Nederlandse verdedigingswerken algemeen en tot de 19e eeuw

Aa, A.J. van der: Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden.
1839-1851.
[van deze publicatie bestaat een CD Rom]

Abelman, L.J.: De stadsverdediging van Goes tot in de 16e eeuw.
In: Historisch Jaarboek voor Zuid- en Noord-Beveland
No. 3, 1977
p. 59-70; ill.; plgr.; br.opg.

Abelman, L.J.: De bolwerken van Goes.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 28, 1978, p. 167-171.

Agema, J.: Menno van Coehoorn’s inzet voor de herbevestiging van de oostelijke Gelderse “Frontier”-steden, waaronder Doesburg.
Voordracht van de heer Ing. J. Agema, gehouden [voor de Stichting Menno van Coehoorn] op zaterdag 5 oktober 1991 te Doesburg.
19 p.; ill.; krtn.

Agema, J.: Het vestingstadje Groenlo, toen en nu.
In: Saillant
Kwartaalbericht van de Stichting Menno van Coehoorn
No. 3, 2001, p. 10-12; ill.

Akkoord over aankoop fort door Staatsbosbeheer.
In: Rijn en Gouwe
15 april 1997
[betreft fort Wierickerschans]

Alders, G.: Een middeleeuws weerganghuis aan de Wijnstraat te Dordrecht.
In: Holland
Jg.12, 1980, No. 6,p. 290-294; ill.

Alings, H.W.: Van de Haarlemmerpoort.
In: Ons Amsterdam
Jg. 1950, p. 278-; ill.

Amersfoort, H.: De citadel van Antwerpen.
In: Parade III-4, februari 1983, p. 18-23.

Ampt, K.: De West-Brabantse Waterlinie.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 3, p. 2-10; ill.; br.opg.

Andel, P. van: Zes eeuwen Loevestein.
Gorinchem, 1969.
215 p.; ill.; lit.opg.

Antheunisse, T.;Heus, C. de. [eds]: Workin-paper voor het symposium ‘de vliedbergen in het kustgebied van Vlaanderen, Zeeland en Zuid-Holland’, gehouden te Middelburg op 26 oktober 1968.
Amsterdam, 1969 [2e druk]

Leidse archeologen vinden stadspoort.
In: Haagsche Courant
19 april 2002, p. A3
[betreft Marepoort]

Arntz, W.J.A.: De Clesheim, genie-officier en uitvinder, en de IJsselsteenbakkers.
In: Historische Encyclopedie Krimpenerwaard
Jg. 5, 1980, No. 2, p. 38-41.

Arsenalen en kruitmagazijnen in Nederland, gebouwd vóór 1870.
Een inventarisatie.
Deel I
Stichting Menno van Coehoorn
’s-Gravenhage, 1988.

Baalbergen, J.; e.a. (red.): Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Limburg.
Utrecht, 1998
ISBN 90-5730-048-6
175 p.; ill.; lit./br.opg.

Baan, J. van der: De Moffenschans.
In: Cadsandria
Zeeuwsch-Vlaamsch Jaarboekje
Vol. 3, 1856, p. 115-
[betreft Zeeland].

Historisch babyjasje in fort van Alva.
In: Metro
5 juli 2000, p. 9
[onvoltooide dwangburcht in Groningen]

Baedeker, C.: Die Stadt und Festung Venlo besonders in kriegsgeschichtlichen Beziehung.
Coblenz, 1839.

Bakker, B.: Rembrandt, een stadspoort. Tekening, ca. 1650, Teylers Museum, Haarlem.
In: Saillant
Kwartaalbericht van de Stichting Menno van Cohoorn
Jg. 2005, No. 4, p. 24-25; ill.

Bakker, F.J.: Heilige Geestpoort te Elburg van 1392 tot 1530.
In: Tijdschrift Arent thoe Boecop
Uitgave Oudheidkundige Vereniging Arent thoe Boecoop, Elburg.
Juni 1997, No. 62, p. 3-14; ill.; lit.opg.

Bakker, I.C.: Kazernebouw.
In: Beemt, F.H. van den; e.a. (red.): 300 jaar bouwen voor de landsverdediging. ‘s-Gravenhage, 1988. P. 179-189; ill.

Bakker, M.: Herstelplaats voor ‘s Lands Vloot. Van het Nieuwe Werk naar Rijkswerf Willemsoord.
Amsterdam, 1993.
ISBN 90-6707-312-1
168 p.; ill.; lit./br.opg.

Bartelds, T.: Nieuweschans 350 jaar.
In: Heemschut
Mei 1978.

Bartelds-Boshuizen, A.J.: Vier eeuwen Bourtange.
In: Heemschut
Maart 1980.

Bats, J.; Berg, R. van den: De oude stadspoorten van Leerdam.
Ameide, 1980
20 p.; ill.

Bechert, T.; Willems, W.J.H.: De Romeinse rijksgrens tussen Moezel en Noordzeekust.
Utrecht, 1997, 2e druk
ISBN 90-5345-073-4
120 p.; ill.; lit.opg.

Beemt, F.H. van den; e.a. [red.]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging.
Uitgave DGW en T ‘s-Gravenhage, 1988.
197 p; ill.

Het beleg van ‘s-Hertogenbosch in 1629.
Tentoonstelling ter gelegenheid van de 350-jarige herdenking van de belegering en de inname van ‘s-Hertogenbosch.
3 juni-19 augustus 1979.
Noord-Brabants Museum.
‘s-Hertogenbosch, 1979 (2e druk)
70 p.; ill.

De belegering van Antwerpen in het jaar 1583-1585 door de Spanjaarden, onder bevel van den Hertog van Parma, en korte beschrijving van het beleg der citadel in 1832, door de Franschen.
Naar het Spaansch, uit het: Memorial de Ingenieros. Madrid, ano de 1849, tom. IV.
In: De Militaire Spectator
Tijdschrift voor het Nederlandsche leger
Tweede serie, vierde deel, Jg. 1852, p. 416-422.

Belonje, J.: Het fort Rovers of De Rovere.
In: Jaarboek De Ghulden Roos
Deel XV, 1955.

Belonje, J.: De Linie van Beverwijk.
In: Jaarboek der Vereeniging Haerlem
Jg. 1957.

Belonje, J.: Een oud kruitmagazijn bezuiden Spaarnwoude.
In: Haerlem Jaarboek
Vol. 1966, p. 156-171; ill.
[gebouwd in 1810; in 1943 in particuliere handen overgegaan]

Belonje, J.: Johan van Rijswijck, generaal der fortificatiën.
Alkmaar, 1966.

Belonje, J.: Een stenen beer te Muiden.
In: Jaarverslag van de Stichting Menno van Coehoorn
1966.

Belonje, J.: Het werk aan het IJ voor Diemerdam.
In: Jaarboek Amstelodanum
Jg. 1967, deel 59, p. 106-136; ill.

Belonje, J.: Notities over het kampveld Zeist.
In: Maandblad Oud Utrecht
Jg. 1968, deel 41, p. 12-16; ill.
[geschiedenis legerplaats sinds 18e eeuw]

Belonje, J.: Beplantingen op vestingwerken.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 70, Afl. 4, November 1971, p. 91-97; ill.; lit./br.opg.

Belonje, J.: Het fort Sint Andries of de Bril van Holland.
In: Tussen de Voorn en Loevestein
Jg. XV, 1979.

Belonje, J.: Het fort Nassau of de Voorn.
In: Tussen de Voorn en Loevestein
Jg. XVI, 1980.

Belonje, J.: Liefkenshoekia arx.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het land van Beveren”
Jg. 1980, No. 4.

Belonje, J.: Batterij onder de Brakel.
In: Tussen de Voorn en Loevestein
Jg. XVII, 1981, oktober.

Belonje, J.: Crèvecoeur.
In: Tussen de Voorn en Loevestein
Jg. XVIII, 1982, september.

Belonje, J.: Stichting en gedaanteverwisseling van Fort Nieuwersluis.
In: Jaarboekje Niftarlake
Jg. 1987, p. 42-46.

Belonje, J.: Hoog en laag Vrankrijk in de vesting Maastricht.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1987/88, p. 46-48; ill.

Berends, G.: Het Armamentarium.
In: Delftse Studiën
Assen, 1967
p. 125-142.

Berg, D. van den: Geschiedenis van de Mineurs, Sappeurs en Pioniers, met name in de Nederlanden tot in de tijd van Prins Maurits.
Z.p., z.j. [1948]
72 p.; ill.

Berg, H.J.N. van den: De Genie bij de vesting Breda en haar teloorgang in 1637.
In: “De Oranjeboom”
Jaarboek van de geschied- en oudheidkundige kring van stad en land van Breda
No. 41, 1988, p. 134-153.

Bergen-op-Zoom. TNO doet onderzoek bij Ravelijn.
In: Brabants Nieuwsblad/De Stem
18 september 2001

Bericht over de bastions ‘Manenburg’ en ‘Zonnenburg’ bij Utrecht.
In: Jaarboek Oud Utrecht
1942, p. 13-

Bericht betreffende de tentonstelling Leidsche poorten en wallen in de ‘Lakenhal’.
In: Toeristenkampioen
Jg. 1942, p. 413-

Beschrijvinghe der stadt van Venloo ende haer sterckte etc.
Antwerpen, 1586.

Besselaar, H.: Rondom de dubbele poort van Hulst.
In: Spiegel Historiael
Jg. 10, No. 5, mei 1975, p. 312-314; ill.

Beunder, P.C.: Tussen Laurum [Woerden] en Nigrum Pullum [Zwammerdam?] lag nog een castellum.
In: Westerheem
Jg. 29, 1980, No. 1, p. 2-33.

Beurden, A.F. van: Stevensweert. Limburg’s kleinste veste.
In: De Maasgouw
Jg. 1891, p. 181-

Beurden, A.F. van: Eene merkwaardigheid van Roermond die verdwijnt.
In: Maasgouw
Jg. 1909, p. 57-
[betreft de vestinggracht]

Beurden, F.A. van: Het laatste overblijfsel van het Liesselsche Blockhuys.
In: Taxandria.
Tijdschrift voor Noord-Brabantsche Geschiedenis
Jg. 1896, p. 10-
[Noord Brabant]

Beusekom, E. van: De inname van Fort Nieuwersluis.
In: Jaarboekje Niftarlake
Jg. 1940, p. 1-6.

Bigot, L.C.T.: Een stadje vol historie.
In: Eigen Haard
Jg. 1898, No. 3, p. 37-41; ill.
[betreft de Vesting Naarden]

Bijdrage tot de geschiedenis der stichting van het kasteel Vredenburg te Utrecht.
In: Tijdschrift voor Oudheden enz. van Utrecht
[red. P.J. Vermeulen]
Jg. IV, p. 101-

Bloemers, J.H.F.; Louwe Kooijmans, L.P.; Sarfatij, H.: Verleden land.
Archeologische opgravingen in Nederland.
Meuelenhoff Informatief, Amsterdam, 1981
ISBN 90-290-9992-5
192 p.; ill.; krtn.; lit/br.opg.
[Velsen: Een vlootbasis van de Romeinen, p. 80-82; Valkenburg: een fort bij de Noordzee, p. 83-85; Nijmegen: van hoofdkwartier tot hoofdstad, p. 86-89; Zwammerdam: platbodems in de Rijnbedding, p. 100-103 (vesting Nigrum Pullum, 175-260 na Chr.); Maastricht: een bolwerk in het achterland; Oost-Souburg: een ronde burg aan de Noordzeekust, p. 138-139;
Baarland (Zld.): het kasteel Hellenburg, p. 146-149;Bourtange: een vesting in het veen, p. 162-164. In het overzicht per provincie worden nog kastelen, vliedbergen en dergelijke aangegeven]

Bloemers, J.H.F.; Weerd, M.D. de: Van Brittenburg naar Lugdunum.
In: De uitwateringssluizen van Katwijk 1404-1984
Hollandse Studiën 13
Speciale oplage voor de Historische Vereniging Holland
p. 41-51
[verslag van archeologisch onderzoek in 1982]

Bloemers, J.H.F.; Weerd, M.D. de: Het Romeinse kampdorp van de Brittenburg.
In: Leids Jaarboekje
Jg. 75, 1983, p. 245-251.

Blommestein, J.C.T. van: De Grebbelinie.
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Baarn, 1978.
36 p.

Blondel, F.: Nouvelle manière de fortifier les places.
Den Haag, 1686.

De 26 bolwerken van Amsterdam.
In: Amstelodanum
Jg. 1942, p. 157-

Boeree, Th.A.: Het beleg van Bergen op Zoom.
In: Sinte Geertruydtsbronne
Jg. 1935, p. 29-116.

Bogaers, J.E.: Militaire en burgerlijke nederzettingen in Romeins Nederland.
In: Honderd eeuwen Nederland, 1959

Bogaers, J.E.: Enige opmerkingen over het Nederlandse gedeelte van de Limes van Germania Inferior (Germania Secunda)
In: Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek
Jg. 17, 1967, p. 99-114.

Bogaers, J.E.; Haalebos, J.K.: Archeologisch nieuws: Zuid-Holland, Woerden.
In: KNOB bulletin
Jg. 80, 1981, No. 2, p. 106-111; ill.
[betreft de opgraving van het Romeins castellum bij Woerden, 1980]

Bolhuis, J.H. van: Proeve eener geschiedenis van het kasteel Vredenburg.
In: Aldaar
Jg. IV, p. 73-; p. 109-; p. 145-; p. 185-; p. 397-
Idem in: Tijdschrift van Utrecht, Jg. 1838
[ook opgenomen in J.H. van Bolhuis, Verspreide Letterkundige arbeid I]

Bolwerken in Zeeland.
z.p.; z.j.

Bonke, H.: Kiezen tusen de wal en het schip: de kustverdediging tijdens de Republiek.
In: Op weerstand gebouwd.
2004
p. 19-25; ill.; lit.opg.

Boon, J.G.M.: 1570-1580. Oudewater. Vrijheid en Gezag.
Oudewater 1975
231 p.; ill.; lit./br.opg.

Bordes, J.P. de: De verdediging van Nederland in 1629.
Eene bijdrage tot de geschiedenis van het Vaderland
Utrecht, 1856
276 p.; lit./br.opg.; krt.
[oa de Grebbe-Linie, de Utrechtse Linie met de inundaties, de Oud-Hollandse [Waterlinie]

Bos, K.; Bouwman, B.: Fort Rammekens.
Uitgave Stichting Natuur- en Rekreatieinformatie.
Middelburg, 1987
36 p.; ill.

Bosch Sr., L.E.: Iets over het kasteel Vredenburg.
Met eene bijdrage van den gepensionneerden majoor der Artillerie F.H.W. Kuijpers
In: Utrechtsche Volks-Almanak
Jg. 1863, p. 83-100; ill.;plgr.; p. 101-121 [inventarisatie van het kasteel Vredenburg te Utrecht]

Boschheidgen, H.: Die Oranische und Vororanische Befestigung von Moers
Moers, 1979
ISBN 3-921564-17-4
163 p. ; ill. ; plgr. ; lit./br.opg.
[Underänderter Nachdruck Ausgabe von 1917]

Bourtange. Door oude luister een nieuwe toekomst.
Vlagtwedde 1979.

Bourtange. Welkom in het jaar 1742.
Groningen, z.j.
32 p.; ill.
[toeristische informatie]

Bouw van de 17e-Eeuwsche Vesting Naarden.
In: Algemeen Handelsblad, Editie voor het Gooi
16 Februari 1940

Braat, W.C.: Heeft in Leiden een Romeinsch castellum gelegen?
In: Leids Jaarboekje
Jg. 39, 1947, p. 43-47.

Bragard, Ph.; Termote, J.; Williams, J. [eds]: Wandelen in versterkte steden.
Historische stadsversterkingen in Kent, Côte d’Opale en West-Vlaanderen.
Uitgave Historic Fortifications Network/Réseau des Places Fortes/Netwerk van Kleine Versterkte en Historische Steden.
Kent County Council, Syndicate Mixte de la Côte d’Opale en Provincie West-Vlaanderen.
Z.p., 1999
148 p. ; ill.; krtn; glossarium
[UK, België, Nederland, Frankrijk]

Brand, K.J.J.: Over het ontstaan van de fortificaties in Oost Zeeuws-Vlaanderen en aangrenzend gebied.
In: Zeeuws Tijdschrift.
Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap van Wetenschappen.
Jg. 1981, No. 1, p. 10-29; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Brand, K.J.J.: Over het ontstaan van de vestingsteden en andere fortificaties in de Vier Ambachten.
In: Kraker, A.M.J. de; Royen, H. van; Smet, M.E.E. de [red]: Over den Vier Ambachten.
750 jaar Keure, 500 jaar Graaf Jansdijk.
Kloosterzande, 1993
p. 785-800.

Brand, P.J.: De ontgraving van de ‘Bollewerck- of Dobbele Poorte’ te Hulst.
In: Jaarboek 1958-1959 van de Oudheidkundige Kring De Vier Ambachten.

Brand, P.J.: De ontgraving van de oude “Dobbele Poort”.
In: Heemschut
Jg. 1959, No. 2.
[betreft Hulst].

Brand, P.J.: De belegeringen van de stad Hulst in de jaren 1591-1596.
In: Jaarboek Oudheidkundige Kring “De Vier Ambachten”
Vol. 1964/65.

Brand, P.J.: Wandeling over de wallen van Hulst.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 28, 1978, no. 5, p. 178-185.

Brans, E.J.: De schans te Woudenberg.
In: Water ter verdediging.
Stichting Menno van Coehoorn: Vestingbouwkundige bijdragen II.
‘s-Gravenhage, 1994.
p. 81-95; ill.; lit.opg.

Brekelmans, F.A.: De Buitenpoort van het Kasteel en de Bossche poort.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jg. XIV, p. 104-114.

Brekelmans, F.A.: Het laatste bolwerk van Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jaargang XIX, 1966, p. 69-74.

Brekelmans, F.A.: De middeleeuwse omwalling van Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jaargang XXX, 1977, p. 1-26.
Ook als overdruk
Breda, 1978
12 p.;ill.

Brekelmans, F.; Ham, W.A. van: De vestingwerken van Steenbergen tot 1630.
In: Jaarboek de Ghulden Roos
Deel XVII, 1957.

Brekelmans, M.: De Gevangenpoort.
Zutphen, 1985
ISBN 906011-457-4
24 p.; ill.
[betreft 4-talige museumgids van de Gevangenpoort te ‘s-Gravenhage]

Breugel, C. van: Onzijdig verhaal wegens de belegering van ’s-Hertogenbosch door de Franschen…(in) 1794 tot de overgaaf van de stad…volgens het dagregister, door eenen inwooner der stad geduurende het beleg gehouden.
Amsterdam, 1794

Brock, P. E. de: De stad Sluis, één bolwerk.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 28, 1978, p. 172-177.

Broeder Leopold: Fortengordel.
Sint Laurensklok z.j.
[betreft Sas van Gent]

Broers, H.J.: Het beleg en het vernielen van het Spaansche kasteel Vredenburch te Utrecht in 1576 en 1577.
In: Losse Volksblaadjes over Vaderlandsche Geschiedenis
No. 4 en 5.

Bruggeman, H.: Rond Crèvecoeur
Typoscript
’s-Hertogenbosch, 1992
[vermoedelijk in de bibliotheek van Menno van Coehoorn aanwezig]

Brugghen, J.J.L. van der: Iets over Nijmegen als Vesting.
Nijmegen, 1852.
24 p.

Bruijn, A. de: Rammekens, een fort van beteekenis.
In: Historia
Maandschrift voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 3, 1937, p. 195, 196; ill.

Bruijn, C.A. de; Giesen, J.Th.M.: De Vesting Doesborgh. Van landweer tot vestingwal.
1974
169 p.; ill.

Bruijn, C.A. de; Reinders, H.R.: Nederlandse vestingen.
Bussum, 1967.
103 p.; ill.; krt.

Bruijn, C.A. de; Schukking, W.H.: Naarden 1350-1950.
De Geschiedenis van een Nederlandse Vesting.
Uitgegeven voor de Stichting Menno van Coehoorn met medewerking van het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen.
A.W. Sijthoff’s Uitgeversmaatschappij N.V. Leiden, 1950
175 p.; ill.; lit/br.opg; 24 pltn.

Bruijn, H.C. de: Enige stadspoorten op schilderijen uit het tijdvak 1750-1830.
In: Antiek
Jg. 15, 1980-1981, No. 9, p. 513-526; ill.

Bruinvis, C.W.: Uitlegging en bevestiging van Alkmaar.
In: De Navorscher
Jg. 4, 1854, p. 99, 100.

Bruinvis, C.W.: Versterking en bezetting der stad Alkmaar in 1672 en 1673.
In: De Militaire Spectator
Jg. 1904.

Bruist, B.: Beginzelen der vesting-bouw; leeende hoe men na de hedendaagse manier van versterkingen, alle regulaire en irregulaire vestingen, met hare buitenwerken, zal teekenen, affteekenen en opbouwen, beneffens een kort vertoog, van het geene men gemeenlyk doen moet, in’t aantasten der plaatzen.
Door Bartholomeus Bruist,
Mathematicus tot Zwolle. Leiden, 1730 [2e druk]
XIV, 175 p.; pltn.
[collectie bibliotheek Legermuseum Delft, signatuur HB/P 2391]

Brunsting, H.: De opgravingen op het Domplein te Utrecht.
In: Ozinga, M.D. [red.]: Ons Eigen Land in zijn rijke verscheidenheid
Amsterdam, 1945
p. 271-276; ill.
[Romeinse stenen vesting]

Buis, F.A.: De wallen van Naarden.
In: De Militaire Spectator
Breda, 1887.
55 p; 4 pltn.
[F.A. Buis is het pseudoniem van de generaal-majoor der Artillerie A.N.J. Fabius]

Buis, F.A.: De poorten van Naarden.
In: Eigen Haard
Jg. 1915, p. 182
[F.A. Buis is het pseudoniem van de generaal-majoor der Artillerie A.N.J. Fabius]

Cámara, A.: Fortificación y cindad en los reinos de Felipe II.
Madrid, 1998
ISBN 84-89569-26-6
256 p; 100 ills.; plgr.; krtn.; lit.opg.
[betreft 16e eeuwse Spaanse vestingbouw in Amerika en Europa, o.a. de citadels van Antwerpen en Groningen]

Camindada-Voorham, A.M.G.: Loevestein, een fort aan de grens van Holland.
Zutphen, 1988.
ISBN 906011-647-X
176 p.; ill.; lit./br.opg.

Camps, R.; Huijs, T.: Historisch Vademecum Venlo 650 jaar stad.
In opdracht van het Gemeentebestuur samengesteld door het Gemeentearchief ter gelegenheid van de viering van 650 jaar stadsrechten 1343-1993.
Publikaties van het Gemeentearchief Venlo, deel 1
Venlo, 1993
ISBN 90-9005377-8
128 p.; ill.
[hoofdstuk 3: 1343-1867 De Vesting. p. 20-35; ill.]

Capelle, J. van de: Het beleg en de verdediging van Haarlem in 1572-1573.
Schoonhoven, 1843.
3 dln.; ill.
Haarlem, 1886
XVI, 232, 238, 278 p. (in 1 band)
[Oorspronkelijk gepubliceerd onder het pseudoniem ‘Bosdijk’]

Carmiggelt, A.: Een fort aan de Waddenzee.
Geschiedenis en archeologie van De Schans op Texel.
Archeologische publicatie Provincie Noord-Holland, 3
Haarlem, 1998
ISBN 90-5769-004-7
52 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Carmiggelt, A.; Eynde, G. van den: Breda versterkt.
Archeologisch onderzoek van de verdedigingswerken van Breda.
Arceologie en Monumenten te Breda
No. 11, 1995
Ongepagineerd.

Carter, A.C.: The Dutch barrier fortresses in the eighteenth century, as shown in the De Ferraris map.
1978.

Cellarius, A.: Architectura militaris.
Amsterdam, 1645.

Cerutti, F.F.X.: Breda en de Spaansche versterkingen bij Terheijden.
In: Taxandria
Jg. XLIII, 1936, p. 169-181.

Coehoorn, M. Baron van: Nieuwe Vestingbouw, op een natte of lage horisont.
Leeuwarden, 1685
Reprint Amsterdam, 1982.
181 p.; ill.

Coehorn, Menno van: The new method of fortification.
Translated from the original Dutch, by Tho Savery
London, 1705.

Coehoorn, M. van: Nouvelle Fortification, tant pour un terrain bas & humide, que sec & élevé.
Représentée en trois manières, sur le contenu intérieur de l’hexagone à la Françoise,
Où l’on fait voir quelle est la force des fossez secs modernes, & de ceux qui sont pleins d’eau.
Avec une nouvelle méthode de fortifier les places maritimes, aussi-bien que celles qui sont situées sur des rivières & comment elles doivent être bâties.
Comme aussi l’attaque de chaque méthode, comparée tant par rapport à sa force particuliere, qu’à l’égard de sa d’pense, à la pratique de fortifier les places à la Françoise, par feu.
Menno Baron de Coehorn,
Général d’Artillerie, Lieutenant-Général d’Infanterie, & Directeur-Général des Fortifications des Provinces-Unies, Gouverneur de la Flandre, & des Forteresses sur l’Escaut, &c.
Den Haag, 1741
XL, 290 p. ; pltn.
[collectie bibliotheek Leger- en Wapenmuseum Delft, signatuur HB/P 1981 en 2348]

Cohorn, the prince of Engineers, the Dutch Vauban
In: The Military Gazette
Vol. 1860, no.’s 5-9

Combrink, J.: Rhenen van vestingstad tot Grebbestad.
Zaltbommel, 1981.

Cordfunke, E.H.P.: De Middelburg, steunpunt in het Zes Wielengebied bij Alkmaar.
In: Leber Castellorum: 40 variaties op het thema kasteel
Zutphen, 1981, p. 34-39; ill.

Cremers, E.; Kraaij, F.; Steenbergen, C.M.: Bolwerken als stadspoorten.
Nederelandse stadswandelingen in de 19e en 20e eeuw.
Delft, 1981.

Creutz Lechleitner, W.J.: Krijgslisten aller tijden, benevens een aanhangsel van grootendeels met krijgslisten in het nauwst verband staande mengelingen bevattende: aanspraken, schoone woorden en daden, vaderlandsliefde, edelmoedigheid, dankbaarheid, krijgstucht, zelfopoffering enz., het alles door 1450 voorbeelden aangegeven en opgehelderd.
2e deel: aanval van vestingen, verdediging van vestingen, aanhangsel.
Handschrift
Bibliotheek Legermuseum Delft, signatuur P 377.

Daalen, A.P.A. van: Delftse Poorthistorie.
Doe open de poort.
Uitgave Gemeentelijke Archiefdienst Delft.
Delft, 1978
56 p.; ill.; lit./br.opg.

Daenen, J.G.M.; Kraus, Th.R.; Notermans, J.V.H.: Thans bonst het grof geschut.
De verovering en bezetting van Maastricht in 1748.
Maastricht, Stichting Historische Reeks
ISBN 90-5842-012-4
Maastricht 2001.

Dale, J.H. van: Een blik op de vorming der stad Sluis en de aanleg harer vestingwerken van 1382 tot 1587.
Middelburg, 1871

Dalen, A.G. van: De Schenkenschans
In: Heemstudies
Serie I, 1973
m. lit.opg.

Dalen, A.G. van: Rondom het Tolhuys aan Rijn en Waal.
Uit de geschiedenis van Lobith, Tolkamer, Spijk, Herwen en Aerdt.
Zutphen, 1972
ISBN 90-6011-401-9
215 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.
[o.a. de Schenken-schans]

Dam van Isselt, W.E. van: De verdediging van Friesland in 1672-1673.
1931
268 p.; krtn.

Delahaye, A.: De Vesting Steenbergen.
Willemstad, 1975.
Publikaties van het Archivariaat Nassau-Brabant No. 30.

Delahaye, A.: De Vesting Klundert.
Zevenbergen, maart 1978.
Publikaties van het Archivariaat Nassau-Brabant No. 42.
64 p.; ill.; plgr.;lit/br.opg.

Dewulf, M.: De verdedigingswerken uit de Spaanse tijd in en om het Waasland. Ontstaan en lotsbestemming.
In: Jaarboek Nr. 80 Annalen van de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het land van Waas.
1977, p. 105-136.

Deys, H.P.: Oude vestingplattegronden van Groningen, Vlissingen en Groenlo in Spaans bezit.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
Jg. 1989, p. 15-30; ill.

Dijk, J.P.W. van: Het onzichtbare gordijn. Een onderzoek naar de samenhang van de stelling van
’s-Hertogenbosch.
Fontys Hogescholen, Tilburg, 31-10-2002

Dijksterhuis, E.J.: Simon Stevin.
’s-Gravenhage, 1943.

Dijkstra, H.; Ketelaar, F.C.J.: Brittenburg. Raadsels rond een verdronken ruïne.
Bussum, 1965.
[Romeins verdedigingswerk aan de kust bij Katwijk]

Dirkse, G.M.V.; Laar, J. van; Muilwijk, J.H.; Spier, J.W.; Vliet, J.W. van; Wisman, J.: De begroeiining van de grachtmuren in Amersfoort.
Natuur, Landschap en Milieu van Amersfoort
No. 4, p. 1-76.
Uitgave Gemeente Amersfoort z.j.

Domisse, C.P.J.: De geschiedenis van de Westpoort.
z.p., 1900
[Vlissingen]

Domisse, P.K. : Onderzoek naar de eerste omwalling en omgeving der stad Middelburg.
In: Archief Zeeuws Genootschap, 1938.

Dongelmans, M.J.M.: Geschiedenis van de burcht 1500-1794.
In: Het Valkhof te Nijmegen.
Nijmegen, 1980
P. 75-96; ill.; br.opg.

Doorman, G.: Octrooien voor uitvindingen in de Nederlanden uit de 16e-18e eeuw.
Uitgegeven op last van den Octrooiraad.
’s-Gravenhage, 1940
348 p.
[betreft geschuttechniek en vestingbouw]

Doorman, M.: De Wierickerschans.
In: Nieuwsbrief Landschapsbeheer Zuid-Holland.
No. 1, maart 1996, p. 4-6.

Doorman, M.: Oude Hollandse Waterlinie.
Water, in het verleden onze natuurlijke beschermer.
In: Landschapsbeheer in Zuid-Holland
No. 1, mei 2002, p. 4-6.

Doornink, G.J.: Militaire maatregelen van Deventer in de 14de eeuw.
In: De Militaire Spectator
Jg. 105, No. 12, december 1936, p. 476-482; krtn.
[stadswallen en landweren]

Doornink-Hoogenraad, M.M.: De vesting Zutphen in de zestiende eeuw,
In: Mededelingen Gelre
Jg. 1953, p. 149-158.

Doppler, P.: Herstelling aan de vestingwerken bij de Brusselsche Poort te Maastricht in 1642.
In: De Maasgouw
Orgaan voor Limburgsche Geschiedenis, Taal- en Letterkunde
Jg. 26, No. 10, Oktober 1904, p. 80

Driessen, H.L.: Spotliederen op de verovering van Schenkenschans.
In: Gelre
Jg. XLI

Drunen, A. van: Het kruithuis van ‘s-Hertogenbosch.
In: Bulletin Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 76, No. 4/5, december 1977, p. 200-215; ill.

Duivendijk, A.J.P. van: De vestingwallen van Gorinchem.
In: Saillant
Jg. 2000, No. 3, p. 11, 12; ill.

Duivendijk, A.J.P. van: De vestingwerken van Ravenstein.
In: Saillant
No. 4, 2000, p. 13, 14; ill.

Ebeling, H.: Het kruithuis te ‘s-Hertogenbosch.
In: Buiten
Jg. 1924, p. 569-573.

Eck, J. van: De Amsterdamse schans en de Buitensingel.
Amsterdam, 1948

Eggers: Journal du siège de Bergen op Zoom 1747
1750

Eimermann, C.: Belegeringskaarten en historieprenten.
In: Pol, P. van der; Grosfeld, J. [eds]: Breda in kaart.
Uitgave Breda’s Museum
Breda, 2002
ISBN 90-806108-2-8
p. 28-33; ill.; krtn.

Ekamper, H.R.: De geschiedenis van Oudeschans.
In: Oudeschans.
Oudeschans, 1983.

Eland, K.: Beginselen van de duurzame versterkingskunst.
Breda, 1877 [4e druk]

Eland, K.: Beleg der vesting ’s Hertogenbosch in 1629.
In: Eland, K.: Beginselen der duurzame versterkingskunst
3e druk
Breda, 1872
p. 298-304; krt.
[kaart in separate atlas]

Eland, K.: Verdediging van de vesting Grave in 1674.
In: Eland, K.: Beginselen der duurzame versterkingskunst
3e druk
Breda, 1872
p. 305-313; krt.
[kaart in separate atlas]

Enderman, M.: Waterpoort De Boerenboom te Enkhuizen: bouwhistorische opname.
Nieuwkoop, 2005
Enderman, bureau voor bouwhistorie
53 p.; ill.

Endt, W. van der: Militaire wachten in Den Haag in januari 1799.
In: Aldaar
Jg. 1893
p. 128-

Engelbrecht, W.F.K.: De vestingstad Brielle.
In: Mars et Historia
Jg. 6, No. 3, augustus 1971, 6 p.; ill.

Ermerins, J.: Historische verhandeling over ’t kasteel van Rammekens.
Verhandelingen Zeeuwsch Genootschap te Vlissingen
Deel III, 1773, p. 133-176.

Es, J. van: Limes en linie. Twintig eeuwen verdedigingswerken tussen de Oude Rijn en de Hollandsche IJssel.
Stichts-Hollandse Bijdragen 31
Woerden, 2004
96 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Exaltus, R.P.; Orbons, P.J.: Het voormalige fort Sint Jacob in de gemeente Axel: archeologisch onderzoek.
Uitgave Stichting RAAP
Amsterdam, 1995
25 p.; ill.

De Physique Existentie dezes lands.
Jan Blanken, Inspecteur-Generaal van de Waterstaat (1755-1838).
Beesterzwaag, 1987.
ISBN 90-6474-701-6
271 p.; ill.

Eyck van Zuylichem, F.N.M.: Kort overzicht over de oude versterkingen en kasteelen in ons land, tot op de 16de eeuw.
Montfoort, 1855.

Fabius, A.N.J.: De Wallen van Naarden. Eene bijdrage tot de geschiedenis van den vestingbouw in Nederland.
In: De Militaire Spectator, Jg. 1887

Faure, J.: Histoire abrégée de la ville de Bergen-op-Zoom.
Den Haag, 1761.

Feddes, F.: Merck toch hoe sterck.
Monumenten van verdediging.
Uitgave: Stichting Open Monumentendag
Amsterdam, 2004
ISBN 90-806181-4-4
128 p.; ill.; lit.opg.

Feith, J.A.: Wandelingen door het oude Groningen.
VII: Muren en torens, poorten en wallen.
Kasteel van Alva.
In: Groningsche Volksalmanak voor het jaar 1897
Jaarboekje voor geschiedenis, taal- en letterkunde der Provincie Groningen.
Groningen, 1896
Groningen, 1978 [herdruk]
p. 100-134; plgr.

Feith, J.A.: De Ommelander Borgen en hare bewoners in de 17e en 18e eeuw.
Groningen, 1906.
184 p.; ill.

Feitsma, W.A.: Delft en haar krijgsgeschiedenis.
Rijswijk, 1987
ISBN 906120-5956
159 p.; ill.

Flenderus, J.M.: Holland onnaakbaar en onwinbaar door ’t water, fortificatiën, liniën en forten.
Dordrecht [c. 1731]

Forbes, R.J. : Simon Stevin.
A.O. Reeks
No. 967, 21 juni 1963
16 p.; ill.

Het fort “De Schans” op Texel.
Stichting Texels Museum, Maritiem en Juttersmuseum
De Koog, Oude Schild, 1993
20 p.; ill.; pl.gr.

Rammekens: fort vol verrassingen.
Eens onneembare vesting gaat wijd open voor het publiek.
In: De Bevelander
8 april 1998.

Forten: Contactadressen en gegevens.
Stichting Menno van Coehoorn, ‘s-Gravenhage, 1993.
204 p.

Fortenroute, Oost Zeeuwsch-Vlaanderen.
Uitgave: Juniorkamer Zeeuwsch-Vlaanderen.
Provinciale V.V.V.
Middelburg, z.j.

Franzen, D.: Het Groot Arsenaal.
In: De Omroeper, Historisch Tijdschrift voor Naarden
Jg. 1, No. 2, maart 1988, p. 32-35.

Frederiks, J.A.: Het arsenaal te Veere.
In: Bouwkundig Weekblad
Jg. 5, 1885, No. 42, p. 259-, 267-

Frederiks, J.G.: Het oude Trecht.
In: De Nederlandsche Spectator
Jg. 1875, p. 315-

Freitag, A.: Architectura militaris nova et aucta oder newe vermehrte Fortification von Regular Vestungen, von Irregular Vestungen und Aussenwerke.
Leiden, 1642

Freitag, A.: Architectura militaris nova et aucta oder newe vermehrte Fortification von Regular Vestungen, von Irregular Vestungen und Aussenwerke.
Leiden, 1642
Bibliotheca Rerum Militarium, Band 34
Osnabrück
ISBN 3-7648-0845-4
194 p.; ill.; tbn.

Frenken, A.M.: Helmond in het verleden.
Uitgave van het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noordbrabant
Deel I.
z.p. [Helmond], 1928
335 p.
Deel II.
z.p. [Helmond], 1929
384 p.
[o.a. de versterking van de stad, het kasteel van de Heren van Helmond]

Fruin, R.: The siege and relief of Leyden in 1574.
The Hague, 1927
[vertaald door E. Travelyan]
160 p.; 3 krtn.

Fuchs, J.M.; Simons, W.J.: Shell-journaal van Nederlandse stadspoorten.
z.p., 1978
120 p.; ill.

Geer, J.J. de: De Frankische burg Trecht, nu Utrecht vóór de verwoesting door de Noormannen.
In: Kroniek Historisch Genootsachap
Jg. 24, p. 436-

Gelder, H.E. van: Hoe den Haag zijn cingels kreeg.
In: Jaarboek Die Haghe
Jaargang 1924.

Gennabeek, R.J.M. van: Ravenstein: Vestingwerken.
Archeologisch onderzoek 1999
‘s-Hertogenbosch, Instituut voor Bouwhistorische Inventarisatie en Documentatie, 1999
46 p.; ill.; plgr.

Geschiedenis van het 13e Regiment Infanterie en van de vesting Maastricht.
Maastricht, z.j.
30 p.; ill.

Gerrits, G.: De oude schans op Texel.
In: Westerheem
Jg. 30, 1981, No. 3-4, p. 141-145; ill.

Gerven, R. van: Schelde, Forten, Veren.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het land van Beveren”
Jg. 1963, No. 3.

Gerven, R. van: Forten en schansen dooreen de geschiedenis van het land van Beveren.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het land van Beveren”
Jg. 1969, No. 3.

Giffen, A.E. van: De Romeinse castella in den dorpsheuvel te Valkenburg aan de Rijn (Z.H.) (Praetorium Agrippinae).
In: Jaarverslag van de Vereniging voor Terpenonderzoek
Jg. 25-28, (1941-1944) en 33-37 (1948-1953)

Giffen, A. E. van; Praamstra, H.: Bijdragen tot de geschiedenis van de stad Groningen binnen de Diepen.I.
Groninger Oudheden (VI)
redactie: I.D. van der Waals
Overdruk uit: Groningse Volksalmanak voor het jaar 1962
154 p.; ill.; krtn.

Gijsels, H., e.a.: Fietsen en wandelen in het krekengebied van Noord- en Zeeuws Vlaanderen.
Met open oog langs Spaanse forten en Staatse schansen.
Tielt, 1986
ISBN 90-209-1345X
144 p.; ill.; krtn.

Gillhaus, C.H.P.: Het vestinglandschap.
In: Groen, Jg. 51, 1995, No. 12.
Themanummer
ISSN 0166 3534

Gillhaus, C.H.P.: Zitadellen der Niederlande.
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn
Utrecht, 2001
7 p.; ill.; plgr.

Gillhaus, C.H.P.: Forten en waterlinies.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 4, p. 4-9; ill.; lit.opg.

Gils, R.J.A. van; Klinkert, W.: Bergen op Zoom als militaire stad.
Brochurereeks SMG No. 16
‘s-Gravenhage, 1996.
152 p.; ill.

Gils, R. : Het beleg van Oostende [1601-1604].
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting
Jg. 2004, No. 1, p. 2-11

Gils, R.: Menno Baron van Coehoorn.
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting
Jg. 2004, No. 3

Gimberg, J.: De Drogenapstoren te Zutphen.
In: De Navorscher
Jg. 1893, p. 183-

Gimberg, J.: Zutphensche poorten.
In: Gelre
Jg. X, 1907, p. 185-

Ginkel, E. van: Oudaen. Een weerbaar huis aan de Utrechtse Oudegracht.
Historische reeks Utrecht 26
Utrecht 1999
ISBN 90-5345-139-0
80 p.; ill.; lit.opg.

Ginkel, H. van: Het rijke verleden van vestingstad Muiden.
Zwolle, 2004
ISBN 90-400-8850-0 (hardback)
ISBN 90-400-8843-8 (Paperback)
180 p.; ill.; plgr.; lit.opg.
[o.a. het Muiderslot, de vesting Muiden tot en met 19e eeuw]

Glasbergen, W.: De Romeinse Castella te Valkenburg Z.H.
De opgravingen in de dorpsheuvel in 1962 m.m.v. W. Groenman-Van Waateringe, H. Praamstra en M.D. de Weerd.
Uitgave: Vereniging voor Terpenonderzoek
Groningen, 1972
167 p.; ill.; krtn.

Glaudemans, R.; Tussenbroek, G. van: De Moerasdraak. Achthonderd jaar Bossche vestingwerken.
Bossche Archeologische en Bouwhistorische Bijdragen 2
‘s-Hertogenbosch
ISBN 90-400-9382-2
80 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Gloudemans, C.: Oase van rust in het Sloegebied.
In: De Volkskrant
7 juli 2001, p. 7T; ill.
[betreft het fort Rammekens]

Gogh, H.A. van: Van Arkels oude veste.
Gorinchem, 1898.

Gonnet, C.J.: De wallen en poorten van Haarlem.
In: Nederlandsche Kunstbode
Haarlem, Jg. 1881.
p. 124, 147, 164, 198, 273, 284, 292

Gonnet, C.J.: De poorten van Haarlem
Met bijschriften.
Uitgegeven door de Vereeniging “Haerlem”.
Haarlem, 1913
42 p.; ill.

Gooijer, F.J.J. : Vestingboerderijen in Naarden.
In: De Omroeper
Jg. 14, No. 4, december 2001
p. 129-141 ; ill.

Gooijer, F. de : Militairen, boeren en burgers in een vestingstad.
Het alledaagse leven in Naarden.
In: Tussen Vecht en Eem
Tijdschrift voor regionale geschiedenis
Jg. 23, No. 3, September 2005
p. 140-152 ; ill.

Goor, T.E. van: Beschryving der stadt en lande van Breda:
Behelzende de oudheid van het Graafschap Stryen, deszelfs eerste bewoonderen, en oude gesttalte, met een historisch verhael van het leven der Graven van Stryen, en daar op gevolgde Heeren van Breda;
Mitsgaders de opkomst en eerste beginselen der stadt Breda, deszelfs benaming, eerste omwalling, en verdere vergrootingen en versterckingen, met de voornaemste, zoo wereldlycke als geestelycke gebouwen, de wyze der regeering, hoogheden, voorrechten, enz.
Alsmede eene naeukeurige en beknopte beschryving van het Landt van Breda, deszlfs dorpen, vryheden en heerlykheden, met der zelver oudheden, regeeringen, aanhangzelen en gemeene gebouwen:
Uyt veele oude en nieuwe schryvers byeen verzamelt, en met een aanmerckelyck getal van tans noch onuytgegevene echte stucken, brieven enz.
Bevestigt, door
Thomas Ernst van Goor.
’s-Gravenhage, 1744
XXVIII, 545 p.; ill.
[collectie bibliotheek Legermuseum Delft, signatuur: HB/P 552-553]

Gortzak, R. : Het bewogen leven van het Groot Arsenaal.
In: Tussen Vecht en Eem
Tijdschrift voor regionale geschiedenis
Jg. 23, No. 3, September 2005
p. 167-171 ; ill.

Goulon: Mémoires par l’attaque et la défence d’une place.
La Haye, 1730.

Graaf, C. van der: Een verdronken vesting. Bommenede in de middeleeuwen.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn 1985-1986
z.p. 1986

Graat van Roggen, W.: Het Vredenburg in de loop der tijden.
In: Jaarboekje van Oud Utrecht
Jg. 1932, p. 60-89; ill.; plgr.

Groen, A.: Een burcht te Uitgeest?
In: Hutgheest
Jg. 2, 1981, No. 1, p. 15-26; ill.

Groen, A.: Een grafelijke curtis te Uitgeest?
In: Westerheem
Jg. 30, 1981, No. 1, p. 23, 24; ill.

Groenman van Waateringe, W.: Grain storage and supply in the Valkenburg castella and Praetorium Agrippinae.
In: Beek, B.L. van; Brandt, R.W.; Groenman-van Waateringe [red.]: Ex Harreo, IDP 1951-1976.
Amsterdam, 1977
P. 226-240

Grol, H.G. van: De geschiedenis der oude havens van Vlissingen, alsmede de invloed van Oranje op hare verdere ontwikkeling.
Vlissingen, 1931
63 p.; ill.; krt
[op de kaart de diverse havenuitbreidingen en de verdedigingswerken]

Groneman, H.J.N.: Iets over de oude Nieuwstads- of Diezerpoort te Zutphen.
In: Gelre.
Vereeniging tot de beoefening van Geldersche geschiedenis, oudheidkunde en recht.
Bijdragen en Mededeelingen
Jg. II, p. 239-

Gudde, C.J.: Vier eeuwen geschiedenis van het garnizoen ’s-Hertogenbosch.
’s-Hertogenbosch, 1958.

Gudde, C.J.: ’s-Hertogenbosch. Geschiedenis van vesting en forten.
Den Bosch, 1974.
De Boschboom No. 2
[betreft de verdedigingswerken van ‘s-Hertogenbosch]

Haagen, J.K. van der: Nogmaals de 17e eeuwse planteekeningen voor de Haagsche versterkingen, met naschrift van W. Moll.
In: Jaarboek Die Haghe
Jaargang 1935.

Haagen, J.K. van der: Het Generaliteitskruithuis aan de Schie.
In: Delftse Stdiën
Jg. 1967.

Habets, J.: De ligging der veste Harburgum.
In: Dietsche Warande
Jg. VIII, p. 68-
[versterking bij Maastricht]

Hadders, G.: Leekster Schans, schakel in een keten.
Tussen Wigbold wn Willem Lodewijk, tussen toen en nu.
Leek, 1992
ISBN 90-70573-17-2
139 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Halbertsma, H.: Vliedberg te Buttinge, Grijpskerke.
In: Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek
Jg. 3, 1952.

Ham, W.A. van: De ligging van de vesting Bergen op Zoom.
Studies uit Bergen op Zoom No. 3
Bergen op Zoom, 1979
p. 9-13.

Ham, W.A. van: Merck toch hoe sterck.
Bijdragen tot de geschiedenis uitgegeven door de geschiedkundige kring van stad en land van Bergen op Zoom, Nr. 4
Bergen-op-Zoom, 1982
148 p; ill.

Ham, W.A. van: De stadspoorten van Bergen op Zoom.
In: De Waterschans
Jg. XX, 1990, p. 30-32 en 73-75.

Ham, W.A. van: De vesting Bergen op Zoom en bijbehorende werken.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 39-43; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: De vesting Steenbergen en bijbehorende werken.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 66-76; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: De linie van de Eendracht.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 77-84; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: De Linie van Mark en Dintel.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 85-88; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: De Stelling of Positie van Willemstad.
In: J. Sneep e.a. [red]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland.
Noord-Brabant
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht 1996
p. 89-100; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van: Historische stedenatlas van Nederland.
Aflevering 7: Bergen op Zoom
Delft, 2003
ISBN 90-407-2452-0
100 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Ham, W.A. van; Weijs, L.J.; Weyts, J.L.C.: De Lievevrouwepoort te Bergen op Zoom en zijn omgeving.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. LXXIII, 1974, p. 24.

Hardenberg, H.: Lugdunum Batavorum.
In: Die Haghe, 1942
[betreft Romeinse legerplaats in de Nederlandse kuststreek]

Hardonk, R.: De invasie van het Huis Cannenburch in 1590.
In: Bijdragen en Mededelingen
Gelre, Vereniging tot beoefening van Gelderse geschiedenis, oudheidkunde en recht
Deel LXX (1978/1979)
Arnhem, 1979
p. 55-78; ill.;lit./br.opg.

Hartmans, K.D.: Uit de geschiedenis van de Ommerschans.
In: Vereeniging tot beoefening van Overijsselsch regt en geschiedenis
Verslagen en mededelingen.
45e stuk, 2e reeks, 21e stuk
Deventer 1928
p. 159-217; ill.; krt.

Hartmans, P.: Willemstad: Een wandeling langs de oude vestingwerken.
Heemkundekring te Willemstad.
Willemstad, 1994
20 p; ill.; krt.

Haslinghuis, E.J.: De Gemeente Utrecht. Verdedigingswerken.
In: De Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst.
Deel II: De Provincie Utrecht.
’s-Gravenhage, 1956

Hasselt, G. van: Kruidtoren te Bredevoort gesprongen, 1646.
In: Geld. Maandw.
I, p. 86-

Heeres, J.: De Bellingwolder-Schans, in derzelver oorsprong en lotgevallen.
In: Antiquiteiten, een oudheidkundig tijdschrift bezorgd door Nicolaus Westendorp
Eerste Deel, IV stuk [1820], p. 419-448.

Heijden, H van der: Stadskaarten van Breda.
In: Pol, P. van der; Grosfeld, J. [eds]: Breda in kaart.
Uitgave Breda’s Museum
Breda, 2002
ISBN 90-806108-2-8
p. 12-27; ill.; krtn.

Heijden, P.J. van der: Dagboek 1632. Ooggetuigen van hét beleg van ’s Hertogenbosch.
’s-Hertogenbosch, 2004
Herziene uitgave met diverse aanvullingen
ISBN 90-70706-96-2
206 p.; ill.;krtn.;lit.opg.
[aanvullingen: 1629 nu door Rob de Vrind, 1629 militair-historisch door Charles Limonard, 2 grote vouwkaarten]

Heijden, R. van der; Notermans, J.: De Werken.
Stichting Historische Reeks Maastricht
Maasstrichts Silhouet No. 24
Maastricht 1987
ISBN 90-70356-35-X
56 p.; ill.
[betreft de buitenwerken van de oude vesting Maastricht]

Heijligenberg, N.; Overdiep, G.: Geschiedenis van de Vesting Bourtange.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 67, Aflevering 2, 1968, p. 29-41; ill.; lit./br.opg.
[ook als overdruk verschenen]

Heijting, A.W.: De Sint-Huybrechtstoren: van verdedigingswerk tot clubgebouw.
In: Delfia Batavorum Jaarboek 1991
Delft, 1992, p. 81-90; ill.
[Delft]

Heinsius, D.: Rerum ad Sylvam-Ducis atque alibi in Belgio aut a Belgis anno 1629 gestarum historia.

Heinsius, D.: Histoire du si1ege de Bolduc et de ce qui s’est passé en Pays-Bas, l’an 1629.
[Franse vertaling van de latijnse tekst]

Heldring, H.H.: De buitenpoort van het Kasteel te Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jg. XVII, p. 166.

Heldring, O.G.H.: De torentjes van de voormalige Binnenkamppoort te Amersfort.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandsche Oudheidkundige Bond
Jg. IV, 1902-1903, p. 28-

Henrar, T.: De Helpoort in de vesting Venlo.
In: Om de vesting
Jg. 2000, No. 2, p. 2, 3: ill.

Hermans, C.R.: Verzameling van zeldzame oorkonden betrekkelijk het beleg van ’s Hertogenbosch in 1629.

Hermans, C.R.: De vestingwerken van Ravestein afgebroken, 1544.
In: Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde
I, 534-

Herstel voor forten in de Waterlinie.
In: Brabants Nieuwsblad/De Stem
4 januari 2002.
[forten in de Waterlinie tussen Bergen-op-Zoom en Steenbergen]

Heugten, W. van: De Schenkenschans.
In: Jaarboek 8
1986
Uitgegeven door de vereniging/stichting Zannekin
Ieper/Mijdrecht, 1986
ISBN 90-71326-03-9
p. 121-132; ill.; plgr.;lit.opg.

Heugten, W. van: Het Staatse fort Papenmuts bij Bonn (1620-1624)
In: Jaarboek 9
1987
Uitgegeven door de vereniging/stichting Zannekin
Ieper/Mijdrecht, 1987
ISBN 90-71326-04-7
p. 135-139; ill.; plgr.;lit.opg.

Heuvel, C. van den: De verspreiding van de Italiaanse vestingbouw in de Nederlanden in de tweede helft van de zestiende eeuw.
In: Vesting, vier eeuwen vestingbouw in Nederland, Den Haag, 1982, p. 9-17.

Heuvel, C. van den: “Capitaine Jehan Marie et maistre Bastien d’Utrecht”. Enige onbekende tekeningen van Giovanni Maria Olgiati en Sebastiaan van Noyen van Spaanse grens-versterkingen in de Zuidelijke Nederlanden rond het midden van de zestiende eeuw.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn 1986/87, p. 9-23; ill.

Heuvel, C. van den: “Papiere Bolwercke”. De introductie van de Italiaanse stede- en vestingbouw in de Nederlanden (1540-1606) en het gebruik van de tekeningen.
Alphen aan den Rijn, 1991.

Heuvel, C.M.J.M. van den : De huysbou, de crychconst ende wijsentijt.
Stevins teksten over architectuur, stede- en vestingbouw in het licht van zijn wetenschappelijk oeuvre.
In: Spiegheling en daet.
Simon Stevin van Brugghe (1548-1620)
p. 44-69
Tentoonstelling Brugge 1995-1996.

Hoefer, F.A.: De vesting Elburg.
In: Gelre, bijdragen en mededeelingen
Jg. 25, 1922, p. 70-
En idem in: Oudheidkundig Jaarboek
Jaargang 1923

Hoefer, F.A.: Aanteekeningen omtrent de vesting Harderwijk.
In: Gelre, bijdragen en mededeeelingen
Jg. 1924., p. 49-87.

Hoek, C.: Begraven hofsteden in het Maasmondgebied.
In: Liber Castellorum: 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen, 1981
ISBN 906011-436-1
p. 122-143; ill.; plgr.;krtn.; lit./br.opg.

Hoekstra, T.: Marcelis Keldermans. Mr. Van den wercken van de starcte Vredenborg t’Utrecht en bouwmeester der vesteijcheden van de sterckten in Gelderland.
(ca. 1500-1557).
In: Liber Castellorum. 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen, 1981
ISBN 906011-436-1
p. 170-186, ill.; lit./br.opg.

Hoekstra, T.: Vredenburg Castle at Utrecht (1529-1577).
In: Château Gaillard, Etudes de castellologie médiévale
deel 9-10, Caen 1982, p. 145-174.

Hoekstra, T.J.: Vredenburg castle: medieval castle or modern fortress?
In: Archéologie des Temps Modernes
Liège, 1988

Hoekstra, T.J.; Weerd, M.D. de; Wynia, S.L. [eds]: Het Romeinse Castellum te Utrecht.
Cardiff, 1989.
ISBN 90-71366-16-2
192 p.; ill.

Hoeven, G.G. van der: Geschiedenis der vesting Breda met vier platen.
Breda, 1868
279 p.; XXXIV bijlagen; 4 krtn.

Hoeven, G.G. van der: Geschiedenis der vesting Breda.
Breda/Schiedam, 1978.
279 p.; ill
[fotomechanische herdruk van 1868]

Hofdijk, W.J.: De Hunneschans aan de Uddelermeir.
In: Neêrlands Bibliotheek, oorspronkelijke romans, schetsen enz.
Jg. 1869, deel I, p. 385-
[herdrukt in: W.J. Hofdijk: Historische landschappen, p. 85-]

Holleman, T.: De Stratemakerstoren is gered.
In: Archeologisch Magazine
Jg. 2004, No. 3, p. 34-37; ill.
[verdedigingswerk aan het rivierfront van de stad Nijmegen]

Hollestelle, J.J.: Het kruithuis van ‘s-Hertogenbosch.
In: Heemschut
Jg. 1943, p. 51-57.

Holthuis, P.: Frontierstad bij het scheiden van de markt.
Deventer, militair, demografisch, economisch (1578-1648).
Dissertatie, 1993
ISBN 90-7204-720-6.

Holwerda, J.H.: Arentsburg. Een Romeins militair vlootstation bij Voorburg.
Leiden, 1923.
VI, 165, 71 p.; ill.

Homan, J.D. : Zwartendijkster Schans moest vijanden weren.
In: Noorder Rondblik, Nieuwsblad van het Noorden
18 maart 1988.

Hondius, Henricus: Generale regelen der fortificatie.
’s-Gravenhage, 1624.

Hoof, J.P.C.M. van: Fortifications in the Netherlands (c. 1500-1940).
In: Revue Internationale d’Histoire Militaire
No. 58, 1984, p. 97-126.

Hoof, J.P.C.M. van: De rol van Breda in het Nederlandse verdedigingssysteem.
In: De Oranjeboom. Jaarboek van de geschied- en oudheidkundige kring van stad en land van Breda
No. 41, 1988, p. 124-133.

Hoof, J.P.C.M. van: Met een vijand als bondgenoot.
Voordracht, gehouden door drs. J.P.C.M. van Hoof, op zondag 15 januari 1989 in het Legermuseum te Delft.

Hoof, J.P.C.M. van: Langs wal en bastion.

Hoof, J.P.C.M. van: De kustverdediging in de Staatse en de Bataafs-Franse tijd.
In: Kustverdediging.
Stichting Menno van Coehoorn, Vestingbouwkundige Bijdragen I.
‘s-Gravenhage, 1992.
p. 24-37; ill.

Hoof, J.P.C.M. van: “Veilig” achter een wankele barrière en slecht te verdedigen frontieren 1702-1795.
In: Vesting, Vier eeuwen vestingbouw in Nederland, p. 67-82; ill.

Hoof, J.P.C.M. van: De gevolgen van de Brits-Russische inval voor het verdedigingsstelsel van Noord-Holland.
In: Mars et Historia
Jg. 33, 1999, No. 4, p. 105-110; ill.; krt.; lit.opg..

Hoof, J.P.C.M. van: Hellevoetsluis.
In: Mars et Historia
Jg. 36, No. 4, oktober/december 2002
p. 15-20; ill.; plgr.

Hoof, J. van: Menno van Coehoorn: een militair van bijzonder karakter.
In: Armex
Jg. 2004, No. 6

Hoof, J. van: De vesting Naarden in het licht van de ideeën van Menno van Coehoorn.
In: Tussen Vecht en Eem.
Tijdschrift voor regionale geschiedenis
Jg. 23, No. 3, september 2005
p. 133-139; ill.; plgr.

Hoof, J.P.C.M. van; Klinkert, W.: ’s-Hertogenbosch en Vught, een militair verleden.
Den Haag, 1993.

Hoof, J.P.C.M. van; Ramakers, E.P.M.: De militair-strategische betekenis van Maastricht: een verkenning.
Inleiding op C.J. Morreau: Bolwerk der Nederlanden, Assen, 1979.

Hoogterp, S.H.: Sonoy’s formidabele grendel op de toegang tot de meren in het Noorderkwartier, 1573-1578.
In: Anno 1961
Orgaan van de Vereniging Vrienden van het Zaanse Huis.
Jg. 1982, No. 81, p. 327-328, No. 82, p. 331.
[betreft de Zaanse Schans. Artikel ook gepubliceerd in het Jaarboek van de Stichting Menno van Coehoorn, jaargang 1980/81]

Horsthuis, A.: Wallen en poorten. Geschiedenis van de Gorcumse vestingwerken.
Stichting Merwade.
Gorcum, 1997
ISBN 90-70544-12-1
40 p.; ill.

Houben, L.G.A.: Geschiedenis van Eindhoven.
De stad van Kempenland.
2 dln. In 1 band
Eindhoven, 1889
Schiedam, 1978 [heruitgave]
404 + 408 p.; ill.
[met gegevens over het kasteel en de verdedigingswerken van de stad Eindhoven]

Hove, J. ten: De Forteresse Zwartsluis.
In: G.J. van Kolmesschate, J. ten Hove, J. Hagedoorn, P. Datema: Zwartsluis tot 1800. “Een groot en deftig dorp”.
Uitgave: IJsselakademie, Kampen, 1991
p. 25-67; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Hovens, S.; Cramer, M. [red]: De Koppelpoort. Hart van de Amersfoortse stadsverdediging.
Bussum, 2004
ISBN 90-6868-374-8
132 p.; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Huigsloot, G.C.: Aantekeningen naar aanleiding van de restauratie van een kogelgloeioven nabij de Stenen Baak.
Uitgave: Provinciale Waterstaat Zuid Holland, 1957.

IJsseling, J.M.F.: 1870 – De poorten van Breda geslecht.
In: Jaarboek De Oranjeboom
Jaargang XLI, 1988, p. 76-91.

Van alle inconvenienten, ontstaan sedert het slechten van het slot Vredenburg te Urecht in 1577.
In: J.J. Dodt van Flensburg: Archief voor kerkelijke en wereldsche geschiedenissen van Utrecht.
Deel I, p. 215-

Ingen, K. van [e.a.]: De Spees. Een verdedigingswerk in de Gemeente Kesteren.
Kesteren, 2000
59 p.; ill.; krt.

I.S.: Fortificatie van Den Haag.
In: De Navorscher
Jg. 10, 1860, p. 248, 249.

Izeboud, P.J.: Nederlandse vestingbouw: bibliografie van tijdschriftartikelen verschenen tussen 1946 en 1985.
Amsterdam, 1988.

Jager, A.: Enkele blokhuizen in Friesland rond 1500.
In: De Vrije Fries
Jaarboek, uitgegeven door het Fries Genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde en de Fryske Akademy.
Vierenzeventigste deel (1994)
Leeuwarden, 1994
ISBN 90-6171-000-0
p. 7-20.; ill.; plgr.; br./litopg.

Jager, C. de; Bueren, H.G. van; Kuperus, M.: Bolwerk van de sterren.
Amersfoort, 1993
[betreft verdedigingswerk van Utrecht]

Janse, H.; Keikes, W.H.: Verdedigingspoorten van Zierikzee.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 70, Afl. 2/3, mei 1971, p. 58-64; ill.; lit./br.opg.

Janse, H.; Meischke, R.; Mosselveld, J.H. van e.a. [red]: Keldermans, een architectonisch netwerk in de Nederlanden.
’s-Gravenhage, 1987.

Janse, H.; Straalen, Th. van: Middeleeuwse stadswallen en stadspoorten in de lage landen.
Zaltbommel, 1974.
176 p.; ill.; lit./br.opg.

Jansen, G.: Het fort “De Schans”op het eiland Texel.
Den Burg, 1995.

Jansen, L.: Het bolwerk Weesp.
In: Ons Amsterdam
Jg. 19, No. 8, augustus 1967, p. 251-255; ill.

Janssen, B.: Schenkenschans, de sleutel tot de Tuin van Holland.
In: Den Schaorpaol
Jg. 19, No. 3, oktober 1998.

Janssen, B.: De verdwenen schansen van Maurits in de Gelderse Waard bij Oud Zevenaar.
Zevenaar, Cultuurhistorische Vereniging.
Zevenaar, 2001-12-10 7 p.; ill.

Janssen, C.F.: De oude wallen van Amsterdam.
In: Heemschut
Jg. 1950, p. 21-

Janssen, G.B.: Halte Westervoort. Het fort bij de IJsselbruggen.
In: Bijdragen en Mededelingen
Gelre, Vereniging tot beoefening van Gelderse geschiedenis, oudheidkunde en recht
Deel LXXI (1980)
Arnhem, 1980
p. 159-213; ill.; plgr.;lit./br.opg.

Janssen, G.B.: Een vergeten fort. Het fort Elden.
In: Gelders Oudheidkundig Contactbericht
No. 64, maart 1975, p. 1-5.

Janssen, G.B.: Het hoefijzer te Elden. Een aarden redoute te Elden.
In: Kringbulletin Historische Kring Elden
No. 46, februari 1992.

Janssen, G.B.: Van bolwerk tot bunker. Militaire complexen in Arnhem.
Arnhemse Monumentenreeks 8.
Utrecht, 2000
ISBN 90-5345-172-2
62 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Janssen, H.J.: De fortificaties van Ter Eem 1528-1533 en het ontwerp van Rombout Keldermans.
In: T.J. Hoekstra e.a.: Liber Castellorum, 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen, 1981
p. 302-318.

Janssen, H.L.: De fortificaties van Ter Eem 1528-1553 en het ontwerp van Rombout Keldermans.
In: Hoekstra, T.J.; Janssen, H.L.; Moerman, I.W.L. [red]: Liber Castellorum. 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen 1981
ISBN 906011-436-1
p. 302-318; ill.; plgr.; krt.; lit./br.opg., summary

Janssen, H.L.; Hoekstra, T.J.; Olde Meierink, B.: Fortifications of castles in the Northern Netherlands during the Gelre-Habsburg conflict [1492-1543].
In: Château-Gaillard.
Études de castellologie médiévale
Vol. XIX
Caen, 2000

Janssen, L.J.F.: Over de oudste vaderlandsche schansen, bepaaldelijk de Huneschans aan het Udelermeer.
In: Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde
Jg. IV, p. 71-

Janssen, L.J.F.: Über die Hünenschanze am Üdeler-Meer.
In: Rheinlandisch Jahrbuch
Jg. IV, p. 59-

Jong, W. de: De vesting Brielle.
Provinciale Waterstaat Zuid-Holland
’s-Gravenhage, 1975
24 p.

Journal du siège de Bergopzoom en MDCCXLVII
Rédigé par un Lieutenant-colonel Ingenieur, volontaire de l’armée des asiëgeants.
Amsterdam-Leipzig, 1750
[auteur is waarschijnlijk De Egger(s)]

Julien, St.: Architecture militaire ou l’art de fortifier les villes.
La Haye, 1705
168 p.; 30 pltn.

Toeristische kaart van Bellingwolde.
Uitgave VVV Bellingwoude, z.j. [ca. 1976]
[Oudeschans ligt in de gemeente Bellingwolde]

Een kampdorp bij het fort Fectio.
In: Oud Utrecht
Januari-februari 1997, p. 14-16; ill.

Kamps, P.J.: Vestingwerken genoemd in A.J. van der Aa, Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden, 13 delen, Gorinchem 1841-1852.
Amersfoort, 2000
114 p.

Kamps, P.J.M.: Rechten of slechten. Wetgeving en rechtspraak voor opstallen bij verdedigingswerken.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1990/91, p. 173-185; lit./br.opg.

Kamps, P.J.M.; Kerkum, P.C. van; Zee, J. de [eds.]: Terminologie verdedigingswerken. Inrichting, aanval en verdediging.
Stichting Menno van Coehoorn, Utrecht, 1999
ISBN 90-9013382-8
79 p.; ill.; lit.opg.; viertalige woordenlijst

Kamps, P.J.M.: Terminologie Verdedigingswerken. Inrichting, aanval en verdediging. Erratum, wijzigingen en aanvullingen.
In: Saillant
No. 4, 2000, 3 p.

Kanonskogels als sierbestrating.
In: Spits
10 april 2002, p. 1
[betreft ’s-Hertogenbosch]

Kappelhof, A.C.M.: Financiële aspecten van de laat 17de eeuwse vestingbouw.
De herbouw van de vesting Grave (1679-1692)
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1983/84, p. 14-27; ill.

Het kasteel Vredeburg.
In: Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheden en Statistiek van Utrecht ]red. N. van der Monde]
Jg. I, p. 19-

Van kat en kruithuis.
Uitgave Rijksuniversiteit van Limburg
Maastricht, 1984.

Keikes, W.H.: De ‘geplantsoeneerde’ bolwerken van Zierikzee.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. XXVIII, 1978

Kempeners, H.D.: Bunkertocht 173: Eben Emael-Maastricht.
16-09-1997
[Heerlen, 1997]
36 p.; ill.; krtn.
[o.a. Linie du Moulain bij Maastricht]

Kempeners, H.D.: Bunker-kasteeltocht 182: Zandvoort-Santpoort.
1. Noorddeel Verteiddigungsbereich Zandvoort (landfront)
2. idem, landfront + Tobruk
3. Walzkörpersperre (Zandvoort)
4. W.N. 143 Bloemendaal
5. Kasteel(ruïne) Brederode.
29-04-1998
[Heerlen, 1998]
21 p.; ill.; krtn.; plgr.

Kempeners, H.D.: Vestingtocht 217: Van fort De Ruyter tot hotel Bretania.
06-11-1999
[Heerlen, 1999]
20 p.; ill.; krt.

Kempeners, H.D.: Fortentocht 220: Hollandse Waterlinie bij Loevestein
(Fort Loevestein, Batterij onder Brakel, Batterij Poederoijen)
23-03-2000
[Heerlen, 2000]
25 p.; ill.; krtn.; plgr.

Kerkum, P.C. van: Over verdedigen, en wat dies meer zij; nog meer terminologie!
In: saillant
No. 4, 2000, p. 2-5; ill.

Kerkwijk, G.A. van: Handleiding tot de kennis van den vestingbouw voor de kadetten der Genie en Artillerie.
Breda, 1861.

Kessel, P.H. van: Het kruithuis van ‘s-Hertogenbosch.
In: Heemschut
Jg. 1948, p. 34-37.

Kessen, A.: Een ondergrondsch inundatiekanaal te Maastricht.
In: Maasgouw
Jg. 1944/45, p. 10-; ill.

Keyser, A. de: Verdedigingswerken omstreeks 1600 in West Zeeuws-Vlaanderen aangelegd op last van de colleges van Brugge en het Brugse Vrije.
In: Geleefde tijd. Liber Amoricum G.A.C. van Vooren. Bijdragen tot de geschiedenis van West-Zeeuws-Vlaanderen.
Aardenburg, 1995.

Kiem, K.: Die Baugeschichte der Festung Rammekens. Die Entstehung des bastionären Systems zwischen Mittelalter und früher Neuzeit.
256 p.

Kiem, K.: Rammekens, eine frühe Bastionärfestung in den Niederlanden.
In: Architectura, Zeitschrift für Geschichte der Baukunst.
Jg. 17, 1987, No. 1, p. 67-75.

Kingmans, J.L.G.: Oud Woudrichem.
Geschiedkundige en plaatselijke bijzonderheden.
Gorinchem, 1926
35 p.; ill.
[o.a. stadspoorten, omwalling en belegeringen]

Kipp, A.F.E.: Manenburg 1, 2 en Sterrenburg 1.
In: Archeologische en Bouwhistorische Kroniek van de Gemeente Utrecht 1989
Utrecht, 1990
p. 49-54.

Kips, D.: Bastion Katten tot het eind van de 19e eeuw.
Deel II.
In: De omroeper
Jg. 8, 1995, No. 4, p. 143-160; ill.; lit./br.opg.

Kips, D.: De Weeshuiskazerne van Naarden (1809-1986).
Naarden, 1994.

Kist, J.B.: De militaire technologie en de vestingbouw.
In: Vesting. Vier eeuwen vestingbouw in Nederland, p. 161-166; ill.

Klaveren Pz., G. van: Over de Wittevrouwenpoort.
In: Maandblad Oud Utrecht
Jg. 1929, p. 29-31.

Klaveren, G. van: De Morgenster en Manenburg.
In: Maandblad van Oud Utrecht
Jg. 1930, No. 4, p. 33-36.

Klerk, F. de: Forten tegen Spaanse invallen.
In: Provinciale Zeeuwse Courant
16 juni 1995

Klerk, F. de; Moerland, L.: Van gesloten bolwerk tot open stad, vier eeuwen veranderingen in en rond Goes.
Goes, 1993.
ISBN 90-72138-32-5.

Klijnsma, S.F.: Geschiedkundige herinneringen aangaande de voormalige vestingen Steenwijk, Kuinre en Blokzijl.
Meppel, 1853.
205, LXXXIII p.; ill.

Klinkert, C.M.: Nassau in het nieuws.
Nieuwsprenten van Maurits van Nassaus militaire ondernemingen uit de periode 1590-1600.
Zutphen, 2005
ISBN 90.5730.372.8
323 p.; ill.; lit./br.opg.
[handelseditie van dissertatie]

Klinkert, W.: Willemstad.
400 jaar Hollands bolwerk op Brabantse grond.
In: Ons Leger
November 1987, p. 18-21; ill.

Klinkert, W.; Grosfeld, J.F.: Schrick in de wercken, belegering en inname van Breda in 1637.
Stedelijk Bischoppelijk Museum
Breda, 1987.

Klinkert, W.: De vesting Breda 1530-1590.
In: Grosfeld, J.F.; Klinkert, W.; Meeuwissen [red]: Het Turfschip van Breda 1590-1990
Breda, 1990
ISBN 90-73321-01-8geb
p. 56-63.

Klinkert, W.: De geschiedenis van de vesting.
In: Pol, P. van der; Grosfeld, J. [eds]: Breda in kaart.
Uitgave Breda’s Museum
Breda, 2002
ISBN 90-806108-2-8
p. 6-11; ill.; krtn.

Klok, J.: Verdediging van Voorne in vogelvlucht.
In: Saillant
Jg. 2001, No. 4, p. 2-10; ill.; krtn.; lit./br.opg.
[oa. Den Briel en Hellevoetsluis]

Kloosters en klokken verkocht tot versterking der stad Utrecht, 3 julij 1586.
In: Aldaar
Jg. II, p. 263-

Klück, B.: Het Utrechtse antwoord: de bastions van Karel V.
In: Saillant
Jg. 2004, No. 3, p. 23, 24; ill.

Klück, B.; Hemmes, A.; Kam, R. de: Het Utrechtse antwoord.
De bastions van Karel V.
Utrechtse stadsgeschiedenissen deel 2
Utrecht, 2004
ISBN 90-5345-231-1
112 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Knook, J.: Het ontstaan van de vesting Klundert en zijn restauratie tot op heden.
In: Jaarverslag van de Stichting Menno van Coehoorn
1979-1980, p. 29-31.

Knoop, W.J.: Coehoorn.
In: De Gids
Jg. 1861, deel I, p. 39-70

Koeman-Poel, G.S.: Bourtange, schans in het moeras.
Hoogezand, 1983
154 p.; ill.

Koen, D.T.: Nieuwersluis: van torenfort tot commandopost.
In: Jaarboekje Niftarlake
Jg. 1991, p. 24-37.

Koen, D.T.: Nieuwersluis: van Starreschans tot strafbastion.
Houten, Phoenix Publishers, 1998
ISBN 90-9012-258-3
80 p.; Ill.
Uitgave: Militair Penitentiair Centrum Nieuwersluis

Kok, A.A.: De Muiderpoort.
In: Architectura
Jg. 1909, p. 379, 389, 396, 404.
[Amsterdam]

Kok, A.A.: Het Arsenaal aan het Waterlooplein.
In: Architectura
Jg. 1909, p. 422.

Kok, A.A.: Het Kruithuis te ‘s-Hertogenbosch.
In: Heemschut
Jg. 5, 1936, p. 41-44.

Kompagnie, J.H.: Het Armamentarium te Delft, in dienst van Mars.
In: Holland
Jg. 12, 1980, No. 6, p. 302-306; ill.

Koning, K.D.: Een oud huis van arrest te Amersfoort.
In: Historia
Maandblad voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 8, 1942
p. 318, 319.
[betreft gevangenissen in poorten, waltorens en muurgewelven]

Koning, W.: Steenwijk verdedigd door Johan van den Kornput 1580-1581.
Naar oorspronkelijke bronnen bewerkt.
Uitgegeven bij gelegenheid van den 300-jarigen Gedenkdag van het ontzet door H. Spanjaard en A. Smit.
Steenweijk, 1881
150 p.; ill.

Kooiman, L.G.: Militaire gebouwen in Geertruidenberg.
Deel 1
In: De Dongebode
Jg. 29, 2003, No. 2, p. 39-55.

Kooistra, J.: Waar komt de naam “Wolveschans” vandaan?
In: Leekster Courant.
27 september 1990.

Koolemans Beynen, G.J.W.: Ons eerste ontwerp vestingwet [1799].
In: De Militaire Spectator
Jg. 1890, p. 722-

Korthals Altes, A.: Op Blankens spoor.
In: NRC Handelsblad
18 april 1987; ill.

Kosten, J.: Tussen kerk en fort. Geschiedenis van Ooltgensplaat.
Ooltgensplaat, 1985
220 p.; ill.

Koster, J.P.: De Provincie Groningen en hare defensie in de laatste twee eeuwen.
Groningen, 1874.

Kraay, F.J.: Een halve eeuw (1528-1577) uit de geschiedenis der stad Utrecht en de historie van het kasteel Vredenburg.
Utrecht, 1936.
80 p.; ill.

Kraker, A. de: De geschiedenis van de forten bezuiden Axel.
In: Bulletin van de Oudheidkundige Kring “De Vier Ambachten”
Jg. 1995, No. 2.

Kraker, A. de: Philipine, strategisch punt in niemandsland.
In: Zeeland.
Tijdschrift van het Koninklijk Zeeuws Genootschap der Wetenschappen
Jg. 14, No. 3, september 2005, p. 97-102.

Kramers, C.J.M.: Kanalen tussen Maas en Rijn.
In: Mars et Historia
No. 3, 2000
3 p.
[o.a. Fossa Eugeniana 1626]

Kramm, C.: IJsselpoort te IJsselstein.
In: Utrechtsche Volks-Almanak
Jg. 1856, p. 70-

Krayenhof, J.: Verhandeling omtrent de eerste versterkings-manier van den Generaal M. Baron van Coehoorn.
’s-Gravenhage, 1823
ill.

Kromhout, J.H.: Les casemates-traverses avec le rapport officiel des experiences contre l’embouchure.
‘s-Gravenhage, 1869.

Kroon, G.: Kruitpad 16.
De kruitfabriek in Muiden 1702-2002.
Muiden, 2002.

Kruijff, T. de: Menno van Coehoorn, militair en vestingbouwkundige, geplaatst in zijn tijd.
In: Saillant
Jg. 2004, No. 1, p. 3-12; ill.; lit./br.opg.

Kruijf, T. de , e.a. [red.]: Atlas van historische vestingwerken in Nederland: Zeeland
Zutphen, 2004
ISBN 90-5730-313-2
288 p.; ill.; krtn.;plgr.;lit./br.opg.

Het kruithuis te ‘s-Hertogenbosch.
Uitgave Gemeente ‘s-Hertogenbosch
‘s-Hertogenbosch, 1978.

Monumentaal kruithuisje Alkmaar afgebrand.
In: Spits
11 april 2000, p. 4; ill.

Kurpershoek, E.: Amsterdam verdedigd. Bescherming van de stad.
ISBN 90-593-70600
Amsterdam, 2004
119 p.; ill.;krtn.;lit.opg.

Kuijper, J. de: Het fort Rammekens.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 5, 1955, No. 2, p. 48-57.

Kuijper, J. de: Het fort den Haak, ‘Verdediger’ van het Veerse Gat.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. IX, 1959

Kuypers, F.H.W.: Iets over de belegeringswerktuigen, tijdens de middeleeuwen in deze landen gebezigd.
In: De Militaire Spectator.
Derde Serie, Zevende Deel, Jg. 1862, p. 19-24; 97-105, ill.; 139-149; 206-213; 278-290; 363-372; 417-428; 472-482.

Kuypers, F.H.W.: Inventaris van het kasteel Vredenburg.
In: Utrechtsche Volks-Almanak
Jg. 1863, p. 101-

Kuijpers, F.H.W.: Nog een bezoek aan het kasteel Vredenburg.
In: Aldaar
Jg. 1864, p. 165-

Laansma, S.: Schansen Oorlogen Soldaten.
Zutphen, 1989.
48 p.; ill.
[betreft Renswoude]

Laar, L. van de; Jansen Venneboer, J.C.; Jacobs, N.: West-Brabantse verdedigingslinies toeristisch en landschappelijk in het vizier.
Vught, 2005
93 p.; ill.; krt.

Laarakker, W.: De liniën van de Hout en Munnikenhof.
In: De Vlasseld
Jg. 1980, No. 6, p. 1-12.

Laarakker, W.: Een onderzoek naar de noordelijke redoute van de Linie van Munnikenhof.
In: De Vlasseld
Jg. 1980, No. 9, p. 14-18.

Laarakker, W.: De vestingwerken aan de Boeimeerkant.
In: Engelbrecht van Nassau
Jg. 1984, No. 2, p. 34-39
[betreft Breda en directe omgeving]

Lammerts, M.D.: Bezoek van leden van den Raad van State aan de fortificatiewerken te Bergen-op-Zoom c.a. in het jaar 1782.
In: Historia.
Maandblad voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 8, 1942
p. 190, 191.

Landré, W.J.N. : Rammekens. Een bladzijde uit de geschiedenis van Zeeland.
Het Leeskabinet, 1873.

Landsberg, H.: Nouveaux plans et projects de fortifications, pour défendre et attaquer les places.
Par le Sr. Landsberg, ci-devant ingenieur au service de Leurs Hautes Puissances.
’s-Gravenhage, 1741.
92 p.; pltn.
[collectie bibliotheek Legermuseum Delft, signatuur HB/P 354]

Langeveld, D.M.: Kaart van de stad Utrecht en eene zijde van de revier de Leck met de batterijen [en] retranchementen in den jaare 1787 opgeworpen.
1789.

Leegwater, D.C.: De Hollandse Waterlinies.
Arnhem, Nelissen Van Egteren, 2000
ISBN 90-6611-157-7
23 p.; ill.; krt.; cassette met foto’s.

Leemans, C.: Slooping van stadspoorten te Leiden.
In: Bouwkundige Bijdragen.
Jg. XIV, p. 257-

Leeuwen, H.W. van: Begraven op een bolwerk.
De Haagpoortbegraafplaats in het Kalverbos.
In: Delfia Batavorum
Historisch Jaarboek voor Delft 1997
Delft, 1998
p. 99-118; ill.; lit.opg.
[Delft, Wateringse en Haagse poort met voorgelegen bolwerk]

Leibod, G.: Schenkenschanz. Eine Zeitgemälde aus drei Jahrhunderten clevischere Geschichte.
1906
Kleef, 1975 [herdruk]

Lenders, P.: The struggle for Zeeland and South Holland 1573/1574.
Part I: Zeeland 1573
In: Arquebusier
The Journal of the Pike and Shot Society
ISSN 1464-8245
Vol. XXVII, No. 2, p. 2-19; ill.; krtn.
[o.a. fort Rammekens]

Lenders, P.: The fortress of Rammekens: a Renaissance heritage.
In: Arquebusier
The Journal of the Pike and Shot Society
ISSN 1464-8245
Vol. XXVII, No. 3, p. 21-23; 26-27; ill.; krtn.

Lenders, P.: The struggle for South Holland and Zeeland 1573/1574.
Part 2: The first siege of Leiden.
In: Arquebusier
The Journal of the Pike and Shot Society
ISSN 1464-8245
Vol. XXVII, No. 3, p. 28-39; ill.; krtn
[o.a. schans bij Maaslandsluis en de Spaanse en Hollandse schansen rond Leiden]

Lenting, J.J.; Gangden, H. van; Westing, H. van [red.]: Schans op de grens.
Bourtanger bodemvondsten 1580-1850.
Sellingen, 1993.

Leopold, B.: Fortengordel.
In: Enveloppe
No. 12, December 1978.
Uitg. Heemkundige Kring Sas van Gent.

Le Page, H.: De vesting Hulst.
Antwerpen, 1967.
16 p.; ill.; plgr.

Le Page, H.: De vesting Willemstad.
Uitgave: Vlaamse Toeristenbond
z.p., 1978.

Le Page, H.: De vesting Willemstad.
Antwerpen, 1979.

Lepage, J.-D.: Vestingbouw stap voor stap.
Het bastion hoekpunt in oude stadsomwallingen.
Zutphen, 1992
ISBN 906011-782-4
119 p.; ill.; lit.opg.

Lepage, J-D.: Vestingen en schansen in Groningen.
Eeuwenlang de hoeksteen van de Nederlandse defensie.
Utrecht, 1994
ISBN 90-5345-057-2 geb.
160 p.; ill.; krtn.; lit.opg.

Leyden, F.: Drie voormalige vestingen.
In: Tijdschrift voor Economische Aardrijkskunde
Jg. 1938.

Leyden, F.: Landweren en wachtplaatsen in Gelderland.
In: Bijdragen en Mededelingen Gelre
Jaargang 45, 1942.

Leys, J.: De invloed van Anthonis I en Raombout II Keldermans op de kasteelfortificatie.
In: H. Janse; R. Meischke; J.H. van Mosselveld e.a. [red]: Keldermans, een architectonisch netwerk in de Nederlanden.
’s-Gravenhage, 1987.

Limonard, C.J.: De Isabella Kazerne te Vught.
Van fort tot kazerne. Van kazerne tot monument.
In: Kwartaalbericht Stichting Menno van Coehoorn
Jg. 1997-1, p. 1-3; ill.

Limonard, C.J.: Het beleg van ‘s-Hertogenbosch in 1629 vanuit een militair-historisch perspectief.
In: Saillant
Jg. 2003, No. 3, p. 2-13; ill.; krtn.; lit.opg.

Lindelauf, W.: De vestingpoorten van Heerlen.
In: Bulletin van de Historische Kring Het Land van Herle
Jg. 2, aflevering 6, november-december 1952, p. 113-125; ill.

Lit, R. van : Merck toch hoe sterck.
Verdedigingswerken uit het verleden.
In: Merck toch hoe sterck
Verdedigingswerken in Wassenaar
Open Monumentendag 2004
p. 8-13; ill.; plgr.; lit.opg.
[o.a. de Spaanse schans, gebruikt bij het beleg van Leiden en fortificatie uit 1766]

Lombaerde, P. [red]: Naval bases, townplanning and fortification during the first French Empire in Europe and the United States.
Antwerpen, 1992.

Lombaerde, P.: Fortifications in the Low Countries: a survey.
In: Proceedings LAMAM
XIV Congress 1996, p. 98-104; ill.; lit.opg.

Lombaerde, P.: Versterkingen ter afgrendeling van de Schelde.
In: Vos, L. de [red.]: Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen.
Leuven, 2002
ISBN 90-5826-195-6
p. 126-134; ill.; lit.opg.
[o.a. Waterpoort en middeleeuwse muur langs de Schelde in Antwerpen, Lillo, provincie Antwerpen, Liefkenshoek, provincie Oost-Vlaanderen, Retranchement]

Loo, D. van: Van stinsen en states in Friesland.
In: Hamer
Jg. 1, No. 4, Januari 1941.

Loosjes, A.: Naardens Vestingwerken.
In: Buiten
Jg. XX, 1926, p. 448, 457, 460.

Loosjes, A.: Stadspoorten en muurtorens.
1923.
72 p.; ill.

Lovink Hz., S.H.: De geschiedenis van Doetinchem.
Opgedragen aan al mijn oud-leerlingen.
Doetinchem, z.d. [1943]
246 p.; ill.
[kasteel de Kemmenade, de verdedigingswerken en poorten van Doetinchem en overzicht diverse belegeringen]

Luten, A.J.L.: Twee oude vestingstukken te Bergen op Zoom.
In: Maandblad Heemschut
Jg. 1926, No. 1.

M.: Iets over de oudste walmuren van Maastricht.
In: De Opmerker
Bouwkundig Weekblad
Jg. 1908, p. 171-

Maanen, C. van: Gedwongen arbeid aan de fortificatiewerken te Bergen op Zoom, 1588.
In: De Navorscher
J. 16, 1866, p. 68, 69.

Maatje, G.A.F.: “…dienende tot dekkinge der sluysen…” De schans van Hekendorp ofwel het retranchement bij Goejanverwellesluis.
In: Heemtijdinghen
Tijdschrift van de Stichts-Hollandse Historische Vereniging
No. 2, juni 2001, p. 24-36.

Machinist graaft kanon op van 200 jaar oud.
In: De Telegraaf
29 augustus 2000, p. T 9; ill.
[betreft Vesting Naarden]

Maes, H.: Fort Liefkenshoek: exponent van het verzet tegen de vrije Scheldevaart.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het land van Beveren”
Jg. 1986, No. 1.

Maes, H.: Het fort Liefkenshoek als militair bouwwerk.
In: Heemkundig Tijdschrift van de Heemkundige Kring “Het Land van Beveren”
Jg. 1987, No. 2.

Historische maquette van ’s-Hertogenbosch stad en vesting.
Noord Brabants Museum
’s-Hertogenbosch, 1985
88 p.; ill.; krtn.

Marino, A. [ed]: Fortezze d’Europa. Forme, professioni e mestieri dell’architettura difensiva in Europa e nel Meditteraneo spagnolo.
2003
463 p ; ill.
[essays van een internationale conferentie in Aquila in maart 2002; betreft middeleeuwse fortificaties in Italië, Spanje, de Nederlanden, Zweden en Finland]

Mark, P.J. van der: Overzicht van de huidige staat van Coehoorns werken.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
1990/91, p. 75-79.

Marolois, S.: Oeuvres mathematiques traictant de géometrie perspective, architecture et fortification.
La Haye, 1614.

Marolois, S.: Fortification ou architecture militaire tant offensive que defensive.
La Haye, 1615.

Marolois, S.: Fortificatie, dat is, sterckte bouwing: so wel tot offensive als defensive oorlogh.
Beschreven en voor-gestelt door Sam. Marolois;
Oversien ende verbetert door Albert Girard.
Nu nieus uyt de Fransche in onse Ned. Tale overgeset,….door W.D.
Amsterdam, 1628
[Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage, signatuur 527 B 27 [3]

Marolois, S.: Opera mathematica, ofte Wis-konstige wercken: handelende vande geometrie, perspective, architecture, en fortificatie.
Van nieuw oversien ende verbetert door Albert Girard
Amsterdam, 1630
[Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage, signatuur 471 B 11]

Marolois, S.: The art of fortification.
Amsterdam, 1638.

Martens, P.: Fort Rammekens bij Vlissingen.
In: Vos, L. de [red.]: Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen.
Leuven, 2002
ISBN 90-5826-195-6
p. 118-126; ill.; lit.opg.

Martens, P.; Hemmes, A.K. : The development of bastioned fortification at Utrecht [1528-1558] : local tradition versus Italian innovation.
In: Fort
The International Journal of Fortification and Military Architecture
2004

Mascheck, P.F.H.: Een oud-officier der Genie. Korte schets der geschiedenis van het Korps Nederlandsche Militaire Ingenieurs.
1872.

Mascheck, P.F.H.: Geschiedenis van de vesting Venlo.
Venlo, 1874.

Mastrigt, C. van: De buitendijkse bastions Geldereland en Groningen.
Willemstad, 1995.
16 p.; ill.; pl.gr.

Matthijs, J.R.: Vesting Maastricht.
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting
Jg. 1986, No. 3.

Meesters, J.F.: Fort Crèvecoeur.
In: Met gansen trou
Jg. 37, No. 8 (1987)

Meeter, Y.: De vesting Vlissingen.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. XXII, 1972

Meeter, Y.: Woordenlijst van vestingbouwkundige termen.
In: Zeeuws Tijdschrift.
Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen.
Jg. 1978, No. 5, p. 189-192.

Meij, B.J. de: De geschiedenis van Rammekens.
In: Middelburgsche Courant
Jg. 1923
[ook bekend als overdruk]

Meijgaard, C.H. van: Bouwen voor de landsverdediging in de periode 1748-1840.
In: Beemt, F.H. van den e.a. [red]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging. ‘s-Gravenhage, 1988. P. 78-102; ill.

Meijgaard, C.H. van: De Genie in de Bataafs-Franse tijd. De geschiedenis van het Korps Ingenieurs, het Korps Pontonniers, het Korps Mineurs en Sappeurs.
z.p. [Wezep], 1996
ISBN 90-9008941-1
173 p.; ill.

Meirvenne, R. van : Fort Liefkenshoek.
Een klein fort met een groot verleden.
België onder de Wapens No. 28
Erpe, 2005
ISBN 90-5868-145-9
80 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Meischke, R.: De meesters van de verdedigingswerken.
In: De Gothische bouwtraditie.
Amersfoort, 1988.

Melder: Van de Fortificatie en bataille.
Utrecht, 1658.

Mentink, E.: De Grolse gracht: van verdedigingswerk tot viswater.
Groenlo, 2003
Uitgave: Groenlose Hengelsportvereniging
320 p.; ill.; plgr.; krt.

Merkens, J.G.W.: Memorie behelzende eenige der belangrijkste krijgsgebeurtenissen gedurende het leven van Menno Baron van Coehoorn (generaal der artillerie, luitenant-generaal van de infanterie, directeur-generaal der fortificatiën, gouverneur en luitenant-generaal van Vlaanderen, mitsgaders van de sterkten op de Schelde, enz., enz.).
Benevens eene korte schets van de merkwaardigste der destijds plaats gehad hebbende belegeringen, der door Vauban, verbeterde wijze van aanval en van den toenmaligen vestingbouw, verrijkt met verscheiden noten betrekkelijk den vestingbouw in het algemeen.
’s-Gravenhage, 1825
VIII, 158 p.; ill.
[Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage, signatuur 3191 D 15; ook beschikbaar in microvorm]

Mertens, J.: Oudenburg, Romeinse legerbasis aan de Noordzeekust.
Archaeologicum Belgii Speculum IV
Brussel 1972
[Zeeland]

Meyere, J.A.L. de; Ruyter, J.M.M.: De Lekpoort te Vianen.
Aspecten uit de historie van een stadje aan de Lek.
Uitgave Stichting Stedelijk Museum.
Vianen, 1982
80 p.; ill.

Meyere, R. de: De geschiedenis van de Wierickerschans Bodegraven.
Uitgave Stichting Wierickerschans.
Bodegraven, 1999.
32 p.; ill.

Mierlo, T.M. van: Historie rond een kaart uit 1543.
In: Kamper Almanak
Jg. 1992, p. 169-193; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Mierlo, T.M. van: Alexander Pasqualini (1493-1559) architect en vestingbouwkundige.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 1990/1991
No. 5, p. 157-174; ill.

Modderman, P.J.R.: De lankerd bij Kesseleik.
Een landweer tussen het Overkwartier van Gelre en het land van Hoorne.
In: Hoekstra, T.J.; Janssen, H.L.; Moerman, I.W.L. [red]: Liber Castellorum. 40 variaties op het thema kasteel.
Zutphen 1981
ISBN 906011-436-1
p. 283-287; ill.; plgr.;lit./br.opg.;summary

Moelands, L.: De opgraving van de Gasthuispoort te Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jg. XXX, 1977, p. 27-37.

Mohr, A.H.: Vestingbouwkundige termen.
Uitgave Stichting Menno van Coehoorn
Zutphen, 1983
ISBN 906011.070.6
48 p.; ill.

Molen, S.J. van der: Langs de schansen in onze Zuid-Oosthoek.
In: Heerenveense Koerier
Jg. 1951
[7 artikelen]

Moll, W.: In welke jaren zijn de grachten rond ’s-Gravenhage gegraven?
In: Jaarboek Die Haghe.
Jaargang 1932.

Moll, W.: De onderscheidene plantekeningen voor de versterking van Den Haag.
In: Jaarboek Die Haghe.
Jaargang 1932.

Monde, N. van der: Over de steenboeten te Utrecht.
In: Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheden en Statistiek van Utrecht. [red. N. van der Monde]
Jg. VIII, p. 325-

Monde, N. van der: De vijf aarden bolwerken op last van Prins Willem I om Utrecht aangelegd, 1577-1579.
In: Van der Monde’s Tijdschrift voor de Geschiedenis, Oudheidkunde en Statistiek van Utrecht.
2e serie I, p. 125-; p. 225-.

Monde, N. van der: De stadsbuitengrachten gegraven in 1318.
In: Van der Monde’s Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheidkunde en Statistiek van Utrecht.
2e serie, III, p. 391-

Monde, N. van der: De Tolsteeg- of Roodetorenpoorten te Utrecht.
In: Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheidkunde en Statistiek van Utrecht.
Jg. 1843, p. 114-121.

Morgenster, J.: Korte en volkome verhandeling van de gefortificeerde linien: mitsgaders een verklaring der bovengemeene en konst-woorden die in de vestingbouw gebruykt werden, door dewelke een yegelyk die zal konnen verstaan, die zig nooyt in de fortificatie geoeffend hebben.
Amsterdam, 1707
76 p.; ill.
[Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage, signatuur 1114 C 50]

Moritz, B.: De overblijfselen der Middeleeuwse ommuring van Amsterdam.
In: De Vrouw en haar huis.
Geïllustreerd Maandschrift
Jg. 1944, p. 163-; ill.

Morreau, J.L.: Die Yseren Stadt Maestricht.
Uit de geschiedenis van Nederlands meest befaamde vesting 1673-1973.
Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap, Kring Maastricht, 1973
80 p.; ill.
[Overdruk van een viertal artikelen uit de “Maasgouw”, Jg. 88, 1969, No. 3 en 4; Jg. 90, 1971, No. 3 en 4; Jg. 91, 1972, No. 4 en 5; Jg. 92, 1973, No. 2]

Morreau, L.J.: Bolwerk der Nederlanden. De vestingwerken van Maastricht sedert het begin van de 13e eeuw.
Assen, 1979.
368 p.; ill.; krtn.

Morreau, L.J.: Belangrijke muurresten van het ravelijn A te Maastricht ontgraven.
In: De Maasgouw
Jg. 73, 1954, p. 159-160.

Morreau, L.J.: De tegenmijnstelsels der vesting Maastricht.
In: De Maasgouw
Jg. 74, 1955, p. 73-82.

Morreau, L.J.: Nicolaus Lousberg, aannemer van fortificatiewerkzaamheden te Maastricht in de periode 1746-1767.
In: De Limburgse Leeuw
Jg. 4, 1955-1956, p. 28-30.

Morreau, L.: Het voormalige fort Sint-Pieter bij Maastricht.
In: Nedermaas
Jg. 15, 1957, No. 38, p. 167-170.

Morreau, L.: Henri en Charles Poswick, aannemers van militaire bouwwerken te Maastricht in de jaren rond 1820.
In: De Limburgse Leeuw
Jg. 6, 1957-1958, p. 102-104.

Morreau, L.: Het fort Sint-Pieter te Maastricht, schepping van Daniel Wolff, baron van Dopff.
In: De Maasgouw
Jg. 78, 1959, No. 1, p. 1-16.

Morreau, L.: Over een bekend 18e eeuws verdedigingswerk.
In: Ons Leger
Jg. 45, 1961, p. 19-23.
[betreft het fort Sint-Pieter te Maastricht]

Morreau, L.J.: Overblijfselen van 18e eeuwse vestinggangen te Wijk-Maastricht.
In: De Maasgouw
Jg. 86, 1967, p. 125-127.

Morreau, L.J.: Geheimen van onderaards Maastricht.
Een doolhof van eeuwenoude vestingwerken.
Uitgave VVV
Maastricht, 1974.

Morschpoort te Leiden.
In: Bouwkundig Weekblad.
Jg. 1888, p. 216-

Mosselveld, J.H. van: De schansen Ter Heijden.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Deel XXVI, 1973, p. 32-41.

Muller Fzn, S.: Verhaal van het beleg van het kasteel Vredenburg te Utrecht in 1576, door eenen ooggetuige.
In: Historisch Genootschap, Bijdragen
Jg. 1883, p. 147-

Müller, P.L.J.M.A.: Het beleg van Venlo in 1702.
In: Historia, Maandblad voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 8, 1942, p. 137-141; ill.

Mullingen, V.: Nieuwersluis toont drie eeuwen militair regime. Excursies van Natuurmonumenten in het fort.
In: Gooi en Eemlander, 1 augustus 1997; ill.

Middeleeuwse muur ontdekt in Deventer.
In: Haagsche Courant
11 april 2002, p. A4.
[buitenste stadsmuur met gracht uit de 14e eeuw]

Nederland in vroeger tijd.
18e eeuwse beschrijving van steden en dorpen in Nederland
Deel XXI Groningen
Historisch overzicht van de provincie Groningen van het jaar 1491 tot het jaar 1536.
Zaltbommel, 1966
Deel XXII Groningen
Historisch overzicht van de provincie Groningen van het jaar 1536 tot het jaar 1594
Zaltbommel, 1966
[bevatten geschiedenis van kastelen, vestingen en schansen in de provincie Groningen]

Neumann, H.R. [ed.]: Erhalt und Nutzung historischer Zitadellen.
München, 2002
ISBN 3-8053-2987-3
[o.a. de vesting Naarden]

Nieuwenhuijzen, D. van: De positie van Vlissingen.
In: Saillant
Jg. 2002, No. 1, p. 3-10; ill.; plgr.; lit.opg.

Nijhof, P.: Herinnering aan de vestingwerken der stad Arnhem.
In: Geldersche Volksalmanak, 1855.
Idem in: Aldaar
Jg. 1855, p. 161

Nispen, C.A.I.L. van: De vesting Willemstad.
I. Willemstad in de Tachtigjarige Oorlog
Z.p., juni 1983
Publikaties van het Archivariaat Nassau-Brabant, No. 62.
104 p.; ill.; lit./br.opg.

Nispen, C. van: Beleg en verdediging van Willemstad 1793.
Heemkundekring Deel 3
Willemstad, 1993
ISBN 90-73902-03-7
142 p.; ill.

Nooitgedagt, H.R.: De verdediging van Amsterdam in 1787.
Amsterdam, 1988.

Nooitgedagt, H.R.: De voorgeschiedenis van de Stelling van Amsterdam.
Amsterdam, 1988.

Notermans, J.: Fort St. Pieter.
Uitgave Stichting Historische Reeks Maastricht
Maastrichts Silhouet No. 1
Maastricht, 1980

Notermans, J.: De kazematten. De ondergrondse vesting van Maastricht.
Uitgave Stichting Historische Reeks Maastricht
Maastrichts Silhouet No. 11
Maastricht, 1982

Notermans, J.: Kanonbatterijen fort Sint-Pieter.
In: Om de Vesting
Jg. 1, 1986, No. 1, p. 1-4.

Notermans, J.: Sanitaire voorzieningen in fort Sint-Pieter.
In: Om de Vesting
Jg. 2, 1987, No. 2, p. 11, 12.

Notermans, J.: Stadspoorten van Maastricht.
Deel 2: De Lindenkruispoort.
In: Om de Vesting
Jg. 1, 1996, p. 6, 7.

Notermans, J.: De Hoofdwacht.
Uitgave Stichting Historische Reeks Maastricht
Maastrichts silhouet No. 56
Maastricht, 2000
ISBN 90-5842-006-X

Notermans, J.: De Paully in de vesting Maastricht.
In: Om de vesting
Jg. 2002, No. 1, p. 2-5; ill.; lit./br.opg.

Notermans, J.: Driehonderd jaar fort Sint-Pieter te Maastricht.
In: Om de Vesting
Jg. 2002, No. 2, p. 2-6; ill.; lit./br.opg.

Notermans, J.: Fort Sint-Pieter.
In: Vos, L. de [red.]: Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen.
Leuven, 2002
ISBN 90-5826-195-6
p. 152-156; ill.; lit.opg.

Notermans, J.: De Helpoort ‘gerestaureerd’ 1875-1882
In: Om de Vesting.
Uitgave Stichting Maastricht Vestingstad
Jg. 20, 2005, no. 1, p. 3-9; ill.; plgr.

Notermans, J.: Vesting Gorinchem.
In: Om de Vesting.
Uitgave Stichting Maastricht Vestingstad
Jg. 20, 2005, no. 1, p. 22; ill.; plgr.

Notermans, J.; Waegeman, T.; Desmedt, I. [eds]: Burchten en versterkingen in de Euregio Maas-Rijn.
Een toeristische ontdekkingsreis.
Eupen, 2002
ISBN 90-5433-160-7
271 p.; ill.; krtn.; lit.opg.
[ook verschenen in het Duits en Frans; behandelt verdedigingswerken in Nederlands Limburg, Belgisch Limburg/Luik en west Duitsland van Romeinse tijd tot de Tweede Wereldoorlog in de vorm van thematische routebeschrijvingen]

Oele, B.: Archeologisch onderzoek en restauratie van de Stenen Beer bij Fort Zandberg
In: Nehalennia
Nr. 133, 2001
[betreft Hulst]

Oerle, H.A. van: De rol van de schansen bij het beleg 1572-1574.
In: Jaarboekje voor Geschiedenis en Oudheidkunde van Leiden en omstreken.
Jaargang 66, 1974, p. 34-50; ill.; plgr.; krtn.; lit./br.opg.
[Spaanse schansen rond Leiden]

Olde Dubbelink, R. [e.a.]: “Versterckte Vesting”. De vestingsteden Oldenzaal en Wiedenbruck.
Oldenzaal, Historisch Museum Het Palthe Huis, 2001-12-10 35 p.; ill.; krt.

Oldewelt, W.F.H.: Is Amsterdam vóór 1481 een open stad geweest?
In: Algemeen Handelsblad
27 Augustus 1939.
Onder dezelfde titel, doch mogelijk aangevuld en/of gewijzigd, gepubliceerd in:
Amsterdamsche Archiefvondsten
Amsterdam, 1942
p. 190-194.

Oosten, T. van: De betekenis van bolwerken voor stad en landschap.
In: Zeeuws Tijdschrift.
Jg. 28, 1978, p. 160-166.

Op de Laack, H.: Vóór twee eeuwen. De kazernes aan de Roermondsche Poort.
In: Nieuwe Venlosche Courant
7 Mei 1932.

Openluchtrecreatie en oude militaire werken.
Uitgave Stichting Recreatie.
‘s-Gravenhage, 1971.

Opgave van hetgeen de bewaring van het blokhuis en der stad Wageningen gekost heeft in de XVIe eeuw.
In: Historisch Genootschap.
Kronijk
Jg. 11, p. 175-

Ort, J.A.: Oude wegen en landweren in Limburg en aangrenzende gewesten.
Leiden, 1884
VIII, 148 p.; krt.

Os, H.G. van: De Wittelter schans.
In: Nieuwe Drentsche Volksalmanak
Jg. 1907, p. 34-

Os, P.G. van: Schetzen betreking hebbende op het blocus, naderhand beleg van de rechtervleugel van Naarden.
“De Kroon”, Hilversum, z.j.

Oudeschans
Stichting Vesting Oudeschans
1983
120 p.; ill.

Kampensche oudheden.
In: Eigen Haard
Jg. 1904, No. 22, 28 mei 1904, p. 347-350; ill.
[betreft stadspoorten]

Ouwerling, H.N.: Het Liesselsche Blokhuis.
In: Aldaar
Jg. 1897, p. 65-
[Noord Brabant]

Overdiep, G.: De Groninger schansenkrijg. De strategie van Graaf Willem Lodewijk. Drente als strijdtoneel. 1589-1594.
Groningen, 1970.
ISBN 90-0167870-X
110 p.; ill.; krtn.; lit./br.opg.

Overdiep, G.: Water als verdedigingsmiddel.
In: Noorderbreedte
Jg. 15, december 1991.

Overgaaf van het kasteel Vredenburg, 13 Februari 1577.
In: Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheden en Statistiek van Utrecht [red. N. van der Monde]
Jg. II, p. 85-

Ozinga, L.R.P.; Hoekstra, T.J.; Weerd, M.D. de: Het Romeinse Castellum te Utrecht.
1989
190 p; ill.; plgr.

Paar, E.: De “Nederlandse school” der fortificatieleer. De theoretische en praktische invloeden op de Portugese militaire architectuur in de zeventiende eeuw.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
Jg. 1996, No. 1, p. 12-23.

Page, H. le: De vesting Hulst.
In: Vesting.
Tijdschrift van de Simon Stevinstichting
Jg. 1996, No. 4

Page, H. le: De vesting Hulst.
Antwerpen, 1967.
16 p.; ill.; plgr.

Pantus, W.J. : Grave, voorbeeld voor herstel van een oude vestingstad.
In: Heemschut
April 1978

Papenbril
In : De Navorscher
Jg. 1854, p. 300

Parlange, M.: Les signeaux de la défense des côtes en Belgique, aux Pays-Bas et en Allemagne sous l’occupation française 1794-1814.
Bruxelles, 1968.

Pas, W. van de: Gildenborch aan de vaart.
In: Jaarboek Oud Utrecht
Jg. 1949, p. 60-

Peeters, C.J.A.C.: Beeldhouwwerken van het Kasteel van Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jg. XVII, p. 50-60.

Peeters, C.J.A.C.: Militaire gebouwen in Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jaargang XXV, p. 1-31.

Pennings, M.M.C.: Musea en historische verzamelingen in en rond de KL.
Deel 2: De Genie en de historische genie-verzameling.
In: De Onderofficier
Jg. 20, 1982, No. 1, p. 27-32; ill.

Peteri, W.B.: Overheidsbemoeiingen met stedebouw tot aan de Vrede van Munster.
1913
293 p.; ill.; krtn.

Peters, C.H.: De Nederlandsche stedenbouw, de stad als veste, woon- en handelsplaats.
Leiden, 1910.

Pfeffinger: Fortification nouvelle, ou recueil de différentes maniéres de fortifier en Europe,
Composé par Mr. Pfeffinger
Avec des figures en taille-douce
Nouvelle edition.
La Haye, 1740
II, 256 p.
[collectie bibliotheek Legermuseum Delft, signatuur HB/P 1885]

Philippens, J.: Vesting Vakantie Tips: Geertruidenberg.
In: Om de Vesting
Jg. 2002, No. 1, p. 7, 8; ill.; plgr.

Pikkemaat, G.: De Vesting Naarden.
Zutphen-Naarden, 1997
120 p.; ill.; plgr.; reg.

Plaat, E.G. van der: Rapport van de staat der vestingwerken en gebouwen in Zeelant en Brabant, 21 November 1814.

Pater Placidus, O.M.: Rombout Keldermans en het kasteel van Breda.
In: Jaarboek van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda
De Oranjeboom
Jg. I, 1948, p. 109-131.

Plantenga, M.H.J.: Militaire Aardrijkskunde van Nederland.
2e herziene druk
Breda, KMA 1894.
336 p.; tabn.

Plas, Th. van der: ‘Bommenberend’ en het water.
Inundaties en schansen in Friesland en Groningen in 1672 en 1673.
In: Water ter verdediging.
Stichting Menno van Coehoorn, Vestingbouwkundige Bijdragen II
‘s-Gravenhage, 1994.
p. 50-68; ill.; krtn.; lit.opg.

Pluijm,J.E. van der: De vestingstad Grol.Geschiedenis van de vestingwerken van Groenlo.
Uitg. Oudheidkundige Vereniging Groenlo, 1999
ISBN 90-801225-6-4
101 p.;ill.;krtn.;lit./br.opg.

Pol, P. van der; Grosfeld, J. [eds]: Breda in kaart.
Uitgave Breda’s Museum
Breda, 2002
ISBN 90-806108-2-8
112 p.; ill.; krtn.

Poortenaar, J.: De stad in de wallen. 600 jaar Naarden.
Naarden, 1950
68 p.; ill.

Polvliet, C.J.: Naamlijst van de officieren der Genie sedert de oprichting van het Korps Ingenieurs.
’s-Gravenhage, 1887
27 p.

Poortman, J.: Meppel als schakel in het verdedigingsstelsel.
In: Nieuwe Drentsche Volksalmanak
Jg. 1941.

Poppema, S.H.: Verdedigingswerken in aardrijkskundeboeken.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
Jg. 1989/90, p. 129-134; ill.

Postema, J.: Johan van den Corput (1542-1611), kaartenmaker, vestingbouwer en krijgsman.
Kampen, 1993
ISBN 90-6697-0634.

Prempart, J.: Verhael ofte corte beschrijvinghe van ’t gene ghepasseert is in de seer treffelijke ende vermaerde belegheringhe van ’s Hertogenbosch.

Prinsen, A.; Stockman, P.: ‘De Tuyn ghesloten’. Het beleg van Hulst anno 1645.
Hulst, 1993
66 p.; ill.; plgr.; br./lit.opg.; glossarium.

Provaes, Th.: Rondleiding door fort Sint-Pieter.
In: Om de Vesting
Jg. 3, 1988, p. 25-32.

Publicatie van haar Hoog.Mog. de Heeren Staaten Generaal der Vereenigde Nederlanden, in dato den 17 October 1748, mitsgaders Ordre en Reglement van Zyne Hoogheid, op de bewaaringe en behandelinge van de deserteurs, die ingevolge de voornoemde Publicatie zyn gecondemneert, om gebruikt te worden tot ’s Lands Werken en voorts geconfineert te weezen.
’s-Gravenhage, 1749
14 p.

Raa, F.J.G. ten: Het Staatsche leger 1568-1795.
Deel VI: Van de verheffing van Prins Willem III van Oranje tot Kapitein- en Admiraal-generaal der Vereenigde Nederlanden tot het begin van den Negenjarigen Oorlog (1672-1688).
’s-Gravenhage, 1940
Hoofdstuk VIII: Vestingen en forten.
p. 287-302.

Raa, f.J.G. ten: Het Staatsche leger 1568-1795.
Deel VII: Van de verheffing van Prins Willem III en zij gemalin tot koning en koningin van Groot-Brittannië tot het overlijden van den koning-stadhouder (1688-1702).
’s-Gravenhage, 1950.
Hoofdstuk VIII: Vestingen en forten.
p. 393-409.

Raven, J.W.L.: Fortificatiën van Utrecht 1536, 1577.
In: Kroniek van het Historisch Genootschap
Jg. XX, p. 530-

Real, J.: Darstellungen Wachtendonks aus der Festungszeit.
In: Vereniging H.V.G., I, p. 17-26.

Real, J.: Aus Straelens Festungszeit.
In: Vereniging H.V.G., I, p. 43-56.

Reinders, H.R.: Nederlandse vestingen.
Bussum, 1967.

Rélation du siège de Grave en 1674, et de celui de Mayence en 1689.
Paris, 1756
356 p.; plgr.

Roberts, K.: Matchlock musketeer 1588-1688.
Osprey Warrior Series No. 43
London, 2002
ISBN 1-84176-212-1
64 p.; ill.; plgr.
[bevat o.m. plattegronden van de schansen van Spinola voor Breda]

Roest van Limburg, Th.M.: Het kasteel van Breda.
Aantekeningen betreffende het voormalig Prinsenhof te Breda.
Schiedam, 1904.
XVI, 224 p.; ill.

Romburgh, C.P.P. van: Marinemodellenkamer: De Bataafse kusttelegraaf, 1799-1801.
In: Spiegel Historiael
Jg. 27, 1992, p. 326, 327.

Romburgh, C.P.P. van: De vijand in zicht! Over het gebruik van de Bataafse kusttelegraaf (1799-1802).
In: Marineblad
Jg. 110, 2000, p. 84-89.

Roo van Alderwerelt, De: De vestingoorlog en de vestingbouw, in hunne ontwikkeling beschouwd.

Rooseboom, H.; Prey, L.C.: Militaire Aardrijkskunde van Nederland.
Met Atlas van 9 kaarten en 1 plaat.
Boekwerk 551
Breda, KMA 1918
180 p.

Roosens, B.: De stadsomwalling van Breda: de eerste toepassing van het gebastionneerd vestingstelsel in de Nederlanden (1531-1547).
In: Bijdragen tot de Geschiedenis
Deel 63, 1980
p. 87-120.

Rorive, J.-P.: La guerre de siège sous Louis XIV en Europe et à Huy.
Bruxelles, 1998
ISBN 2-87386-116-9
303 p.; ill.

Ross, D.: De vesting Bergen op Zoom, het meesterwerk van Menno van Coehoorn.
In: Saillant.
Jg. 2004, No. 4, p. 22-24; ill.; krtn.

Roy van Zuydewijn, N. de: Verschanste schoonheid. Een verrassende ontdekkingstocht langs historische verdedigingswerken in Nederland.
Amsterdam, 1977
151 p.; ill.; krt.

Roy van Zuydewijn, N. de : Neerlands Veste. Langs vestingsteden, forten, linies en stellingen.
‘s-Gravenhage, 1988
ISBN 90-12-05785X
144 p.; ill.

Roy van Zuydewijn, N. de: Adriaan Anthonisz: de man van de praktijk.
In: Vesting, Vier eeuwen vestingbouw in Nederland, p. 19-24; ill.

Rozenbeek, H.: Tilburg, als militaire stad.
Den Haag, 1993.

Ruijs, G.: Elburg en de Gulden snede.
In: Tijdschrift Arent thoe Boecop.
Uitgave Oudheidkundige Vereniging Arent thoe Boecop, Elburg
Jg. 1997, No. 62, p. 15-19; ill.
[verklaring vorm van de plattegrond van de vestingstad Elburg]

Ruse Hendrick, Ingenieur, en Capitein over een Compagnie voetknechter der Stadt Amsterdam
Versterckte vesting uytgevonden in velerley voorvallen, en geobserveert in dese laetste oorloogen in de Vereenigde Nederlanden, als in Vranckryck, Dvytslant, Italien, Dalmatien, Albanien en die daer aengelegen landen.
Amsterdam, Ioan Blaev, 1653
86 p.; ill.; krt.; plgr.

Rutgers, C.P.L.: Bernard Johan Prott en zijne verdediging van het fort Bourtange.
In: Groninsche Volksalmanak 1903
[betreft 2e Munsterse oorlog 1672-1674]

Rutten, H.G.M.: Verslag van de opgravingen in de Hervormde kerk te Stevensweert.
Stevensweert, 1981.
[betreft de garnizoenskerk]

Sakkers, H.: Vesting Vlissingen. Een veranderende vormgeving door de eeuwen heen.
Middelburg, 2004
Uitgave: Stichting Bunkerbehoud
143 p.; ill.;plgr.;krtn.;lit.opg.

Saloman, J.H. : De Sabelspoort te Arnhem.
In: Eigen Haard
Jg. 1893, p. 380-

Sander, C.A.L.: Weesperpoort en brug over de stadsvest.
In: Amstelodanum
Jf. 1943, p. 38-; ill.

Sanders, J.G.M. [red.]: Voorwaarts….Mars!
Onderzoeksgids voor defensiearchieven betreffende Noord-Brabant 1588-1974.
Rijksarchief Noord Brabant.
’s-Hertogenbosch, 1996
ISBN 90-74376-10-X
150 p.; ill.; lit./br.opg.
[o.a. over de Genie-organisatie en vestingen]

Sasse van Ysselt, A. van: De overgave van het kasteel van Wouw aan Parma [1587]
In: Aldaar
Jg. 1894, p. 97-

Schaaff, J.H.L. van der: De Gruitpoort te Doetinchem.
In: De Geldersche Volks Almanak
Jg. 1866, p. 74-

Schaberg, J.P.: Zutphen en Naarden of in de nieuwe vuurproef de vrijheid.
Voor 300 jaar. 1872, p. 117.

Schaftenaar, H.: De verplaatsing van Naarden 650 jaar geleden.
In: De Omroeper
Jg. 13. No. 1, maart 2000, p. 1-6; ill.

Schaftenaar, H.; Kips, D.: De acht poorten van Naarden in de 17e eeuw.
In: De Omroeper
Jg. 13, No. 3, september 2000, p. 113-117; ill.

Schaftenaar, H.: Een ‘kwade lucht’ in de kazematten.
In: De Omroeper
Jg. 14, no. 2, juni 2001, p. 80
[betreft de bestrijding van ziektekiemen in enkele kazematten, waar in 1751 zieke Franse gevangenen ondergebracht waren geweest]

Schaftenaar, H.: Waterperikelen rond Naarden: de inundatieproef van 1748.
In: De Omroeper.
Jg. 16, No. 3, juli/september 2003, p. 106-118.

Schaik, D.C. van: De onderaardsche gangen in den Sint-Pietersberg.
Maastricht, 1935.

Schaik, D.C. van: The old town of Maastricht and the caves of mount Sint-Pieter.
Souvenir-edition in honour of our American liberators.
Heer, 1945.
48 p.; ill.; plgr. Tunnelcomplexen
[vestingwerken, waaronder fort Sint-Pieter en tunnels tot en met 20e eeuw, inclusief het voorgenomen gebruik door de Duitse Rüstungsindustrie in 1944/45]

Schaikowsky, C.G. de: Carte des environs d’Amsterdam représentant les avenues fortifiées vers le fin de Septembre 1787.
Bielefeld, 1789.

Schalkwijk, M.J.A.M.: De Schans herrezen uit de as (na de brand van 1781).
In: De Lange Brug
Jg. 6, 1981, No. 2, p. 20-25; ill.
[Uithoorn]

Leuvenheim 1629 De Schans.
Catalogus en monografie
Uitgave : Vereniging Leuvenheims Belang
Leuvenheim, z.d. [c. 1989]

Schans, R. van der: De strijdbare kaart. Nederlandse kartografie ter verdediging en verovering 1550-1850.
Wageningen, 1996
24 p.; ill. ; krtn.; plgr.

Scharroo, P.W.: Een oud vestingstadje.
In: Taxandria.
Tijdschrift voor Noordbrabantsche Geschiedenis en Volkskunde
Jg. 25, 3e reeks, jg. 5, 1918, p. 190-196.
[betreft de vesting Willemstad]

Schat, P.: Fietsers zorgen dat forten geen weeskindjes meer zijn.
In: Helderse Courant
14 mei 1997; ill.

Scheltema-Vriesendorp, E.A.M.: De restauratie van de voormalige vesting Naarden 1964-1989.
In: Tussen Vecht en Eem
Jg. VII, No. 2, 1989, p. 62-73.

Scheltema-Vriesendorp, E.A.M.: Vestingstad Naarden Wandeling.
Uitgave VVV Gooi en Vechtstreek
(Naarden), 1994, 3e druk.

Schevichaven, H.D.J. van: Onze oude poorten.
In: Aldaar
p. 40
[betreft Nijmegen]

Schevichaven, H.D.J. van: De Boddelpoort.
In: N. Pensch. 104
[betreft Nijmegen]

Schevichaven, H.D.J. van: De oude verdedigingstorens.
In: Aldaar, 177
[betreft Nijmegen]

Schevichaven, H.D.J. van: De Egmondt Toren [1477]
In: Aldaar, 11.
[betret Nijmegen]

Schilderman, S.: De lotgevallen der oude vesting Naarden.
In: Tijdspan
Jg. 1911, deel III, p. 252.

Schilfgaarde, A.P. van: De wallen en poorten van Buren.
In: Gelre
Jg. 1927.

Schimmel, R.: De cultuurhistorische betekenis van forten.
Studiebericht 17.
Uitgave: Provinciale Planologische Dienst van Noord-holland.
Haarlem, 1986
119 + 65 p; ill.

Schmal, H.: Van stadswal tot waterlinie. Verdedigingswerken van Zuiderzee tot Merwede.
In: Nederland in kaarten. Verandering van stad en land in vier eeuwen cartografie.
Ede, 1985
p. 60-64.

Scholten, F.W.J. Een kaart van de Hollandse Waterlinie van Pieter Adriaanszoon Ketelaar.
In: Holland, Regionaal-historisch tijdschrift
Jg. 11, No. 2, 1979, p. 123-128.

Scholten, F.W.J.: Militaire topografische kaarten en stadsplattegronden van Nederland 1579-1795.
Dissertatie Rijksuniversiteit Utrecht
Handelseditie: Alphen aan den Rijn, 1989.

Schönstedt, W.C.: De wallen van Nijmegen.
Nijmegen, 1889
4 krtn.

Schoonbrood, M.; Grossier, J.S.: Schetsen uit de geschiedenis van Maastricht en omstreken.
Eerste reeks.
Maastricht, z.j.
Ill.; krt.
[hoofdstukken over: de vestingmuren van Maastricht, de belegering van Maastricht door de Luikenaren in 1407 en 1408, de inneming van Maastricht door Parma (1579), de inneming van Maastricht door Frederik Hendrik en het verraad van 1638]

Schroor, M.; Heuvel, Ch. Van den: De Robles atlasssen.
Vestingbouwkundige plattegronden uit de Nederlanden en een verslag van een veldtocht in Friesland in 1572.
Leeuwarden, 1998.
256 p.
Atlas van 63 deels gekleurde kaarten van 42 verschillende plaatsen voornamelijk Friesland en de Zuidelijke Nederlanden.

Schukking, W.H.: De vesting Willemstad en haar geschiedenis.
In: Heemschut.
Jg. 1926

Schukking, W.H.: Verslag betreffende de opgravingen van oude muurwerken e.d. op het terrein der Koninklijke Militaire Academie te Breda in de zomer van 1926.
1926.

Schukking, W.H.: De bewaring, als monument, van oude militaire verdedigingswerken.
In: Heemschut
Jg. 1928

Schukking, W.H.: De vesting Naarden in 1672.
In: De Militaire Spectator
Jg. 100, 1931, p. 552-570.

Schukking, W.H.: De historische ontwikkeling van den kazernebouw.
In: De Militaire Spectator
Jg. 102, 1933, p. 76-84; ill.; plgr.; en p. 145-152; ill.; plgr.

Schukking, W.H.: De vestingwerken van Doesburg.
In: Heemschut
Jg. 1933

Schukking, W.H.: De Nederlandse vesting als nationaal monument.
In: De Ingenieur
Jg. 1934.

Schukking, W.H.: De vesting Hulst. Haar beleg in 1645 en haar beteekenis als monument van geschiedenis en kunst.
In: Jaarboek Oudheidkundige Kring “De Vier Ambachten”
Jg. 1934.

Schukking, W.H.: Grepen uit de geschiedenis der Nederlandsche vestingen.
In: MAVORS, Jg. 28, 1934
en: MAVORS, Jg. 29, 1935, p. 225-232; krt.
[o.a. beleg van Hulst door Prins Frederik Hendrik]

Schukking, W.H.: Bij Leeuwardens vestingplan.
[Een bijdrage tot de geschiedenis van de vestingwerken der stad]
In: Leeuwarden 1435-1935
Gedenkboek, uitgegeven in opdracht van de Vereeniging tot bevordering van Vreemdelingenverkeer te Leeuwarden en omstreken.
Leeuwarden, 1935
p. 106-138; ill.; plgr.; lit.opg.

Schukking, W.H.: Iets over het voormalige kasteel te Harlingen en over paalfunderingen in de 16e en het begin van de 17e eeuw.
In: De Ingenieur
Jg. 1936

Schukking, W.H.: De wallen van Ootmarsum.
In: Heemschut
Jg. 1936

Schukking, W.H.: Een paar oude schansen in Twente.
In: Heemschut
Jg. 1936.

Schukking, W.H.: Ontwikkeling van de militaire techniek van de vestingbouw.
[Over den ouden Vestingbouw in Nederland I]
In: Oudheidkundig Jaarboek van den Nederlandschen Oudheidkundigen Bond
Jg. 6, 1937., p. 1-26.

Schukking, W.H.: De betekenis van de vorsten uit het Huis van Oranje-Nassau voor de Nederlandsche vestingbouwkunst.
Vereniging Oranje-Nassau Museum
1937

Schukking, W.H.: De betekenis van de Friesche Stadhouder en hun ingenieurs voor de Nederlandsche vestingbouw.
Lezing voor het Friesch Genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde, 1938.

Schukking, W.H.: Enige mededeelingen over de Grebbelinie.
In: Oud Utrecht
Jg. 1938.

Schukking, W.H.: Beschouwing over de betekenis der vestingwerken van Elburg als monument van geschiedenis en kunst.
[Op 17-10-1938 aangeboden aan B en W van Elburg, in verband met een aanvraag van Rijkssubsidie]

Schukking, W.H.: Historische vestingwerken in Noord-Brabant.
In: Leven en Werken.
1941.

Schukking, W.H.: Rhenen’s historische vestingwerken.
In: Heemschut
Jg. 1941

Schukking, W.H.: Willemstads vestinggeschiedenis.
In: J.W.F. Werumeus Buning: Wandelingen met Mars. Voorzien van vele vestingbouwkundige aanteekeningen en beschouwingen.
Amsterdam, 1942.

Schukking, W.H.: De oude vestingwerken van Nederland.
Heemschut-serie deel 3
1e druk, Amsterdam, 1943.
4e druk, Amsterdam, 1947.
111 p; ill.

Schukking, W.H.: Historische vestingwerken in Noord-Brabant.
In: Ozinga, M.D. [red.]: Ons Eigen Land in zijn rijke verscheidenheid
Amsterdam, 1945
p. 365-374; ill.

Schukking, W.H.: De restauratie van een vestingmonument. De Dumoulin’se forten te Maastricht.
In: Heemschut
Jg. 1948, p. 3-; 40-; ill.

Schukking, W.H.: Tessel, verdedigingswerken.
In: H.M. van den Berg (red.): De Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst, geïllustreerde beschrijving.
Deel VIII: De Provincie Noord-Holland; Tweede stuk: Westfriesland, Tessel en Wieringen.
’s-Gravenhage, 1955
P. 237-244.

Schukking, W.H.: Het beleg van Maastricht door Parma in 1579.
Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg.
1952-1953.

Schukking, W.H.: De wallen van Sittard en hun betekenis als historisch monument.
In: Heemschut
Jg. 1953

Schukking, W.H.: Historische en stedebouwkundige waaren van oude vestingwerken.
In: De Nederlandse Gemeente.
Jg. 1953

Schukking, W.H.: Drie grote voorgangers: Stevin, Coehoorn, Krayenhoff.
In: Genie
Jg. 1954

Schukking, W.H.: Retranchement, het voormalige Cassandria.
In: Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond
6e serie, Jg. IX, 1956, kol. 175

Schukking, W.H.: De Vesting Hulst en ‘onderhorigheden’ in de geschiedenis.
In: Heemschut
Jg. 1959, No. 2.

Schukking, W.H.: Uit de geschiedenis van het fort Wierickerschans.
In: Ons Leger
Jg. 1960

Schukking, W.H. The principal works of Simon Stevin.
Vol 4: The art of war.
Amsterdam, 1964.

Schukking, W.H.; Labouchère, G.C.: De oudste bastions van Utrecht.
In: Maandblad Oud Utrecht
Jg. 1941, no. 7, p. 49-52; ill.

Schukking, W.H.: Vestingwerken in Nederland.
Zutphen, 1988
ISBN 90-6255-289-7
107 p.; ill.; plgr.; lit.opg.

Schulte, A.G. [ed.]: Ruïnes in Nederland.
Zwolle, 1998.

Serrée, R.: Amsterdam ommuurd. Het raadsel van de middeleeuwse stadsmuur (1481-1601)
Abcoude, 1999
ISBN 90-68252291
80 p.; ill.

Sevenhuijsen-van Genderen; Wissing, P.W. van; Kruyssen, J.A. van [red.]: Gelderse steden omsingeld.
Zutphen, 1989.
96 p.; ill.; plgr.; krtn.
[31 steden, waaronder Arnhem en Zutphen]

Sinke, J.: Kroniek van de Roovere 1628-1993.
De Verlaten schans.
Heemkundekring Halchterth
Halsteren, 1993
96 p.; ill.; krt.; lit.opg.

Sinke, J.: De herontdekking van de Roovere en de West-Brabantse Waterlinie 1944-1999. Het verhaal van Johannes Sinks “De Roovere als buur”.
Halsteren, 2000
62 p.; ill.; krtn.

Six, A.J.: Het bastion Sterrenburg te Utrecht.
Uitgave Stichting De Plantage
Utrecht, 2000
ISBN 90-805746-3-5
31 p; ill.

Skeletten Maastricht mogelijk musketiers.
In: Metro
6 mei 2004, p. 2.

Slageren, A.H. van: Vestingen en schansen in het gebied rond Eems en Dollard.
Festungen und Schanzen im Gebiet von Ems und Dollart.
1992.
1997.
128 p.; ill.
[grensgebied Duitsland/Nederland]

Slock, R.: De vesting Sas van Gent.
1980
22 p.; ill.

Slokkers, J.W.M.: Vlissingen, sleutel van de Schelde. De geschiedenis van de vesting van de middeleeuwen tot 1944.
Overdruk van een lezing uit de cursus “De geschiedenis van Vlissingen”, georganiseerd door de Zeeuwse Volksuniversiteit, 1983.

Het slopen van de wallen en poorten te Haarlem.
In: Haarlemsch Dagblad
25 december 1900

Sloten, P.S.P.J. van: ’s-Hertogenbosch en omgeving.
Bijdrage tot de kennis der landsverdediging.
’s-Hertogenbosch, 1875.

Smeedes, J.J.: De Nieuwe- of Langerakkerschans.
Geschiedenis van een vesting, grensdorp en zeehaven aan en van de Dollard.
1975
304 p.; ill.; krtn.

Smits, D.: Vesting Nieuweschans; bron voor toerisme? Onderzoek naar de mogelijkheden die het accentueren van de voormalige vesting kan bieden voor de toeristische ontwikkeling van Nieuweschans.
Rijksuniversiteit Groningen, 1999.
99 p.; ill.; krtn.

Smitshuysen, E.: De waterput van fort Sint-Pieter.
In: Om de Vesting
Jg. 1, 1986, No. 1, p. 5-7.

Smitshuysen, E.: Het fort Sint-Pieter in oude foto’s.
In: Om de Vesting
Jg. 3, 1989, No. 3, p. 33-36; ill.

Sneep, J.: Het Corps Ingenieurs en de Directie der Fortificatiën in het Staatse Leger.
In: Beemt, F.H. van den e.a. [red]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging. ‘s-Gravenhage, 1988, p. 16-21.

Sneep, J.: Van stadsverdediging tot landsverdediging.
In: Beemt, F.H. van den e.a. [red]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging. ‘s-Gravenhage, 1988, p. 62-77; ill.

Sneep, J.: Menno Baron van Coehoorn
In: Vesting. Vier eeuwen vestingbouw in Nederland, p. 53-58; ill.

Sneep, J.e.a. [red]: Atlas van historische verdedigingswerken in Nederland.
Noord-Brabant.
Amsterdam, 1996
ISBN 90-6011-816-2
224 p.; ill.; lit./br.opg.

Snelders, H.A.M.: Simon Stevin: de leermeester van Prins Maurits.
In: Kruit en Krijg, Delft als bakermat van het Prins Maurits Laboratorium TNO
Onder redactie van H.L. Houtzager e.a.
Uitgave Genootschap Delfia Batavorum, No. 15
Delft, 1988

Snep, J.: Gorkum in Beel 6. Vesting.
1986
33 p.; ill.

Snuif, C.J.: Verzamelde bijdragen tot de geschiedenis van Twenthe.
1930;
p. 236-240: Oud Enschede: Enschede’s bolwerken
p. 312-316: Ootmarsum als vesting.

Soutendam, J.: Voorgenomen fortificatie der stad Delft in 1672 en 1673.
In: Jaarboekje der stad Delft.
Jaargang 1869.

Soutendam, J.: De oude wallen der stad Delft.
In: Delftsche Courant
28 en 29 december 1876

Spanjaerdt Speckman, LJ.: Francesco de Marchi 1504-1577.
Italiaans vestingbouwkundige in Spaanse dienst en de Nederlandse vestingen.
Piante di Fortezze nei Paesi Bassi
Biblioteca Nazionale-Firenze-Italia.
12 platen, met 20 p. Toelichtende tekst.
z.p., z.d.

Spanjaerdt Speckman, L.J.: Boekbespreking.
Nederlandse vestingen. Bussum 1967 (Fibulareeks 3)
Door C.A. de Bruijn en H.R. Reinders
In: Genie
Jg. 17, No. 11, november 1967, p. 260-262.

Spits, F.C.: Buitenlands beleid en vestingbouw.
In: Beemt, F.H. van den e.a. [red]: 300 jaar bouwen voor de landsverdediging.
‘s-Gravenhage, 1988
P. 11-15.

Spijker, K.: Inundatiewerken rond Loevestein, Gorinchem en Woudrichem. Een inventarisatie van de overgebleven inundatiewerken van de Hollandse Waterlinie met een archeologische prospectie.
Amsterdam, 2000
39 p.; ill.; krt.; plgr.

Sprokholt, H.; Dolder-de Wit, H. van; Mijnlieff, E.: Van wallen, vesten en harkieren: Goudse vestingwerken door de eeuwen heen.
Gouda, 2004
Uitgave: Stichting Open Monumentendag Gouda
86 p.; ill.; plgr.; krt.

Het in verdedigbaren staat brengen van de stad Leyden in 1672 door den Ingenieur Dumont.
In: De Militaire Spectator
Jg. 1852, 2e stuk, IV, p. 27-

De tegenwoordige staat van Hogewoerd, Romeinsche legerplaats bij Utrecht.
In: Utrechtsche Studenten Almanak
Jg. 1824, p. 99-

Staats Evers, J.W.: [De Burg] Bredevoort op 12 juli 1646 in de lucht gevlogen.
In: Geldersche Volksalmanak
Jg. 1868, p. 52-

Stad tegen Imperium. Maastricht belegerd door Parma 1579.
Catalogus tentoonstelling Bonnefantenmuseum Maastricht 1979.

De stad en burgt Utrecht in de VIIe eeuw.
In: Tijdschrift voor Geschiedenis, Oudheden en statistiek van Utrecht.
[red. N. van der Monde]
Jg. I, p. 499-

Stamkot, B.: Loevestein.
Matrijs Kijkgids No. 1
Utrecht 1986
ISBN 90-70482-32-0
24 p.; ill.; lit.opg.

Staring, A.: De kroniek van Lochem.
Lochem, 1932 [2e druk]
72 p.; ill.

Steen, J. van der; Schers, T.: Weert in de verdediging: een tocht langs kazerne, schans en kazemat.
[Weert], 2004
36 p.; ill.
[uitgegeven ter gelegenheid van de Monumentendag 2004; oplage 500 exemplaren]

Steen, P. van: Naarden: een vesting tegen wil en dank.
In: ABP Wereld
Jg. 2000, No. 4, p. 11-14; ill.

Steketee, M.: De reusachtige weerloosheid van Fort Sabina.
In: NRC Handelsblad; ill.
[verdere gegevens onbekend]

Het stelsel van Hendrik Ruse.
In: De Vesting.
Nieuwsbulletin van de Vrienden van het Nederlands Vestingmuseum.
Jg. 13, No. 1, september 2002, p. 3; ill.

Stevens, F.E.: Het fonds “Versterkingen” in het archiefdepot van het Legermuseum.
In: Revue Belge d’Histoire Militaire
Vol. XX-5, Mars 1974, p. 395-410.
[o.a. materiaal over Nederlandse forten]

Stevin, S.: De stercktenbouwing.
Leiden, 1594.

Stevin, S.: “Castramentatio, dat is legermeting”.
Rotterdam, 1617.

Stevin, S.: Nieuwe maniere van stercktebou, door spilsluysen.
Rotterdam, 1617.

Stockman, P.: De Bollewerckpoort in Hulst.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 1992, No. 6.

Stockman, P.: De Stadspoorten van Hulst.
Hulst, 1994.

Stockman, P.: “Kruytmagasijn of reinwaterkelder”: ondergrondse gewelven aan de Nieuweweg te Hulst.
Hulst, 2001
12 p.; ill.; krt.

Stockman, P.E.M.: De vestingsteden Sluis en Hulst.
In: Vos, L. de [red.]: Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen.
Leuven, 2002
ISBN 90-5826-195-6
p. 141-151; ill.; lit.opg.

Stockman,P.; Everaers, P.: “Frontier Steden en Sterckten”.
Vestingwerken in Oost Vlaanderen en Oost Zeeuws-Vlaanderen 1584-1839.
Hulst, 1997
ISBN 90-801634-3-3
144 p.; ill.; lit.opg.
Bijlage “Niewe Kaerte van T Landt van Waes ende Hulster Ambacht, vertoonende oock de stroomen van de Ooster ende Wester Schelde”. Nicolaes Visscher, Amsterdam, ca. 1650.

Stockman, P.; Everaers, P.: Versterckt Zeeland.
Uitgave Provincie Zeeland, 1999
ISBN 90-71565-59-9
120 p; ill.; krtn.; lit.opg.

Stoffels, A.C.M.A.: Is de Haagse z.g. “stadstoren” gebouwd als kerktoren of als defensiepost?
In: Historia
Maandschrift voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 13, 1948, p. 136, 137; ill.
[de toren werd in 1420-1423 gebouwd als waarschuwingstoren tegen overvallen vanuit zee]

Stoot, H.J.: Venlo van vesting tot winkelcentrum.
In: Spieghel Historiael
Jg. 1968, p. 335-342.

Strabbing, H.: Het Nederlands Vestingmuseum.
In: De Volkskrant
7 juli 2001, p. 7R; ill.

De strijd om de stedenkroon. De Maasveldtocht en de inname van Maastricht 1632 in retrospectief.
Uitgave Stichting Maastricht Vestingstad.
Maastricht, 1982.
32 p.; ill.

Het strijdtoneel in Oost Groningen in het jaar 1672.
Uitgave Vereniging Vesting Oudeschans
Oudeschans, 1975
16 p.; ill.; krt.
[oa: Eylerschans, Dielerschans en Oudeschans]

Stroobants, A.: Restanten van de Hollandse vesting in Dendermonde.
In: Vos, L. de [red.]: Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen.
Leuven, 2002
ISBN 90-5826-195-6
p. 178-187; ill.; lit.opg.

Struick, J.E.A.L.: De waarde van de wal.
In: Vlerk, L.C. van der: Utrecht ommuurd.
De stedelijke verdedigingswerken van Utrecht.
Vianen, 1983.
p. 17-40; ill.
[betreft de geschiedenis van belegeringen van de stad Utrecht en de rol die de verdedigingswerken van de stad daarbij gespeeld hebben]

Stuers, V. de: De Boddelpoort te Nijmegen.
In: Eigen Haard
Jg. 1900, No. 43, p. 676-679; ill.

Stuers, V. de: Het bolwerk ‘de Vijf Koppen’ te Maastricht.
In: De Maasgouw
Orgaan voor Limburgsche Geschiedenis, Taal- en Letterkunde
Jg. 26, no. 10, oktober 1904, p. 70-, 96-.

Stuers, V. de: De Wijker kruittoren.
In: De Maasgouw
Orgaan voor Limburgsche Geschiedenis, Taal- en Letterkunde
Jg. 27, no. 9, september 1905, p. 65.
[betreft Maastricht]

Stuij, P.W.: Neuzen, een vesting om op terug te trekken.
In: Nieuwsbrief van de Heemkundige Vereniging Terneuzen
Jg. XL, 2001, p. 10-17.

Sturm, L.C.: Freundlicher Wettstreit der Französischen, Holländischen und Teutschen Krieges Baukunst, worinnen die Befestigungs Manier des Hrn. von Vauban an Neu-Breisach.
Die beste Manier des Hrn. von Coehoorn
Und Zweyerley Vorstellungen der von L.C. Sturm publicirten und nach des weit berühmten Hrn. George Rimplers Maximen eingerichteten Manier
In achtzehen accuraten Rissen mit allen nöthigen Umständen vor Augen geleget.
Nach den Bau-Kosten und Raum durch einen ausführlichen Calculum überschlagen, und Ganz unpartheyisch gegen einander in Vergleichung gestellet werden.
Ausburg, 1740
IV, 66 p; 19 pltn.
[bibliotheek Leger- en Wapenmuseum, Delft, signatuur HB/P2473]

Synke, P.W.: De Middelburgse bolwerken.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 28, 1978, p. 160-166.

Sypesteyn, C.A. van: Het merkwaardig beleg van Ostende.
5 Juli 1601-22 September 1604.
’s-Gravenhage, 1887
132 p.; reg.; krt.

Sypesteyn, J.W.: Het leven van Menno Baron van Coehoorn, beschreven door zijnen zoon Gosewijn Theodoor Baron van Coehoorn.
Uitgegeven en met aantekeningen vermeerderd door het Friesch Genootschap.
Leeuwarden, 1860
XVIII, 234 p.

Teitler, P.I.: Het beleg van Den Bosch.
In: Spiegel Historiael
Juli/augustus 1979

Temminck Groll, C.L.: Bijlhouwerstraat. Stadsmuur bij het bolwerk Sterrenburg.
In: Archeologische en Bouwhistorische Kroniek van de Gemeente Utrecht 1926-1972
Utrecht, z.j.
p. 44-47.

Tempel-van den Bout, C.: Ellewoutsdijk.
In: Vestingbouw Overzee. Militaire architectuur van Manhattan tot Korea.
Vestingbouwkundige Bijdragen IV, 1996.
p. 79-95; ill.; lit./br.opg.

Thijssen, C.: De Wijkse Poort in Heusden en de Waard Donk.
In: Met gansen trou.
Heemkundekring ‘Onsenoort’.
ISSN 0026-0444
Jg. 55, No. 3, maart 2005
p. 34-42; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Thoen, H.: Maldegem-Vake en Aardenburg, Romeinse verdedigingswerken.
In: Nehalennia
Vol. 95, 1993, p. 22-28.
[Zeeland en België]

Toebosch, T.: Buiten schot. Overzicht van enkele Nederlandse verdedigingslinies.
In: AD Magazine
2 september 2000
8 p.; ill.

Toeristengids Willemstad 1981.
Uitgave: Vereniging voor Vreemdelingenverkeer
Willemstad, 1981
20 p.; ill.; krtn.

Tongeren, J. van: Beknopt overzicht van de geschiedenis van de Stelling van Den Helder.
In: Stellingkrant
Uitgave vrienden van de Stelling Den Helde i.o.
2e Jg. 1993, No. 1, p. 4-6; ill.

Tongeren, J. van: De bruggen op Fort Kijkduin.
In: Stellingkrant
Uitgave vrienden van de Stelling Den Helder i.o.
2e Jg., No. 1, 1993, p. 12; ill.

Tramper, B.L.P.: Puinruimen bij Fort Sabina Henrica.
Stichting wil Frans verdedigingswerk bij Willemstad conserveren.
In: Reformatorisch Dagblad
20 juni 1997.

Treu, H.A.: Aantekeningen over 350 jaar militaire garnizoenen in de stad Gouda 1572-1922.
Den Haag, 1968.
32 p.; ill.

Trimpe Burger, J.A.: De Romeinen in Zeeland.
Onder de hoede van Nehalennia.
Uitgave Provincie Zeeland, 1997
ISBNB 90-71565-54-8
2e herziene druk 1999
60 p.; ill.
[oa. Castella te Aardenburg en Oudenburg]

Ufkes, A.: Het archeologisch onderzoek van het “Blokhuis” te Stavoren, Gemeente Nijefurd, Friesland.
Groningen, Vakgroep Archeologie, Faculteit der Letteren, Rijksuniversiteit, 1996.
55 p.; ill.; plgr.

Uijttenbroeck, H.H.H.: Bijdragen tot de geschiedenis van Venlo.
Deel II: De vestingwerken.
Bijdragen tot de Geschiedenis van Venlo
Venlo, 1909., p. 1-

Uittenhout, B.; Vroom, L.: De bolwerken van Haarlem.
Scriptie Historische Geografie
Vrije Universiteit van Amsterdam
Amsterdam, 1978.

Veerman, W.; Houtkoop, A.; Schipper, P.; Beijer, J.: Tiel, een versterkte stad. Geschiedenis van de wallen en poorten.
1980.
100 p.; ill.

Veldman, H.S.: De stichting van de Oost- of St. Katrijnenpoort.
In: Delftsche Courant
28 maart 1899.

Veldman, J.J.; Plan van Adriaen Anthoniszoon voor de fortificatie der Stede Hasselt (II)
Historische Vereniging Hasselt
Hasselt, 2002
3 p.; ill.; plgr.

Veluwe, H. van de [ps. H.G. Hartman]: De Hunneschans bij Apeldoorn.
In: Geldersche Volksalmanak
Jg. 1868, p. 161-

Venlo Vestingstad.
Publicatie van het Goltziusmuseum en Stadsarchief Venlo ter gelegenheid van de historische tentoonstelling Venlo Vestingstad, 1971.
Venlo, 1976 [2e druk]
ISBN 90-62-16-261-4
72 p.; ill.; lit.opg.

Alkmaar in de verdediging.
Alkmaar, 2004
Uitgave Gemeente Alkmaar
40 p.; ill.;krt.

Verhoeff, L.: Militaire Curiosa, deel 12.
Militaire sporen in nederzettingen.
In: Ons Leger
Jg. 66, No. 11, November 1982, p. 79, 81, 83, 85, 87; ill; krtn.; lit.opg.

Verhoeff, L.: Militaire Curiosa, deel 41.
Militaire sporen in het terrein.
In: Ons Leger
Jg. 1985, No. 10, p. 25, 26; ill.

Verhuel Dzn., J.: De verdwenen Delftsche Poort te Rotterdam.
In: Historia.
Maandschrift voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis
Jg. 13, 1948, p. 95, 96; ill.

VerHuell, A.: De oude Rijnpoort te Arnhem.
In: Oude Tijd
Jg. 1869, p. 122-
[deze poort werd in 1827 afgebroken]

Verklaring wegens onkosten in het herstellen van het slot Vredenburg te Utrecht in 1574.
In: J.J. Dodt van Flensburg: Archief voor kerkelijke en wereldsche geschiedenissen van Utrecht.
Deel II, p. 136-

Verlaan, Th.G.: 750 jaar Zwolsen, Zwollenaren en hun verdedigingswerken.
Ach Lieve Tijd No. 14
Zwolle, Uitgeverij Waanders, z.j.
22 p.; ill.

Vermeesch, G.: Oorlog, steden en staatsvorming.
De geboortesteden Gorinchem en Doesburg tijdens de geboorte-eeuw van de Republiek (1568-1590).
2006
ISBN 90-5356 882 4
288 p.
[o.a. de aanleg van moderne vestingwerken rond deze steden]

Vermeulen, F.A.J.: De architectonische elementen in den vestingbouw.
[Over den ouden Vestingbouw in Nederland II]
In: Oudheidkundig Jaarboek van den Nederlandschen Oudheidkundigen Bond
Jg. 6, 1937.

Vermunt, M.J.A.: De opgravingen rondom het voormalige militaire hospitaal.
In: W.A. van Ham, C.D. van Wesenbeeck, C.D. en M.J.A. Vermunt [red]: Te gast bij Sint-Maarten: opgravingen bij het Sint-Maartensgasthuis te Bergen op Zoom.
Bergen op Zoom, 1993
p. 15-46.

Vermunt, M.J.A.: De oudste omwalling van Bergen-op-Zoom.
In: De Waterschans.
Geschiedkundig tijdschrift van de Geschiedkundige Kring van stad en land Bergen-op-Zoom
Jg. 1997, april, p. 125-128; ill.
[ook gepubliceerd als internetdocument, 2004. url: http://www.scherminckel.nl/publicatie/omwallingboz1.htm]

Vermunt, M.J.A.: De stadswal.
In: De Waterschans.
Geschiedkundig tijdschrift van de Geschiedkundige Kring van stad en land Bergen-op-Zoom
Jg. 1999, januari
[betreft Bergen-op-Zoom. Ook gepubliceerd als internetdocument, 2004. url: http://www.scherminckel.nl/publicatie/stadsgrachtkoepelstraat2.htm]

Vermunt, M.J.A.: Een kijkje onder de Kiek.
Opgravingen van de vestingwerken ‘Kijk in de Pot’.
In: De Waterschans.
Geschiedkundig tijdschrift van de Geschiedkundige Kring van stad en land Bergen-op-Zoom
Jg. 1999, februari
[betreft Bergen-op-Zoom. Ook gepubliceerd als internetdocument, 2004. url: http://www.scherminckel.nl/publicatie/kijkjeonderdekiek1.htm]

Versterckinge des vijf-hoecks met alle sijne buyten-werken. Gestelt tegens die van den Ingenieur Capit. L. Paen.
Leeuwarden, Hendrik Rintjes, 1682
XLVIII, 115 p.

Ontwikkeling van eenige formulen uit J.G.W. Merkes bijdrage tot de kennis der versterkingskunst.
In: De Militaire Spectator
Jg. 5, 1836, No. 2, p. 32-38; ill.

Verwey, H.: Het arsenaal te Veere.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 198, No. 4

De voormalige vesting Oudeschans.
Een korte beschrijving, gemaakt ter gelegenheid van de “visitatie” van Oudeschans door het bestuur en donateurs van de Stichting Menno van Coehoorn op zaterdag 12 juni 1976.
Oudeschans, 1976
8 p.; ill.; plgr.

Vesting. Vier eeuwen vestingbouw in Nederland.
Jubileumuitgave Stichting Menno van Coehoorn.
‘s-Gravenhage, 1982.
191 p.; ill.

De Vesting Naarden een Cultuur-Historisch bezit.
In: Algemeen Handelsblad
28 December 1931

De Vesting Naarden in den ouden tijd.
In: Algemeen Handelsblad, Editie voor het Gooi
11 Februari 1940

De vestinggronden van Stevensweert.
In: De Maasgouw
Jg. 1880, p. 320, 324-
[Limurg]

De vestingmuur van Naarden.
In: Naarder Courant
14 Januari 1930

Een bekeerd vestingslooper.
In: De Nieuwe Militaire Spectator
Jg. 1, 1867, aflevering 11, p. 569-572.

Nederlandse vestingsteden
Bergen op Zoom, Brielle, Geertruidenberg, Gorinchem, Grave, Hellevoetsluis, ’s-Hertogenbosch, Heusden, Hulst, Maastricht, Naarden, Nieuwpoort, Ravenstein, Willemstad, Woudrichem, Zaltbommel.
Uitg. Vereniging Nederlandse Vestingsteden.
Brielle, z.j.
34 p.; ill.; krt.

Maastricht Vestingwandeling.
Uitgave Stichting Maastricht Vestingstad.
Maastricht, 1984.
60 p.; ill.

Vestingwerken onder zwembad.
In: Brabants Nieuwsblad/De Stem
8 september 2001
[fundering van een deel van het ravelijn De West, in 1672 aangelegd ter verdediging van Breda]

Historische vestingwerken in de provincie Groningen.
Provinciale Planologische Dienst
Groningen, 1955.

Veth, C.J.M. de: De geschiedenis van de Nederlandse waterlinie door de eeuwen heen.
Breda, 1978.

Visman, Ph. [red.]: De linie boven water.
Hydrologisch streefbeeld van de West-Brabantser Waterlinie.
Bergen op Zoom, 2004-10-03 Uitgave: Grontmij.
4 p.; ill.; krtn.

Vlekke, B.H.M.: “Van ’t gruwelijck verraet, in den jare 1638 op Maestricht gepractiseert”.
Studies over de vestiging van het Staatsche gezag over Maastricht in de jaren 1632 tot 1639.
Antwerpen, 1938.
226 p,; ill.

Vlerk, L.C. van der: De schutmeester en de verdedigingswerken van de stad Utrecht in de Middeleeuwen tot en met 1528.
Typescript
Utrecht, 1982
[vermoedelijk aanwezig in Gemeente Archief van Utrecht]

Vlerk, L.C. van der: Utrecht ommuurd.
De stedelijke verdedigingswerken van Utrecht.
Vianen, 1983.
ISBN 90-6481-202-0
157 p.

Vlerk, L.C. van der: De eerste stadsversterking.
In: Vlerk, L.C. van der: Utrecht ommuurd.
De stedelijke verdedigingswerken van Utrecht.
Vianen, 1983.
p. 41-44; ill.

Vlerk, L.C. van der: De stadsverdediging.
In: Vlerk, L.C. van der: Utrecht ommuurd.
De stedelijke verdedigingswerken van Utrecht.
Vianen, 1983.
p. 45-48; ill.

Vlerk, L.C. van der: De stadsversterkingen in de late middeleeuwen.
In: Vlerk, L.C. van der: Utrecht ommuurd.
De stedelijke verdedigingswerken van Utrecht.
Vianen, 1983.
p. 49-79; ill.

Vlerk, L.C. van der: Het gebruik van de stadsversterkingen.
In: Vlerk, L.C. van der: Utrecht ommuurd.
De stedelijke verdedigingswerken van Utrecht.
Vianen, 1983.
p. 80-86.

Vlerk, L.C. van der: De stadsversterkingen na 1528.
In: Vlerk, L.C. van der: Utrecht ommuurd.
De stedelijke verdedigingswerken van Utrecht.
Vianen, 1983.
p. 87-94.

Vlieger ontdekt fort uit 1627 in Groenlo.
In: Metro
29 augustus 2003, p. 12.

Voo, E.E. van der: Het schansbos bij Linschoten.
In: Vergeet het polderland niet.
Linschoten, 1978

Voorduin, A.J.: Wordt door de krijgsgeschiedenis van noordelijk Europa de mogelijkheid bewezen van het overzwemmen van ondoorwaadbare natte grachten van vestingwerken of stroomende wateren, onder vijandelijk vuur.
In: De Militaire Gids
Jg. 1889, p. 289-

Voort, W.J. van der: De grote inundatiesluis.
In: Engelbrecht van Nassau
Jg. 1984, No. 2, p. 21-26; id. No. 3, p. 41-45; id. No. 4, p. 39-41.
Jg. 1985, No. 1, p. 35-37.
[betreft omgeving van Breda]

Vos, L. de: Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen.
Leuven, 2002
ISBN 90-5826-195-6
264 p.; ill.; krtn.; lit.opg.
[voornamelijk België, doch ook Zeeuws-Vlaanderen]

Vos, P.D. de: De stadspoorten van Zierikzee.
Zierikzee, 1946.

Vrankrijker, A.C.J. de: De historie van de vesting Naarden.
Bussum, 1965 (1e druk)
139 p.; ill.
Bussum, 1973 (2e druk)
Bussum, 1978 (3e bijgewerkte druk)
144 p.; ill.; plgr.

Vrankrijker, A.C.J. de: Naarden. Van grendel tot monument.
In: Holland
Jg. 12, 1980, No. 2, p. 72-81.

Vredenburg Gekraakt.
Beleg en afbraak van een dwangburcht (1576-1577).
Uitgave: Gemeentelijke Archiefdienst Utrecht, 1977
136 p.; ill.

Vries, J.A. de: Drie eeuwen bouwen voor de landsverdediging.
In: De Militaire Spectator
Jg. 157, 1988, No. 10, p. 447-456; ill.; krtn.; lit.opg.

Over de wallen.
Een uitgave ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in oktober 1979 te Zaltbommel.
Gemeente Zaltbommel, 1979
25 p.

De wallen van Muiden.
In: Bouwwereld
Jg. 1917, p. 104-

Wallenburg, L. van: Het fort Rammekens.
In: Nederlandse Historiën
Jg. 1975.

Walters, J.J.: De ontwikkeling van vestingwerken te Hellevoetsluis in de 17e eeuw.
Stichting Historie Hellevoetsluis.
Hellevoetsluis, 1996
ISBN 90-802509-3-7
221 p.; ill.; lit./br.opg.

Warmoes, I.: Le musée des Plans-Reliefs.
Macquettes historiques de villes fortifiées.
Ed. Du Patrimoine
Paris, 1997
ISBN 2-85822-175-8
72 p.; ill.; lit.opg.

Wassink, A.: Ligt de oorsprong van de stad Leiden bij het Romeinse castellum Matilo?
In: Westerheem
Jg. 27, 1978, p. 294-298.

De Hollandse Waterlinie.
In: Plantenga: Strategie en krijgsgeschiedenis
4e geheel omgewerkte druk door
L.F.Th. Vogel en J.M.J.H. Lambooy
Breda, KMA, 1910
p. 208-219
[1672]

Van verborgen waterstaatswerk tot rijksmonument.
Voormalige zeesluis in Zeeland blijkt uniek waterbouwkundig object.
In: Profiel
Ministerie van Verkeer en Waterstaat
Weekblad voor medewerkers
Jg. 2005, No. 37, 10 november, p. 6-8; ill.

Weber, E.: Landweren in Oost-Nederland.
In: Nederlandse Historiën
Jg. 15, No. 4, augustus 1981, p. 148-150.

Op weerstand gebouwd.
Verdedigingslinies als militair erfgoed.
Zeist, 2004
Uitgave: Rijksdienst voor de Monumentenzorg
126 p.; ill.

Werd, G. de [red]: Schenkenschanz
Kleve, Boss-Verlag, 1986.

Werner, H.M.: De gerestaureerde Koppelpoort te Amersfoort.
In: Goeverneur’s Oude Huisvriend
Jg. 1885, p. 108-
Jg. 1887, p. 11-

Werner, H.M.: De waterpoorten te Amersfoort.
In: Het Huis
Jg. VII, 1909, p. 241-

Werumeus Buning, J.W.F.; Schukking, W.H.: Wandelingen met Mars.
Amsterdam, 1942
86 p.; ill.

Wesseling, J.: De geschiedenis van Terneuzen.
Terneuzen 1958 [1e druk]
Terneuzen 1970 [2e druk]
402 p.; ill.; plgr.; krtn.; bijln.
[verdedigingswerken van Terneuzen 1575-19e eeuw en idem eiland Axel en Terneuzen]

Westelaken, J.H.M. van de: Financiële achtergronden van het beleg van Den Bosch.
‘s-Hertogenbosch, 1982.

Westing, H. van: Een schans om ’s Lands frontier te sterken.
Twintig jaar archeologisch en historisch onderzoek in de vesting Oudeschans.
In: Bartels, M.H.; Cordfunke, E.H.P.; Sarfatij, H. [red.]: Hollanders uit en thuis.
Archeologie, geschiedenis en bouwhistorie gedurende de VOC-tijd in de Oost, de West en thuis. Cultuurhistorie van de Nederlandse expansie.
SCHI-reeks 2
Hilversum, 2002
p. 111-124; ill.

Westra, F.: Nederlandse ingenieurs en de fortificatiewerken in het eerste tijdperk van de Tachtigjarige Oorlog, 1573-1604.
1992
158 p.; ill.; plgr.

Westra, F.: Bestaan er getekende militair-topografische kaarten of vestingplannen van Simon Stevin?
In: Caert-thresoor.
Tijdschrift voor de geschiedenis van de kartografie in Nederland.
Jg. 12, 1993, No. 4, p. 82-86; ill.; lit.opg.

Westra, F.: Samuel Crop, ingenieur in Staatse dienst te Aardenburg.
In: A.R. Bauwens e.a. [red]: Sporen naar het verleden. Bijdragen tot de geschiedenis van West-Zeeuws-Vlaanderen. No. 22
Aardenburg, 1995

Wezel, G. van: De pronkschaal van Elias Marcus als bouwhistorisch document voor de geschiedenis van het kasteel van Breda.
In: Grosfeld, J.F.; Klinkert, W.; Meeuwissen [red]: Het Turfschip van Breda 1590-1990
Breda, 1990
ISBN 90-73321-01-8geb
p. 40-55; ill.; plgr.; lit./br.opg.

Wiechen, J.A. van: Van burcht tot Waterlinie.
In: De Militaire Spectator
Jg. 148, No. 5, mei 1979, p. 219-233; ill.

Wielen, J.E. van der: Leids Pesthuis en Delfts Arsenaal in verval.
In: Heemschut
Jg. 57, 1980, No. 1, p. 10-11.

Wieringen, S.J. van: Menno van Coehoorn in de praktijk van de vestingbouw.
In: Jaarboek Stichting Menno van Coehoorn
Vol. 1990/91, p. 56-66; ill.

Wieringen, S.J. van: De overgang van het Oudnederlandse naar het Nieuwnederlandse stelsel.
In: Vesting. Vier eeuwen vestingbouw in Nederland, p. 37-52; ill.

Wieringen, S.J. van: De vesting Grave, 1674-1874.
In: Merlet
Jg. 26, 1990, p. 2-40.

Wietkwekerij fort Dirksz Admiraal ontmanteld.
In Helderse Courant
2 mei 1997; ill.

Wijk, E. van: Kruitmolens op Walcheren.

Wijn, J.W.: Krijgskundige aanteekeningen van Johan de Middelste van Nassau.
Werken Derde Serie No. 76
Utrecht, 1947
120 p.; ill.

Wijn, J.W.: Stedenverrassing in den 80-jarigen oorlog.
In: Historia
Maandschrift voor geschiedenis en kunstgeschiedenis
Jg. 10, 1944/45, p. 176-185; ill.; lit./br.opg.

Will, C.: Menno van Coehoorn en de ontwikkelingen van de vestingbouw.
‘s-Gravenhage, 1977

Willems, J.M.J.; Emmens, K.; Glaudemans, A.H.M.: Vestingwerken ’s-Hertogenbosch, cultuurhistorische inventarisatie.
BAAC b.v.
’s-Hertogenbosch, 2002.

Willems, W.J.H.: Castra Herculis, een Romeins castellum bij Arnhem.
In: Spiegel Historiael
Jg. 15, 1980, p. 665-671.
[ook gepubliceerd onder nummer 145 van de ROB overdrukken]

Wilmer-Hazemeijer, S.K.: Een wandeling langs de verdedigingswerken in de 17e eeuw.
In: Vlerk, L.C. van der: Utrecht ommuurd.
De stedelijke verdedigingswerken van Utrecht.
Vianen, 1983.
p. 95-134; ill.
[betreft de verdedigingswerken van de stad Utrecht]

Wilson, J.J.C.P.: Beginselen der militaire aardrijkskunde van Nederland.
Breda, 1934
351 p.; krtn.

Wit, A. ; Riool, M. ; Doorn, R. van: Rond de schans van Valdez te Leiderdorp tijdens het beleg van Leiden 1573-1574.
Leiderdorp, 2004
Uitgave Oudheidkamer Leiderdorp
69 p.; ill.; plgrn.; krt.; lit.opg.

Witteveen-Jansen, M.: Kastelen en vestingwerken in de Bommelerwaard.
2004
ISBN 90-5994-065-2
84 p.; ill.

Woelderink, B [ed]: Inventaris van de archieven van Stadhouder Willem V, 1745-1808 en de Hofcommissie van Willem IV en Willem V 1732-1794.
Hilversum, 2005
ISBN 90-6550-890-2
263 p.; ill.; reg.

Luxe woningen in oud bolwerk.
In: Telegraaf, datum onbekend
[betreft fort Werkendam]

Wortel, T.P.H.: Adriaen Anthonisz, de vestingbouwer.
Alkmaar, 1987
49 p.

Wouters, H.H.E.: Vesting Maastricht. Sleutel van Brabant - Poort van Holland - Bolwerk der Nederlanden.
Uitgave DSM Heerlen, 1982
60 p.; ill.

Wulf, M. de: De verdedigingswerken uit de Spaanse tijd in en om het Land van Waas.
In: Annalen van de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas
Deel 80: Jaarboek 1977.
[betreft Zeeuws Vlaanderen]

Wylick-Westerman, C. van: Het bouwmeestergeslacht Keldermans.
In: Janse, H. e.a. [ed]: Keldermans een architectonisch netwerk in de Nederlanden., Den Haag 1987, p. 9-25.

Ypey, N.: Commentarius de rebus gestis Mennonis Coehorni.
Franequerae, Gulielmus Coulon, 1771
37 p.

Ypey, N.: Gedenkschrift der uitgevoerde daaden van den grooten Baron van Coehoorn.
Franeker, J. Ippinga, 1772
63 p.

Alphabetisch zakenregister, behoorende bij de verzameling van voorschriften betreffende den administratieven dienst der Genie.
Boekwerk 455B
breda, KMA 1933
51 p.

Zijlmans, B.: Nopens de fortificatie en de grensscheiding ten oosten van Geertruidenberg.
In: De Dongebode
Jg. 30, No. 1, Maart 2004
p. 3-20.

Zuurdeeg, J.P.B.: De vesting Tholen.
In: Zeeuws Tijdschrift
Jg. 28, 1978, p. 152-159.

Zuurdeeg, J.P.B.: De verloren poort: de vesting Tholen in de loop der eeuwen.
Gemeente Tholen, 1996
40 p.; ill.; krt.

Zuylen, R.A. van: Geschiedenis der stad ’s-Hertogenbosch voor zover betreft hare vestingwerken en gronden waarop die zijn aangelegd en gebouwd….benevens van hare rivieren, waterleidingen en visscherijen.
’s-Hertogenbosch, 1874.