Holland Stellung - Antwerpen-Turnhoutstellung, het rechtersluitstuk voor de Hollandstellung

De Duitse inval

De oorlog in België start op 4 augustus 1914. Reeds drie dagen na de val van Antwerpen wordt de vesting in het Duitse militaire plan opgenomen. Op 13 oktober 1914 wordt besloten de gehele verdediging in een breed front in te bedden. De forten van de Stelling van Antwerpen dienen als steunpunten om een hele linie uit te bouwen. Op dit moment is er nog geen sprake van de "Hollandstellung" en Antwerpen dient als steunpunt voor de stellingen tot aan de Maas (“A-M-stellung”), als bruggenhoofd om over de Schelde grote troepenbewegingen snel te kunnen laten verlopen. En om de rechterflank van de Reichswehr te beschermen voor een verrassingsaanval vanuit Nederland.

Plannen voor een bunkerversperring

Omdat Nederland zich neutraal verklaart, stelt zich militair geen gevaarlijke situatie bij de opmars naar Frankrijk. Het is niet dringend om de grens sterk te beveiligen.De bezetter wil het land zo goed mogelijk controleren én tegelijk inschakelen in de Duitse oorlogsinspanningen.
Echter, de Grieken laten in 1915 hun neutraliteit schenden: is de Nederlandse neutraliteit nog wel neutraal ?? Incidenten komen méér en méér voor. Tevens houdt de Duitser een Geallieerde landing via Zeeland, de grote rivieren en Helgoland voor mogelijk. Het 4de Leger zou ingesloten kunnen geraken.
In de Herfst van 1916 worden vier linies uitgedacht:

In het Voorjaar van 1917 worden de drie linies gebouwd. Bouwheer voor het stuk Antwerpen –Turnhout is het Gen.Gouverneur Belgien en wordt overgenomen door Oberkommando der Küstenverteidigung Trennungslinie Vlissingen-Gent

In praktijk verloopt het bouwen van de gewapend betonnen bunkers niet zo vlekkeloos. Voor sommige bunkers wordt bij gebrek aan ijzer gewoonweg spoorstaven van niet-gebruikte lijnen of zelfs het bestaande tramspoor afgebroken.

De drie bunkers op Oud-Turnhouts grondgebied

De nog aanwezige bunkers bij Oud-Turnhout bevinden zich op de hoogtes van 22 meter in het landschap, met het terrein voor en naast hen steeds lager. Enkel het dorp zelf ligt op ca. 25 meter met ertussen een lager gelegen deel (20 meter hoogte).
Elke bunker ligt achter een waterloop of beek en tevens zijn in de directe of wijde omgeving moeras- of modderachtige zones.
De afstand tussen de bunkers is 750 meter in vogelvlucht waartussen verbindingwegen lagen en loopgraven met veldversterking waren uitgevoerd en wacht werd gelopen.

Tenslotte

De stelling wordt nadat ze afgewerkt is in de zomer van 1917 enkel bewaakt, doch niet bemand. Op 4 november wordt bevolen de stelling te bezetten, doch door de wapenstilstand nooit uitgevoerd. Geen enkele krijgshandeling heeft plaats gehad. Gelukkig.

Literatuuronderzoek, fotografie (tenzij anders aangegeven): Herman Van Eyndhoven, Heemkundekring Corsendonca vzw
Technische realisatie: René Ros

Kaartcoördinaten volgens stafkaart 1:25.000 (1988) Lambermontschaal.

Bronnen:
(1) Simon Stevinstichting: Vesting: kwartaaltijdschrift van de Simon Stevinstichting; 3de kwartaal 2001; Artikel van Melis George; Duitse bunkers van WO I langs het kanaal Dessel-Schoten
(2) Stock; James W. : Zeebrugge en Oostende 1918 ; Antwerpen, Standaard, 1979 , 2de druk (ook voor de foto van de mitrailleuropstelling)
(3) Simon Stevinstichting: Vesting: kwartaaltijdschrift van de Simon Stevinstichting; 2de kwartaal 2001; artikel van Gils Robert; De Duitse verdedigingsstelling uit 1917 in het noorden van Antwerpen
(4) Regelbauten = serie met standaard bunker ontwerpen ; Regelbau = type uit de standaard serie voor een specifieke toepassing. Uit: Stichting WOVIJ, postbus 280 1970 AG IJmuiden: verklarende woordenlijst, http://www.wovij.vuurwerk.nl/verklarende%20woordenlijst.htm (mei 2002)
(5) http://users.skynet.be/Ravels-Weelde-Poppel/nieuwe_pagina_315.htm , maandag 09 juni 2003.
(6) Simon Stevinstichting: typeplans Duitse bunkers uit 1917 te Antwerpen ; Temse, 28 januari 2001
(7) Kredietbank nv: Turnhout, Nassau en de scheiding van de Nederlanden ; uitgave van Harry de Kok, Turnhout, 22 november 1985
(8) Stadsarchief Turnhout: oorlogsboek 1914-1918 deel 2, nr ALG 4748 , blz 5 –10
(9) Stadsarchief Turnhout: Vlijt de, A.: Geschiedkundige schets van Oud-Turnhout, 1933
(10) Stichting Menno Van Coehoorn: Mohr, A.H.: terminologie verdedigingswerken , Zutphen; Walburg Druk bv.; 1999; herziene druk van 1983
(11) Bron: www.users.skynet.be/Ravels-Weelde-Poppel/nieuwe pagina 1392.htm
(12) Simon Stevinstichting: kwartaaltijdschrift van de Simon Stevinstichting; 2e kwartaal 2002; artikel van R. Gils: over het onstaan van de bunker; blz. 2 – 12
(13) Simon Stevinstichting: kwartaaltijdschrift van de Simon Stevinstichting; 2e kwartaal 1990
(14) Foto’s van de bunkers in Oud-Turnhout uit eigen archief 2003,2004 en 2005.
(15) Details gemeenteplan: stratenplan Oud-Turnhout; uitgave 2002
(16) Simon Stevinstyichting: Vesting ; kwartaaltijdschrift; 3e kwartaal 2003; artikel van R. Gils: Stenen versterkingsonderdelen; blz 3-10
(17) Topografische kaart 8/7-8 van het NGI te Brussel, druk 1988 schaal 1:25.000.
(18) Topografische kaart 8/8 van het NGI te Brussel, druk 1935 schaal 1:20.000.
(19) Buurtwegenatlas gemeente Oud-Turnhout van 1845.
(20) Overzichtskaart van de waterlopen in Oud-Turnhout van de gemeente Oud-Turnhout van 11 juni 2001.
(21) Lannoo-touring en NGI, topografische Atlas België; Lannoo, 2de herziene druk 2002.
(22) Over het maxim 08- machinegweer: website : http://users.erols.com/hyattg/usmcguns/mgartl1.htm van juli 2004.
(23) Banks; Arthur: a military atlas of the First World War; Barnsley UK, Pen and Sword books, 4de uitgave, Engelstalig, blz 224.
(24) Heemkundige kring van de Antwerpse Polder vzw, poldermuseum vzw Lillo- uitgave Polderheem , jrg 35 nr 5, december 2000 blz 60
(25) Chefs de Generalstabes des Feldheers,:Einzelheiten über Stellungsbau teil 1b – Vorschriften für den Stellungskrieg für alle Waffen - Geheim; Berlin, 15 dezember 1916, Reichsdrukerei.
(26) Chefs de Generalstabes des Feldheers,:Algemeines über Stellungsbau teil 1a – Vorschriften für den Stellungskrieg für alle Waffen - Geheim; Berlin, 10 augustus 1918, Reichsdrukerei.
(27) Website over Duitse generaals www.lexikon-deutschegenerale.de
(28) “Vierteljahreshefte für pioniere” Berlin- 2/1937