII, 1974, p. 24.

Hardenberg, H.: Lugdunum Batavorum.
In: Die Haghe, 1942
[betreft Romeinse legerplaats in de Nederlandse kuststreek]

Hardonk, R.: De invasie van het Huis Cannenburch in 1590.
In: Bijdragen en Mededelingen
Gelre, Vereniging tot beoefening van Gelderse geschiedenis, oudheidkunde en recht
Deel LXX (1978/1979)
Arnhem, 1979
p. 55-78; ill.;lit./br.opg.

Hartmans, K.D.: Uit de geschiedenis van de Ommerschans.
In: Vereeniging tot beoefening van Overijsselsch regt en geschiedenis
Verslagen en mededelingen.
45e stuk, 2e reeks, 21e stuk
Deventer 1928
p. 159-217; ill.; krt.

Hartmans, P.: Willemstad: Een wandeling langs de oude vestingwerken.
Heemkundekring te Willemstad.
Willemstad, 1994
20 p; ill.; krt.

Haslinghuis, E.J.: De Gemeente Utrecht. Verdedigingswerken.
In: De Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst.
Deel II: De Provincie Utrecht.
’s-Gravenhage, 1956

Hasselt, G. van: Kruidtoren te Bredevoort gesprongen, 1646.
In: Geld. Maandw.
I, p. 86-

Heeres, J.: De Bellingwolder-Schans, in derzelver oorsprong en lotgevallen.
In: Antiquiteiten, een oudheidkundig tijdschrift bezorgd door Nicolaus Westendorp
Eerste Deel, IV stuk [1820], p. 419-448.

Heijden, H van der: Stadskaarten van Breda.
In: Pol, P. van der; Grosfeld, J. [eds]: Breda in kaart.
Uitgave Breda’s Museum
Breda, 2002
ISBN 90-806108-2-8
p. 12-27; ill.; krtn.

Heijden, P.J. van der: Dagboek 1632. Ooggetuigen van hét beleg van ’s Hertogenbosch.
’s-Hertogenbosch, 2004
Herziene uitgave met diverse aanvullingen
ISBN 90-70706-96-2
206 p.; ill.;krtn.;lit.opg.
[aanvullingen: 1629 nu door Rob de Vrind, 1629 militair-historisch door Charles Limonard, 2 grote vouwkaarten]

Heijden, R. van der; Notermans, J.: De Werken.
Stichting Historische Reeks Maastricht
Maasstrichts Silhouet No. 24
Maastricht 1987
ISBN 90-70356-35-X
56 p.; ill.
[betreft de buitenwerken van de oude vesting Maastricht]

Heijligenberg, N.; Overdiep, G.: Geschiedenis van de Vesting Bourtange.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 67, Aflevering 2, 1968, p. 29-41; ill.; lit./br.opg.
[ook als overdruk verschenen]

Heijting, A.W.: De Sint-Huybrechtstoren: van verdedigingswerk tot clubgebouw.
In: Delfia Batavorum Jaarboek 1991
Delft, 1992, p. 81-90; ill.
[Delft]

Heinsius, D.: Rerum ad Sylvam-Ducis atque alibi in Belgio aut a Belgis anno 1629 gestarum historia.

Heinsius, D.: Histoire du si1ege de Bolduc et de ce qui s’est passé en Pays-Bas, l’an 1629.
[Franse vertaling van de latijnse tekst]

Heldring, H.H.: De buitenpoort van het Kasteel te Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jg. XVII, p. 166.

Heldring, O.G.H.: De torentjes van de voormalige Binnenkamppoort te Amersfort.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandsche Oudheidkundige Bond
Jg. IV, 1902-1903, p. 28-

Henrar, T.: De Helpoort in de vesting Venlo.
In: Om de vesting
Jg. 2000, No. 2, p. 2, 3: ill.

Hermans, C.R.: Verzameling van zeldzame oorkonden betrekkelijk het beleg van ’s Hertogenbosch in 1629.

Hermans, C.R.: De vestingwerken van Ravestein afgebroken, 1544.
In: Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde
I, 534-

Herstel voor forten in de Waterlinie.
In: Brabants Nieuwsblad/De Stem
4 januari 2002.
[forten in de Waterlinie tussen Bergen-op-Zoom en Steenbergen]

Heugten, W. van: De Schenkenschans.
In: Jaarboek 8
1986
Uitgegeven door de vereniging/stichting Zannekin
Ieper/Mijdrecht, 1986
ISBN 90-71326-03-9
p. 121-132; ill.; plgr.;lit.opg.

Heugten, W. van: Het Staatse fort Papenmuts bij Bonn (1620-1624)
In: Jaarboek 9
1987
Uitgegeven door de vereniging/stichting Zannekin
Ieper/Mijdrecht, 1987
ISBN 90-71326-04-7
p. 135-139; ill.; plgr.;lit.opg.

Heuvel, C. van den: De verspreiding van de Italiaanse vestingbouw in de Nederlanden in de tweede helft van de zestiende eeuw.
In: Vesting, vier eeuwen vestingbouw in Nederland, Den Haag, 1982, p. 9-17.

Heuvel, C. van den: “Capitaine Jehan Marie et maistre Bastien d’Utrecht”. Enige onbekende tekeningen van Giovanni Maria Olgiati en Sebastiaan van Noyen van Spaanse grens-versterkingen in de Zuidelijke Nederlanden rond het midden van de zestiende eeuw.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn 1986/87, p. 9-23; ill.

Heuvel, C. van den: “Papiere Bolwercke”. De introductie van de Italiaanse stede- en vestingbouw in de Nederlanden (1540-1606) en het gebruik van de tekeningen.
Alphen aan den Rijn, 1991.

Heuvel, C.M.J.M. van den : De huysbou, de crychconst ende wijsentijt.
Stevins teksten over architectuur, stede- en vestingbouw in het licht van zijn wetenschappelijk oeuvre.
In: Spiegheling en daet.
Simon Stevin van Brugghe (1548-1620)
p. 44-69
Tentoonstelling Brugge 1995-1996.

Hoefer, F.A.: De vesting Elburg.
In: Gelre, bijdragen en mededeelingen
Jg. 25, 1922, p. 70-
En idem in: Oudheidkundig Jaarboek
Jaargang 1923

Hoefer, F.A.: Aanteekeningen omtrent de vesting Harderwijk.
In: Gelre, bijdragen en mededeeelingen
Jg. 1924., p. 49-87.

Hoek, C.: Begraven hofsteden in het Maasmondgebied.
In: Liber Castellorum: 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen, 1981
ISBN 906011-436-1
p. 122-143; ill.; plgr.;krtn.; lit./br.opg.

Hoekstra, T.: Marcelis Keldermans. Mr. Van den wercken van de starcte Vredenborg t’Utrecht en bouwmeester der vesteijcheden van de sterckten in Gelderland.
(ca. 1500-1557).
In: Liber Castellorum. 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen, 1981
ISBN 906011-436-1
p. 170-186, ill.; lit./br.opg.

Hoekstra, T.: Vredenburg Castle at Utrecht (1529-1577).
In: Château Gaillard, Etudes de castellologie médiévale
deel 9-10, Caen 1982, p. 145-174.

Hoekstra, T.J.: Vredenburg castle: medieval castle or modern fortress?
In: Archéologie des Temps Modernes
Liège, 1988

Hoekstra, T.J.; Weerd, M.D. de; Wynia, S.L. [eds]: Het Romeinse Castellum te Utrecht.
Cardiff, 1989.
ISBN 90-71366-16-2
192 p.; ill.

Hoeven, G.G. van der: Geschiedenis der vesting Breda met vier platen.
Breda, 1868
279 p.; XXXIV bijlagen; 4 krtn.

Hoeven, G.G. van der: Geschiedenis der vesting Breda.
Breda/Schiedam, 1978.
279 p.; ill
[fotomechanische herdruk van 1868]

Hofdijk, W.J.: De Hunneschans aan de Uddelermeir.
In: Neêrlands Bibliotheek, oorspronkelijke romans, schetsen enz.
Jg. 1869, deel I, p. 385-
[herdrukt in: W.J. Hofdijk: Historische landschappen, p. 85-]

Holleman, T.: De Stratemakerstoren is gered.
In: Archeologisch Magazine
Jg. 2004, No. 3, p. 34-37; ill.
[verdedigingswerk aan het rivierfront van de stad Nijmegen]

Hollestelle, J.J.: Het kruithuis van ‘s-Hertogenbosch.
In: Heemschut
Jg. 1943, p. 51-57.

Holthuis, P.: Frontierstad bij het scheiden van de markt.
Deventer, militair, demografisch, economisch (1578-1648).
Dissertatie, 1993
ISBN 90-7204-720-6.

Holwerda, J.H.: Arentsburg. Een Romeins militair vlootstation bij Voorburg.
Leiden, 1923.
VI, 165, 71 p.; ill.

Homan, J.D. : Zwartendijkster Schans moest vijanden weren.
In: Noorder Rondblik, Nieuwsblad van het Noorden
18 maart 1988.

Hondius, Henricus: Generale regelen der fortificatie.
’s-Gravenhage, 1624.

Hoof, J.P.C.M. van: Fortifications in the Netherlands (c. 1500-1940).
In: Revue Internationale d’Histoire Militaire
No. 58, 1984, p. 97-126.

Hoof, J.P.C.M. van: De rol van Breda in het Nederlandse verdedigingssysteem.
In: De Oranjeboom. Jaarboek van de geschied- en oudheidkundige kring van stad en land van Breda
No. 41, 1988, p. 124-133.

Hoof, J.P.C.M. van: Met een vijand als bondgenoot.
Voordracht, gehouden door drs. J.P.C.M. van Hoof, op zondag 15 januari 1989 in het Legermuseum te Delft.

Hoof, J.P.C.M. van: Langs wal en bastion.

Hoof, J.P.C.M. van: De kustverdediging in de Staatse en de Bataafs-Franse tijd.
In: Kustverdediging.
Stichting Menno van Coehoorn, Vestingbouwkundige Bijdragen I.
‘s-Gravenhage, 1992.
p. 24-37; ill.

Hoof, J.P.C.M. van: “Veilig” achter een wankele barrière en slecht te verdedigen frontieren 1702-1795.
In: Vesting, Vier eeuwen vestingbouw in Nederland, p. 67-82; ill.

Hoof, J.P.C.M. van: De gevolgen van de Brits-Russische inval voor het verdedigingsstelsel van Noord-Holland.
In: Mars et Historia
Jg. 33, 1999, No. 4, p. 105-110; ill.; krt.; lit.opg..

Hoof, J.P.C.M. van: Hellevoetsluis.
In: Mars et Historia
Jg. 36, No. 4, oktober/december 2002
p. 15-20; ill.; plgr.

Hoof, J. van: Menno van Coehoorn: een militair van bijzonder karakter.
In: Armex
Jg. 2004, No. 6

Hoof, J. van: De vesting Naarden in het licht van de ideeën van Menno van Coehoorn.
In: Tussen Vecht en Eem.
Tijdschrift voor regionale geschiedenis
Jg. 23, No. 3, september 2005
p. 133-139; ill.; plgr.

Hoof, J.P.C.M. van; Klinkert, W.: ’s-Hertogenbosch en Vught, een militair verleden.
Den Haag, 1993.

Hoof, J.P.C.M. van; Ramakers, E.P.M.: De militair-strategische betekenis van Maastricht: een verkenning.
Inleiding op C.J. Morreau: Bolwerk der Nederlanden, Assen, 1979.

Hoogterp, S.H.: Sonoy’s formidabele grendel op de toegang tot de meren in het Noorderkwartier, 1573-1578.
In: Anno 1961
Orgaan van de Vereniging Vrienden van het Zaanse Huis.
Jg. 1982, No. 81, p. 327-328, No. 82, p. 331.
[betreft de Zaanse Schans. Artikel ook gepubliceerd in het Jaarboek van de Stichting Menno van Coehoorn, jaargang 1980/81]

Horsthuis, A.: Wallen en poorten. Geschiedenis van de Gorcumse vestingwerken.
Stichting Merwade.
Gorcum, 1997
ISBN 90-70544-12-1
40 p.; ill.

Houben, L.G.A.: Geschiedenis van Eindhoven.
De stad van Kempenland.
2 dln. In 1 band
Eindhoven, 1889
Schiedam, 1978 [heruitgave]
404 + 408 p.; ill.
[met gegevens over het kasteel en de verdedigingswerken van de stad Eindhoven]

Hove, J. ten: De Forteresse Zwartsluis.
In: G.J. van Kolmesschate, J. ten Hove, J. Hagedoorn, P. Datema: Zwartsluis tot 1800. “Een groot en deftig dorp”.
Uitgave: IJsselakademie, Kampen, 1991
p. 25-67; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Hovens, S.; Cramer, M. [red]: De Koppelpoort. Hart van de Amersfoortse stadsverdediging.
Bussum, 2004
ISBN 90-6868-374-8
132 p.; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Huigsloot, G.C.: Aantekeningen naar aanleiding van de restauratie van een kogelgloeioven nabij de Stenen Baak.
Uitgave: Provinciale Waterstaat Zuid Holland, 1957.

IJsseling, J.M.F.: 1870 – De poorten van Breda geslecht.
In: Jaarboek De Oranjeboom
Jaargang XLI, 1988, p. 76-91.

Van alle inconvenienten, ontstaan sedert het slechten van het slot Vredenburg te Urecht in 1577.
In: J.J. Dodt van Flensburg: Archief voor kerkelijke en wereldsche geschiedenissen van Utrecht.
Deel I, p. 215-

Ingen, K. van [e.a.]: De Spees. Een verdedigingswerk in de Gemeente Kesteren.
Kesteren, 2000
59 p.; ill.; krt.

I.S.: Fortificatie van Den Haag.
In: De Navorscher
Jg. 10, 1860, p. 248, 249.

Izeboud, P.J.: Nederlandse vestingbouw: bibliografie van tijdschriftartikelen verschenen tussen 1946 en 1985.
Amsterdam, 1988.

Jager, A.: Enkele blokhuizen in Friesland rond 1500.
In: De Vrije Fries
Jaarboek, uitgegeven door het Fries Genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde en de Fryske Akademy.
Vierenzeventigste deel (1994)
Leeuwarden, 1994
ISBN 90-6171-000-0
p. 7-20.; ill.; plgr.; br./litopg.

Jager, C. de; Bueren, H.G. van; Kuperus, M.: Bolwerk van de sterren.
Amersfoort, 1993
[betreft verdedigingswerk van Utrecht]

Janse, H.; Keikes, W.H.: Verdedigingspoorten van Zierikzee.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 70, Afl. 2/3, mei 1971, p. 58-64; ill.; lit./br.opg.

Janse, H.; Meischke, R.; Mosselveld, J.H. van e.a. [red]: Keldermans, een architectonisch netwerk in de Nederlanden.
’s-Gravenhage, 1987.

Janse, H.; Straalen, Th. van: Middeleeuwse stadswallen en stadspoorten in de lage landen.
Zaltbommel, 1974.
176 p.; ill.; lit./br.opg.

Jansen, G.: Het fort “De Schans”op het eiland Texel.
Den Burg, 1995.

Jansen, L.: Het bolwerk Weesp.
In: Ons Amsterdam
Jg. 19, No. 8, augustus 1967, p. 251-255; ill.

Janssen, B.: Schenkenschans, de sleutel tot de Tuin van Holland.
In: Den Schaorpaol
Jg. 19, No. 3, oktober 1998.

Janssen, B.: De verdwenen schansen van Maurits in de Gelderse Waard bij Oud Zevenaar.
Zevenaar, Cultuurhistorische Vereniging.
Zevenaar, 2001-12-10 7 p.; ill.

Janssen, C.F.: De oude wallen van Amsterdam.
In: Heemschut
Jg. 1950, p. 21-

Janssen, G.B.: Halte Westervoort. Het fort bij de IJsselbruggen.
In: Bijdragen en Mededelingen
Gelre, Vereniging tot beoefening van Gelderse geschiedenis, oudheidkunde en recht
Deel LXXI (1980)
Arnhem, 1980
p. 159-213; ill.; plgr.;lit./br.opg.

Janssen, G.B.: Een vergeten fort. Het fort Elden.
In: Gelders Oudheidkundig Contactbericht
No. 64, maart 1975, p. 1-5.

Janssen, G.B.: Het hoefijzer te Elden. Een aarden redoute te Elden.
In: Kringbulletin Historische Kring Elden
No. 46, februari 1992.

Janssen, G.B.: Van bolwerk tot bunker. Militaire complexen in Arnhem.
Arnhemse Monumentenreeks 8.
Utrecht, 2000
ISBN 90-5345-172-2
62 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Janssen, H.J.: De fortificaties van Ter Eem 1528-1533 en het ontwerp van Rombout Keldermans.
In: T.J. Hoekstra e.a.: Liber Castellorum, 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen, 1981
p. 302-318.

Janssen, H.L.: De fortificaties van Ter Eem 1528-1553 en het ontwerp van Rombout Keldermans.
In: Hoekstra, T.J.; Janssen, H.L.; Moerman, I.W.L. [red]: Liber Castellorum. 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen 1981
ISBN 906011-436-1
p. 302-318; ill.; plgr.; krt.; lit./br.opg., summary

Janssen, H.L.; Hoekstra, T.J.; Olde Meierink, B.: Fortifications of castles in the Northern Netherlands during the Gelre-Habsburg conflict [1492-1543].
In: Château-Gaillard.
Études de castellologie médiévale
Vol. XIX
Caen, 2000

Janssen, L.J.F.: Over de oudste vaderlandsche schansen, bepaaldelijk de Huneschans aan het Udelermeer.
In: Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde
Jg. IV, p. 71-

Janssen, L.J.F.: Über die Hünenschanze am Üdeler-Meer.
In: Rheinlandisch Jahrbuch
Jg. IV, p. 59-

Jong, W. de: De vesting Brielle.
Provinciale Waterstaat Zuid-Holland
’s-Gravenhage, 1975
24 p.

Journal du siège de Bergopzoom en MDCCXLVII
Rédigé par un Lieutenant-colonel Ingenieur, volontaire de l’armée des asiëgeants.
Amsterdam-Leipzig, 1750
[auteur is waarschijnlijk De Egger(s)]

Julien, St.: Architecture militaire ou l’art de fortifier les villes.
La Haye, 1705
168 p.; 30 pltn.

Toeristische kaart van Bellingwolde.
Uitgave VVV Bellingwoude, z.j. [ca. 1976]
[Oudeschans ligt in de gemeente Bellingwolde]

Een kampdorp bij het fort Fectio.
In: Oud Utrecht
Januari-februari 1997, p. 14-16; ill.

Kamps, P.J.: Vestingwerken genoemd in A.J. van der Aa, Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden, 13 delen, Gorinchem 1841-1852.
Amersfoort, 2000
114 p.

Kamps, P.J.M.: Rechten of slechten. Wetgeving en rechtspraak voor opstallen bij verdedigingswerken.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1990/91, p. 173-185; lit./br.opg.

Kamps, P.J.M.; Kerkum, P.C. van; Zee, J. de [eds.]: Terminologie verdedigingswerken. Inrichting, aanval en verdediging.
Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht, 1999
ISBN 90-9013382-8
79 p.; ill.; lit.opg.; viertalige woordenlijst

Kamps, P.J.M.: Terminologie Verdedigingswerken. Inrichting, aanval en verdediging. Erratum, wijzigingen en aanvullingen.
In: Saillant
No. 4, 2000, 3 p.

Kanonskogels als sierbestrating.
In: Spits
10 april 2002, p. 1
[betreft ’s-Hertogenbosch]

Kappelhof, A.C.M.: Financiële aspecten van de laat 17de eeuwse vestingbouw.
De herbouw van de vesting Grave (1679-1692)
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1983/84, p. 14-27; ill.

Het kasteel Vredeburg.
In: Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheden en Statistiek van Utrecht ]red. N. van der Monde]
Jg. I, p. 19-

Van kat en kruithuis.
Uitgave Rijksuniversiteit van Limburg
Maastricht, 1984.

Keikes, W.H.: De ‘geplantsoeneerde’ bolwerken van Zierikzee.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. XXVIII, 1978

Kempeners, H.D.: Bunkertocht 173: Eben Emael-Maastricht.
16-09-1997
[Heerlen, 1997]
36 p.; ill.; krtn.
[o.a. Linie du Moulain bij Maastricht]

Kempeners, H.D.: Bunker-kasteeltocht 182: Zandvoort-Santpoort.
1. Noorddeel Verteiddigungsbereich Zandvoort (landfront)
2. idem, landfront + Tobruk
3. Walzkörpersperre (Zandvoort)
4. W.N. 143 Bloemendaal
5. Kasteel(ruïne) Brederode.
29-04-1998
[Heerlen, 1998]
21 p.; ill.; krtn.; plgr.

Kempeners, H.D.: Vestingtocht 217: Van fort De Ruyter tot hotel Bretania.
06-11-1999
[Heerlen, 1999]
20 p.; ill.; krt.

Kempeners, H.D.: Fortentocht 220: Hollandse Waterlinie bij Loevestein
(Fort Loevestein, Batterij onder Brakel, Batterij Poederoijen)
23-03-2000
[Heerlen, 2000]
25 p.; ill.; krtn.; plgr.

Kerkum, P.C. van: Over verdedigen, en wat dies meer zij; nog meer terminologie!
In: saillant
No. 4, 2000, p. 2-5; ill.

Kerkwijk, G.A. van: Handleiding tot de kennis van den vestingbouw voor de kadetten der Genie en Artillerie.
Breda, 1861.

Kessel, P.H. van: Het kruithuis van ‘s-Hertogenbosch.
In: Heemschut
Jg. 1948, p. 34-37.

Kessen, A.: Een ondergrondsch inundatiekanaal te Maastricht.
In: Maasgouw
Jg. 1944/45, p. 10-; ill.

Keyser, A. de: Verdedigingswerken omstreeks 1600 in West Zeeuws-Vlaanderen aangelegd op last van de colleges van Brugge en het Brugse Vrije.
In: Geleefde tijd. Liber Amoricum G.A.C. van Vooren. Bijdragen tot de geschiedenis van West-Zeeuws-Vlaanderen.
Aardenburg, 1995.

Kiem, K.: Die Baugeschichte der Festung Rammekens. Die Entstehung des bastionären Systems zwischen Mittelalter und früher Neuzeit.
256 p.

Kiem, K.: Rammekens, eine frühe Bastionärfestung in den Niederlanden.
In: Architectura, Zeitschrift für Geschichte der Baukunst.
Jg. 17, 1987, No. 1, p. 67-75.

Kingmans, J.L.G.: Oud Woudrichem.
Geschiedkundige en plaatselijke bijzonderheden.
Gorinchem, 1926
35 p.; ill.
[o.a. stadspoorten, omwalling en belegeringen]

Kipp, A.F.E.: Manenburg 1, 2 en Sterrenburg 1.
In: Archeologische en Bouwhistorische Kroniek van de Gemeente Utrecht 1989
Utrecht, 1990
p. 49-54.

Kips, D.: Bastion Katten tot het eind van de 19e eeuw.
Deel II.
In: De omroeper
Jg. 8, 1995, No. 4, p. 143-160; ill.; lit./br.opg.

Kips, D.: De Weeshuiskazerne van Naarden (1809-1986).
Naarden, 1994.

Kist, J.B.: De militaire technologie en de vestingbouw.
In: Vesting. Vier eeuwen vestingbouw in Nederland, p. 161-166; ill.

Klaveren Pz., G. van: Over de Wittevrouwenpoort.
In: Maandblad Oud Utrecht
Jg. 1929, p. 29-31.

Klaveren, G. van: De Morgenster en Manenburg.
In: Maandblad van Oud Utrecht
Jg. 1930, No. 4, p. 33-36.

Klerk, F. de: Forten tegen Spaanse invallen.
In: Provinciale Zeeuwse Courant
16 juni 1995

Klerk, F. de; Moerland, L.: Van gesloten bolwerk tot open stad, vier eeuwen veranderingen in en rond Goes.
Goes, 1993.
ISBN 90-72138-32-5.

Klijnsma, S.F.: Geschiedkundige herinneringen aangaande de voormalige vestingen Steenwijk, Kuinre en Blokzijl.
Meppel, 1853.
205, LXXXIII p.; ill.

Klinkert, C.M.: Nassau in het nieuws.
Nieuwsprenten van Maurits van Nassaus militaire ondernemingen uit de periode 1590-1600.
Zutphen, 2005
ISBN 90.5730.372.8
323 p.; ill.; lit./br.opg.
[handelseditie van dissertatie]

Klinkert, W.: Willemstad.
400 jaar Hollands bolwerk op Brabantse grond.
In: Ons Leger
November 1987, p. 18-21; ill.

Klinkert, W.; Grosfeld, J.F.: Schrick in de wercken, belegering en inname van Breda in 1637.
Stedelijk Bischoppelijk Museum
Breda, 1987.

Klinkert, W.: De vesting Breda 1530-1590.
In: Grosfeld, J.F.; Klinkert, W.; Meeuwissen [red]: Het Turfschip van Breda 1590-1990
Breda, 1990
ISBN 90-73321-01-8geb
p. 56-63.

Klinkert, W.: De geschiedenis van de vesting.
In: Pol, P. van der; Grosfeld, J. [eds]: Breda in kaart.
Uitgave Breda’s Museum
Breda, 2002
ISBN 90-806108-2-8
p. 6-11; ill.; krtn.

Klok, J.: Verdediging van Voorne in vogelvlucht.
In: Saillant
Jg. 2001, No. 4, p. 2-10; ill.; krtn.; lit./br.opg.
[oa. Den Briel en Hellevoetsluis]

Kloosters en klokken verkocht tot versterking der stad Utrecht, 3 julij 1586.
In: Aldaar
Jg. II, p. 263-

Klück, B.: Het Utrechtse antwoord: de bastions van Karel V.
In: Saillant
Jg. 2004, No. 3, p. 23, 24; ill.

Klück, B.; Hemmes, A.; Kam, R. de: Het Utrechtse antwoord.
De bastions van Karel V.
Utrechtse stadsgeschiedenissen deel 2
Utrecht, 2004
ISBN 90-5345-231-1
112 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Knook, J.: Het ontstaan van de vesting Klundert en zijn restauratie tot op heden.
In: Jaarverslag van de Stichting Menno van Coehoorn
1979-1980, p. 29-31.

Knoop, W.J.: Coehoorn.
In: De Gids
Jg. 1861, deel I, p. 39-70

Koeman-Poel, G.S.: Bourtange, schans in het moeras.
Hoogezand, 1983
154 p.; ill.

Koen, D.T.: Nieuwersluis: van torenfort tot commandopost.
In: Jaarboekje Niftarlake
Jg. 1991, p. 24-37.

Koen, D.T.: Nieuwersluis: van Starreschans tot strafbastion.
Houten, Phoenix Publishers, 1998
ISBN 90-9012-258-3
80 p.; Ill.
Uitgave: Militair Penitentiair Centrum Nieuwersluis

Kok, A.A.: De Muiderpoort.
In: Architectura
Jg. 1909, p. 379, 389, 396, 404.
[Amsterdam]

Kok, A.A.: Het Arsenaal aan het Waterlooplein.
In: Architectura
Jg. 1909, p. 422.

Kok, A.A.: Het Kruithuis te ‘s-Hertogenbosch.
In: Heemschut
Jg. 5, 1936, p. 41-44.

Kompagnie, J.H.: Het Armamentarium te Delft, in dienst van Mars.
In: Holland
Jg. 12, 1980, No. 6, p. 302-306; ill.

Koning, K.D.: Een oud huis van arrest te Amersfoort.
In: Historia
Maandblad voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 8, 1942
p. 318, 319.
[betreft gevangenissen in poorten, waltorens en muurgewelven]

Koning, W.: Steenwijk verdedigd door Johan van den Kornput 1580-1581.
Naar oorspronkelijke bronnen bewerkt.
Uitgegeven bij gelegenheid van den 300-jarigen Gedenkdag van het ontzet door H. Spanjaard en A. Smit.
Steenweijk, 1881
150 p.; ill.

Kooiman, L.G.: Militaire gebouwen in Geertruidenberg.
Deel 1
In: De Dongebode
Jg. 29, 2003, No. 2, p. 39-55.

Kooistra, J.: Waar komt de naam “Wolveschans” vandaan?
In: Leekster Courant.
27 september 1990.

Koolemans Beynen, G.J.W.: Ons eerste ontwerp vestingwet [1799].
In: De Militaire Spectator
Jg. 1890, p. 722-

Korthals Altes, A.: Op Blankens spoor.
In: NRC Handelsblad
18 april 1987; ill.

Kosten, J.: Tussen kerk en fort. Geschiedenis van Ooltgensplaat.
Ooltgensplaat, 1985
220 p.; ill.

Koster, J.P.: De Provincie Groningen en hare defensie in de laatste twee eeuwen.
Groningen, 1874.

Kraay, F.J.: Een halve eeuw (1528-1577) uit de geschiedenis der stad Utrecht en de historie van het kasteel Vredenburg.
Utrecht, 1936.
80 p.; ill.

Kraker, A. de: De geschiedenis van de forten bezuiden Axel.
In: Bulletin van de Oudheidkundige Kring “De Vier Ambachten”
Jg. 1995, No. 2.

Kraker, A. de: Philipine, strategisch punt in niemandsland.
In: Zeeland.
Tijdschrift van het Koninklijk Zeeuws Genootschap der Wetenschappen
Jg. 14, No. 3, september 2005, p. 97-102.

Kramers, C.J.M.: Kanalen tussen Maas en Rijn.
In: Mars et Historia
No. 3, 2000
3 p.
[o.a. Fossa Eugeniana 1626]

Kramm, C.: IJsselpoort te IJsselstein.
In: Utrechtsche Volks-Almanak
Jg. 1856, p. 70-

Krayenhof, J.: Verhandeling omtrent de eerste versterkings-manier van den Generaal M. Baron van Coehoorn.
’s-Gravenhage, 1823
ill.

Kromhout, J.H.: Les casemates-traverses avec le rapport officiel des experiences contre l’embouchure.
‘s-Gravenhage, 1869.

Kroon, G.: Kruitpad 16.
De kruitfabriek in Muiden 1702-2002.
Muiden, 2002.

Kruijff, T. de: Menno van Coehoorn, militair en vestingbouwkundige, geplaatst in zijn tijd.
In: Saillant
Jg. 2004, No. 1, p. 3-12; ill.; lit./br.opg.

Kruijf, T. de , e.a. [red.]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland: Zeeland
Zutphen, 2004
ISBN 90-5730-313-2
288 p.; ill.; krtn.;plgr.;lit./br.opg.

Het kruithuis te ‘s-Hertogenbosch.
Uitgave Gemeente ‘s-Hertogenbosch
‘s-Hertogenbosch, 1978.

Monumentaal kruithuisje Alkmaar afgebrand.
In: Spits
11 april 2000, p. 4; ill.

Kurpershoek, E.: Amsterdam verdedigd. Bescherming van de stad.
ISBN 90-593-70600
Amsterdam, 2004
119 p.; ill.;krtn.;lit.opg.

Kuijper, J. de: Het fort Rammekens.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 5, 1955, No. 2, p. 48-57.

Kuijper, J. de: Het fort den Haak, ‘Verdediger’ van het Veerse Gat.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. IX, 1959

Kuypers, F.H.W.: Iets over de belegeringswerktuigen, tijdens de middeleeuwen in deze landen gebezigd.
In: De Militaire Spectator.
Derde Serie, Zevende Deel, Jg. 1862, p. 19-24; 97-105, ill.; 139-149; 206-213; 278-290; 363-372; 417-428; 472-482.

Kuypers, F.H.W.: Inventaris van het kasteel Vredenburg.
In: Utrechtsche Volks-Almanak
Jg. 1863, p. 101-

Kuijpers, F.H.W.: Nog een bezoek aan het kasteel Vredenburg.
In: Aldaar
Jg. 1864, p. 165-

Laansma, S.: Schansen Oorlogen Soldaten.
Zutphen, 1989.
48 p.; ill.
[betreft Renswoude]

Laar, L. van de; Jansen Venneboer, J.C.; Jacobs, N.: West-Brabantse verdedigingslinies toeristisch en landschappelijk in het vizier.
Vught, 2005
93 p.; ill.; krt.

Laarakker, W.: De liniën van de Hout en Munnikenhof.
In: De Vlasseld
Jg. 1980, No. 6, p. 1-12.

Laarakker, W.: Een onderzoek naar de noordelijke redoute van de Linie van Munnikenhof.
In: De Vlasseld
Jg. 1980, No. 9, p. 14-18.

Laarakker, W.: De vestingwerken aan de Boeimeerkant.
In: Engelbrecht van Nassau
Jg. 1984, No. 2, p. 34-39
[betreft Breda en directe omgeving]

Lammerts, M.D.: Bezoek van leden van den Raad van State aan de fortificatiewerken te Bergen-op-Zoom c.a. in het jaar 1782.
In: Historia.
Maandblad voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 8, 1942
p. 190, 191.

Landré, W.J.N. : Rammekens. Een bladzijde uit de geschiedenis van Zeeland.
Het Leeskabinet, 1873.

Landsberg, H.: Nouveaux plans et projects de fortifications, pour défendre et attaquer les places.
Par le Sr. Landsberg, ci-devant ingenieur au service de Leurs Hautes Puissances.
’s-Gravenhage, 1741.
92 p.; pltn.
[collectie bibliotheek Legermuseum Delft, signatuur HB/P 354]

Langeveld, D.M.: Kaart van de stad Utrecht en eene zijde van de revier de Leck met de batterijen [en] retranchementen in den jaare 1787 opgeworpen.
1789.

Leegwater, D.C.: De Hollandse Waterlinies.
Arnhem, Nelissen Van Egteren, 2000
ISBN 90-6611-157-7
23 p.; ill.; krt.; cassette met foto’s.

Leemans, C.: Slooping van stadspoorten te Leiden.
In: Bouwkundige Bijdragen.
Jg. XIV, p. 257-

Leeuwen, H.W. van: Begraven op een bolwerk.
De Haagpoortbegraafplaats in het Kalverbos.
In: Delfia Batavorum
Historisch Jaarboek voor Delft 1997
Delft, 1998
p. 99-118; ill.; lit.opg.
[Delft, Wateringse en Haagse poort met voorgelegen bolwerk]

Leibod, G.: Schenkenschanz. Eine Zeitgemälde aus drei Jahrhunderten clevischere Geschichte.
1906
Kleef, 1975 [herdruk]

Lenders, P.: The struggle for Zeeland and South Holland 1573/1574.
Part I: Zeeland 1573
In: Arquebusier
The Journal of the Pike and Shot Society
ISSN 1464-8245
Vol. XXVII, No. 2, p. 2-19; ill.; krtn.
[o.a. fort Rammekens]

Lenders, P.: The fortress of Rammekens: a Renaissance heritage.
In: Arquebusier
The Journal of the Pike and Shot Society
ISSN 1464-8245
Vol. XXVII, No. 3, p. 21-23; 26-27; ill.; krtn.

Lenders, P.: The struggle for South Holland and Zeeland 1573/1574.
Part 2: The first siege of Leiden.
In: Arquebusier
The Journal of the Pike and Shot Society
ISSN 1464-8245
Vol. XXVII, No. 3, p. 28-39; ill.; krtn
[o.a. schans bij Maaslandsluis en de Spaanse en Hollandse schansen rond Leiden]

Lenting, J.J.; Gangden, H. van; Westing, H. van [red.]: Schans op de grens.
Bourtanger bodemvondsten 1580-1850.
Sellingen, 1993.

Leopold, B.: Fortengordel.
In: Enveloppe
No. 12, December 1978.
Uitg. Heemkundige Kring Sas van Gent.

Le Page, H.: De vesting Hulst.
Antwerpen, 1967.
16 p.; ill.; plgr.

Le Page, H.: De vesting Willemstad.
Uitgave: Vlaamse Toeristenbond
z.p., 1978.

Le Page, H.: De vesting Willemstad.
Antwerpen, 1979.

Lepage, J.-D.: Vestingbouw stap voor stap.
Het bastion hoekpunt in oude stadsomwallingen.
Zutphen, 1992
ISBN 906011-782-4
119 p.; ill.; lit.opg.

Lepage, J-D.: Vestingen en schansen in Groningen.
Eeuwenlang de hoeksteen van de Nederlandse defensie.
Utrecht, 1994
ISBN 90-5345-057-2 geb.
160 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Leyden, F.: Drie voormalige vestingen.
In: Tijdschrift voor Economische Aardrijkskunde
Jg. 1938.

Leyden, F.: Landweren en wachtplaatsen in Gelderland.
In: Bijdragen en Mededelingen Gelre
Jaargang 45, 1942.

Leys, J.: De invloed van Anthonis I en Raombout II Keldermans op de kasteelfortificatie.
In: H. Janse; R. Meischke; J.H. van Mosselveld e.a. [red]: Keldermans, een architectonisch netwerk in de Nederlanden.
’s-Gravenhage, 1987.

Limonard, C.J.: De Isabella Kazerne te Vught.
Van fort tot kazerne. Van kazerne tot monument.
In: Kwartaalbericht Stichting Menno van Coehoorn
Jg. 1997-1, p. 1-3; ill.

Limonard, C.J.: Het beleg van ‘s-Hertogenbosch in 1629 vanuit een militair-historisch perspectief.
In: Saillant
Jg. 2003, No. 3, p. 2-13; ill.; krtn.; lit.opg.

Lindelauf, W.: De vestingpoorten van Heerlen.
In: Bulletin van de Historische Kring Het Land van Herle
Jg. 2, aflevering 6, november-december 1952, p. 113-125; ill.

Lit, R. van : Merck toch hoe sterck.
Verdedigingswerken uit het verleden.
In: Merck toch hoe sterck
Verdedigingswerken in Wassenaar
Open Monumentendag 2004
p. 8-13; ill.; plgr.; lit.opg.
[o.a. de Spaanse schans, gebruikt bij het beleg van Leiden en fortificatie uit 1766]

Lombaerde, P. [red]: Naval bases, townplanning and fortification during the first French Empire in Europe and the United States.
Antwerpen, 1992.

Lombaerde, P.: Fortifications in the Low Countries: a survey.
In: Proceedings LAMAM
XIV Congress 1996, p. 98-104; ill.; lit.opg.

Lombaerde, P.: Versterkingen ter afgrendeling van de Schelde.
In: Vos, L. de [red.]: Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen.
Leuven, 2002
ISBN 90-5826-195-6
p. 126-134; ill.; lit.opg.
[o.a. Waterpoort en middeleeuwse muur langs de Schelde in Antwerpen, Lillo, provincie Antwerpen, Liefkenshoek, provincie Oost-Vlaanderen, Retranchement]

Loo, D. van: Van stinsen en states in Friesland.
In: Hamer
Jg. 1, No. 4, Januari 1941.

Loosjes, A.: Naardens Vestingwerken.
In: Buiten
Jg. XX, 1926, p. 448, 457, 460.

Loosjes, A.: Stadspoorten en muurtorens.
1923.
72 p.; ill.

Lovink Hz., S.H.: De geschiedenis van Doetinchem.
Opgedragen aan al mijn oud-leerlingen.
Doetinchem, z.d. [1943]
246 p.; ill.
[kasteel de Kemmenade, de verdedigingswerken en poorten van Doetinchem en overzicht diverse belegeringen]

Luten, A.J.L.: Twee oude vestingstukken te Bergen op Zoom.
In: Maandblad Heemschut
Jg. 1926, No. 1.

M.: Iets over de oudste walmuren van Maastricht.
In: De Opmerker
Bouwkundig Weekblad
Jg. 1908, p. 171-

Maanen, C. van: Gedwongen arbeid aan de fortificatiewerken te Bergen op Zoom, 1588.
In: De Navorscher
J. 16, 1866, p. 68, 69.

Maatje, G.A.F.: “…dienende tot dekkinge der sluysen…” De schans van Hekendorp ofwel het retranchement bij Goejanverwellesluis.
In: Heemtijdinghen
Tijdschrift van de Stichts-Hollandse Historische Vereniging
No. 2, juni 2001, p. 24-36.

Machinist graaft kanon op van 200 jaar oud.
In: De Telegraaf
29 augustus 2000, p. T 9; ill.
[betreft Vesting Naarden]

Maes, H.: Fort Liefkenshoek: exponent van het verzet tegen de vrije Scheldevaart.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het land van Beveren”
Jg. 1986, No. 1.

Maes, H.: Het fort Liefkenshoek als militair bouwwerk.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het Land van Beveren”
Jg. 1987, No. 2.

Historische maquette van ’s-Hertogenbosch stad en vesting.
Noord Brabants Museum
’s-Hertogenbosch, 1985
88 p.; ill.; krtn.

Marino, A. [ed]: Fortezze d’Europa. Forme, professioni e mestieri dell’architettura difensiva in Europa e nel Meditteraneo spagnolo.
2003
463 p ; ill.
[essays van een internationale conferentie in Aquila in maart 2002; betreft middeleeuwse fortificaties in Italië, Spanje, de Nederlanden, Zweden en Finland]

Mark, P.J. van der: Overzicht van de huidige staat van Coehoorns werken.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1990/91, p. 75-79.

Marolois, S.: Oeuvres mathematiques traictant de géometrie perspective, architecture et fortification.
La Haye, 1614.

Marolois, S.: Fortification ou architecture militaire tant offensive que defensive.
La Haye, 1615.

Marolois, S.: Fortificatie, dat is, sterckte bouwing: so wel tot offensive als defensive oorlogh.
Beschreven en voor-gestelt door Sam. Marolois;
Oversien ende verbetert door Albert Girard.
Nu nieus uyt de Fransche in onse Ned. Tale overgeset,….door W.D.
Amsterdam, 1628
[Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage, signatuur 527 B 27 [3]

Marolois, S.: Opera mathematica, ofte Wis-konstige wercken: handelende vande geometrie, perspective, architecture, en fortificatie.
Van nieuw oversien ende verbetert door Albert Girard
Amsterdam, 1630
[Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage, signatuur 471 B 11]

Marolois, S.: The art of fortification.
Amsterdam, 1638.

Martens, P.: Fort Rammekens bij Vlissingen.
In: Vos, L. de [red.]: Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen.
Leuven, 2002
ISBN 90-5826-195-6
p. 118-126; ill.; lit.opg.

Martens, P.; Hemmes, A.K. : The development of bastioned fortification at Utrecht [1528-1558] : local tradition versus Italian innovation.
In: Fort
The International Journal of Fortification and Military Architecture
2004

Mascheck, P.F.H.: Een oud-officier der Genie. Korte schets der geschiedenis van het Korps Nederlandsche Militaire Ingenieurs.
1872.

Mascheck, P.F.H.: Geschiedenis van de vesting Venlo.
Venlo, 1874.

Mastrigt, C. van: De buitendijkse bastions Geldereland en Groningen.
Willemstad, 1995.
16 p.; ill.; pl.gr.

Matthijs, J.R.: Vesting Maastricht.
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting
Jg. 1986, No. 3.

Meesters, J.F.: Fort Crèvecoeur.
In: Met gansen trou
Jg. 37, No. 8 (1987)

Meeter, Y.: De vesting Vlissingen.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. XXII, 1972

Meeter, Y.: Woordenlijst van vestingbouwkundige termen.
In: Zeeuws Tijdschrift.
Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen.
Jg. 1978, No. 5, p. 189-192.

Meij, B.J. de: De geschiedenis van Rammekens.
In: Middelburgsche Courant
Jg. 1923
[ook bekend als overdruk]

Meijgaard, C.H. van: Bouwen voor de landsverdediging in de periode 1748-1840.
In: Beemt, F.H. van den e.a. [red]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging. ‘s-Gravenhage, 1988. P. 78-102; ill.

Meijgaard, C.H. van: De Genie in de Bataafs-Franse tijd. De geschiedenis van het Korps Ingenieurs, het Korps Pontonniers, het Korps Mineurs en Sappeurs.
z.p. [Wezep], 1996
ISBN 90-9008941-1
173 p.; ill.

Meirvenne, R. van : Fort Liefkenshoek.
Een klein fort met een groot verleden.
België onder de Wapens No. 28
Erpe, 2005
ISBN 90-5868-145-9
80 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Meischke, R.: De meesters van de verdedigingswerken.
In: De Gothische bouwtraditie.
Amersfoort, 1988.

Melder: Van de Fortificatie en bataille.
Utrecht, 1658.

Mentink, E.: De Grolse gracht: van verdedigingswerk tot viswater.
Groenlo, 2003
Uitgave: Groenlose Hengelsportvereniging
320 p.; ill.; plgr.; krt.

Merkens, J.G.W.: Memorie behelzende eenige der belangrijkste krijgsgebeurtenissen gedurende het leven van Menno Baron van Coehoorn (generaal der artillerie, luitenant-generaal van de infanterie, directeur-generaal der fortificatiën, gouverneur en luitenant-generaal van Vlaanderen, mitsgaders van de sterkten op de Schelde, enz., enz.).
Benevens eene korte schets van de merkwaardigste der destijds plaats gehad hebbende belegeringen, der door Vauban, verbeterde wijze van aanval en van den toenmaligen vestingbouw, verrijkt met verscheiden noten betrekkelijk den vestingbouw in het algemeen.
’s-Gravenhage, 1825
VIII, 158 p.; ill.
[Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage, signatuur 3191 D 15; ook beschikbaar in microvorm]

Mertens, J.: Oudenburg, Romeinse legerbasis aan de Noordzeekust.
Archaeologicum Belgii Speculum IV
Brussel 1972
[Zeeland]

Meyere, J.A.L. de; Ruyter, J.M.M.: De Lekpoort te Vianen.
Aspecten uit de historie van een stadje aan de Lek.
Uitgave Stichting Stedelijk Museum.
Vianen, 1982
80 p.; ill.

Meyere, R. de: De geschiedenis van de Wierickerschans Bodegraven.
Uitgave Stichting Wierickerschans.
Bodegraven, 1999.
32 p.; ill.

Mierlo, T.M. van: Historie rond een kaart uit 1543.
In: Kamper Almanak
Jg. 1992, p. 169-193; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Mierlo, T.M. van: Alexander Pasqualini (1493-1559) architect en vestingbouwkundige.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 1990/1991
No. 5, p. 157-174; ill.

Modderman, P.J.R.: De lankerd bij Kesseleik.
Een landweer tussen het Overkwartier van Gelre en het land van Hoorne.
In: Hoekstra, T.J.; Janssen, H.L.; Moerman, I.W.L. [red]: Liber Castellorum. 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen 1981
ISBN 906011-436-1
p. 283-287; ill.; plgr.;lit./br.opg.;summary

Moelands, L.: De opgraving van de Gasthuispoort te Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jg. XXX, 1977, p. 27-37.

Mohr, A.H.: Vestingbouwkundige termen.
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn
Zutphen, 1983
ISBN 906011.070.6
48 p.; ill.

Molen, S.J. van der: Langs de schansen in onze Zuid-Oosthoek.
In: Heerenveense Koerier
Jg. 1951
[7 artikelen]

Moll, W.: In welke jaren zijn de grachten rond ’s-Gravenhage gegraven?
In: Jaarboek Die Haghe.
Jaargang 1932.

Moll, W.: De onderscheidene plantekeningen voor de versterking van Den Haag.
In: Jaarboek Die Haghe.
Jaargang 1932.

Monde, N. van der: Over de steenboeten te Utrecht.
In: Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheden en Statistiek van Utrecht. [red. N. van der Monde]
Jg. VIII, p. 325-

Monde, N. van der: De vijf aarden bolwerken op last van Prins Willem I om Utrecht aangelegd, 1577-1579.
In: Van der Monde’s Tijdschrift voor de Geschiedenis, Oudheidkunde en Statistiek van Utrecht.
2e serie I, p. 125-; p. 225-.

Monde, N. van der: De stadsbuitengrachten gegraven in 1318.
In: Van der Monde’s Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheidkunde en Statistiek van Utrecht.
2e serie, III, p. 391-

Monde, N. van der: De Tolsteeg- of Roodetorenpoorten te Utrecht.
In: Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheidkunde en Statistiek van Utrecht.
Jg. 1843, p. 114-121.

Morgenster, J.: Korte en volkome verhandeling van de gefortificeerde linien: mitsgaders een verklaring der bovengemeene en konst-woorden die in de vestingbouw gebruykt werden, door dewelke een yegelyk die zal konnen verstaan, die zig nooyt in de fortificatie geoeffend hebben.
Amsterdam, 1707
76 p.; ill.
[Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage, signatuur 1114 C 50]

Moritz, B.: De overblijfselen der Middeleeuwse ommuring van Amsterdam.
In: De Vrouw en haar huis.
Geïllustreerd Maandschrift
Jg. 1944, p. 163-; ill.

Morreau, J.L.: Die Yseren Stadt Maestricht.
Uit de geschiedenis van Nederlands meest befaamde vesting 1673-1973.
Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap, Kring Maastricht, 1973
80 p.; ill.
[Overdruk van een viertal artikelen uit de “Maasgouw”, Jg. 88, 1969, No. 3 en 4; Jg. 90, 1971, No. 3 en 4; Jg. 91, 1972, No. 4 en 5; Jg. 92, 1973, No. 2]

Morreau, L.J.: Bolwerk der Nederlanden. De vestingwerken van Maastricht sedert het begin van de 13e eeuw.
Assen, 1979.
368 p.; ill.; krtn.

Morreau, L.J.: Belangrijke muurresten van het ravelijn A te Maastricht ontgraven.
In: De Maasgouw
Jg. 73, 1954, p. 159-160.

Morreau, L.J.: De tegenmijnstelsels der vesting Maastricht.
In: De Maasgouw
Jg. 74, 1955, p. 73-82.

Morreau, L.J.: Nicolaus Lousberg, aannemer van fortificatiewerkzaamheden te Maastricht in de periode 1746-1767.
In: De Limburgse Leeuw
Jg. 4, 1955-1956, p. 28-30.

Morreau, L.: Het voormalige fort Sint-Pieter bij Maastricht.
In: Nedermaas
Jg. 15, 1957, No. 38, p. 167-170.

Morreau, L.: Henri en Charles Poswick, aannemers van militaire bouwwerken te Maastricht in de jaren rond 1820.
In: De Limburgse Leeuw
Jg. 6, 1957-1958, p. 102-104.

Morreau, L.: Het fort Sint-Pieter te Maastricht, schepping van Daniel Wolff, baron van Dopff.
In: De Maasgouw
Jg. 78, 1959, No. 1, p. 1-16.

Morreau, L.: Over een bekend 18e eeuws verdedigingswerk.
In: Ons Leger
Jg. 45, 1961, p. 19-23.
[betreft het fort Sint-Pieter te Maastricht]

Morreau, L.J.: Overblijfselen van 18e eeuwse vestinggangen te Wijk-Maastricht.
In: De Maasgouw
Jg. 86, 1967, p. 125-127.

Morreau, L.J.: Geheimen van onderaards Maastricht.
Een doolhof van eeuwenoude vestingwerken.
Uitgave VVV
Maastricht, 1974.

Morschpoort te Leiden.
In: Bouwkundig Weekblad.
Jg. 1888, p. 216-

Mosselveld, J.H. van: De schansen Ter Heijden.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Deel XXVI, 1973, p. 32-41.

Muller Fzn, S.: Verhaal van het beleg van het kasteel Vredenburg te Utrecht in 1576, door eenen ooggetuige.
In: Historisch Genootschap, Bijdragen
Jg. 1883, p. 147-

Müller, P.L.J.M.A.: Het beleg van Venlo in 1702.
In: Historia, Maandblad voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 8, 1942, p. 137-141; ill.

Mullingen, V.: Nieuwersluis toont drie eeuwen militair regime. Excursies van Natuurmonumenten in het fort.
In: Gooi en Eemlander, 1 augustus 1997; ill.

Middeleeuwse muur ontdekt in Deventer.
In: Haagsche Courant
11 april 2002, p. A4.
[buitenste stadsmuur met gracht uit de 14e eeuw]

Nederland in vroeger tijd.
18e eeuwse beschrijving van steden en dorpen in Nederland
Deel XXI Groningen
Historisch overzicht van de provincie Groningen van het jaar 1491 tot het jaar 1536.
Zaltbommel, 1966
Deel XXII Groningen
Historisch overzicht van de provincie Groningen van het jaar 1536 tot het jaar 1594
Zaltbommel, 1966
[bevatten geschiedenis van kastelen, vestingen en schansen in de provincie Groningen]

Neumann, H.R. [ed.]: Erhalt und Nutzung historischer Zitadellen.
München, 2002
ISBN 3-8053-2987-3
[o.a. de vesting Naarden]

Nieuwenhuijzen, D. van: De positie van Vlissingen.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 1, p. 3-10; ill.; plgr.; lit.opg.

Nijhof, P.: Herinnering aan de vestingwerken der stad Arnhem.
In: Geldersche Volksalmanak, 1855.
Idem in: Aldaar
Jg. 1855, p. 161

Nispen, C.A.I.L. van: De vesting Willemstad.
I. Willemstad in de Tachtigjarige Oorlog
Z.p., juni 1983
Publikaties van het Archivariaat Nassau-Brabant, No. 62.
104 p.; ill.; lit./br.opg.

Nispen, C. van: Beleg en verdediging van Willemstad 1793.
Heemkundekring Deel 3
Willemstad, 1993
ISBN 90-73902-03-7
142 p.; ill.

Nooitgedagt, H.R.: De verdediging van Amsterdam in 1787.
Amsterdam, 1988.

Nooitgedagt, H.R.: De voorgeschiedenis van de Stelling van Amsterdam.
Amsterdam, 1988.

Notermans, J.: Fort St. Pieter.
Uitgave Stichting Historische Reeks Maastricht
Maastrichts Silhouet No. 1
Maastricht, 1980

Notermans, J.: De kazematten. De ondergrondse vesting van Maastricht.
Uitgave Stichting Historische Reeks Maastricht
Maastrichts Silhouet No. 11
Maastricht, 1982

Notermans, J.: Kanonbatterijen fort Sint-Pieter.
In: Om de Vesting
Jg. 1, 1986, No. 1, p. 1-4.

Notermans, J.: Sanitaire voorzieningen in fort Sint-Pieter.
In: Om de Vesting
Jg. 2, 1987, No. 2, p. 11, 12.

Notermans, J.: Stadspoorten van Maastricht.
Deel 2: De Lindenkruispoort.
In: Om de Vesting
Jg. 1, 1996, p. 6, 7.

Notermans, J.: De Hoofdwacht.
Uitgave Stichting Historische Reeks Maastricht
Maastrichts silhouet No. 56
Maastricht, 2000
ISBN 90-5842-006-X

Notermans, J.: De Paully in de vesting Maastricht.
In: Om de vesting
Jg. 2002, No. 1, p. 2-5; ill.; lit./br.opg.

Notermans, J.: Driehonderd jaar fort Sint-Pieter te Maastricht.
In: Om de Vesting
Jg. 2002, No. 2, p. 2-6; ill.; lit./br.opg.

Notermans, J.: Fort Sint-Pieter.
In: Vos, L. de [red.]: Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen.
Leuven, 2002
ISBN 90-5826-195-6
p. 152-156; ill.; lit.opg.

Notermans, J.: De Helpoort ‘gerestaureerd’ 1875-1882
In: Om de Vesting.
Uitgave Stichting Maastricht Vestingstad
Jg. 20, 2005, no. 1, p. 3-9; ill.; plgr.

Notermans, J.: Vesting Gorinchem.
In: Om de Vesting.
Uitgave Stichting Maastricht Vestingstad
Jg. 20, 2005, no. 1, p. 22; ill.; plgr.