Korps Luchtwacht Dienst
Hoofdkwartier
Het Commando Luchtverdediging (C.L.V.) en Korps Luchtwacht Dienst waren van 1950 tot 1952 gevestigd in Scheveningen. In 1952 verhuisde deze naar Zeist en werd het personeel gelegerd in het Swagerman-kamp op Villa Wulperhorst.
(Locatie: 144.200/453.600)
 |
| (Foto: Kees van de Waal, 1995) |
Sector Operations Centre
Van 1950 tot 1958 was het centre gevestigd in een van oorsprong Duits bunker (Caesar) uit 1943 aan de Breullaan in Driebergen - Rijsenburg.Op de bunker waren al ter camouflage raampjes en deuren geschilderd. Voor het SOC gebruik werd een dak bovenop en rondom bakstenen muren geplaatst, met achter de raampjes geschilderde gordijntjes op het beton zodat het een wat groot uitgevallen kantoorgebouw leek.
Zie voor meer informatie Koude Oorlog Luchtmacht.
De luchtwachtposten in Nederland rapporteerden via hun luchtwachtcentrum aan Sector Operations Centre (SOC) van het Commando Luchtverdediging. Met uitzondering van de posten in Zuid-Limburg welke aan een luchtwachtcentrum van de Belgische luchtwacht in Hasselt rapporteerden.
In de operations room werden vliegbewegingen op een grote plottafel bijgehouden en doorgegeven aan de legerleiding. Voor het SOC gebruik na de oorlog werd op de bunker een dak geplaatst en bakstenen muren om het beton geplaatst, met achter de raampjes gordijntjes op het beton geschilderd. Zo leek het gebouw een wat groot uitgevallen kantoorgebouw.
Zie ook Bunker Caesar
(Locatie: 146.320/453.220)
Luchtwachtcentrum Sector 1
Walstraat 20 te Deventer. (Locatie: 207.850/474.200?)
 |
| (Foto: René Ros, 2008) |
1D1 - Deurningen
Een raatbouwtoren van 16,20 m. nabij de Gammelkerbeek ten NNO van Deurningen.Het werk is geheel verdwenen en onherkenbaar.
(Locatie: 253.480/481.850?)
1D3 - Glanerbrug
Een raatbouwtoren van 15,06 m. met keet in de ZW-hoek van de kruising Lonnekerweg - Slaghekkeweg ten NO van Glanerbrug. (Locatie: 262.385/472.350?)
 |
| (Foto: Michel van Best, 2002) |
1J3 - Pannerden
Een observatiecabine op het Fort Pannerden nabij Nijmegen. In 2005 is op de cabine een dak geplaatst i.v.m. functie als vogeluitkijkpost.Het werk is in goede staat.
(Locatie: 199.035/432.695)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 2007) |
1F2 - Markelo
De post was op de uitzichttoren "Belvedere" op de Herikerberg, een torentje uit 1880 dat gebruikt werd als uitzichtpunt voor de jacht.In de jaren 50 waren de openingen tussen de kantelen dichtgemetseld om een borstwering te creeeren. Later weer verwijderd. Inmiddels is de toren gerestaureerd, waarbij de bovenbouw niet meer in originele staat is. Anno 2007 in gebruik als woonhuis.
Het werk is in goede staat.
(Locatie: 233.735/472.590)
 |
| (Foto: René Ros, 2008) |
1G1 - Delden
Een raatbouwtoren van 25,32 m. aan de Twickelerlaan ten noorden van Delden. De heuvel met fundering van de toren is nog aanwezig.Van het werk zijn nog enkele restanten.
(Locatie: 244.900/477.515)
1H2 - Lochem
Voor het KLD gebruik is een betonnen opbouw op de eind 19e eeuwse uitkijktoren Belvedere geplaatst.Het werk is in goede staat.
(Locatie: 226.250/462.050)
Luchtwachtcentrum Sector 2
Puntenburgerlaan 70a te Amersfoort. Naar alle waarschijnlijkheid stond het aan de oostzijde van de Puntenburgerlaan en is het in de jaren 1980 gesloopt.Het werk is geheel verdwenen en onherkenbaar.
(Locatie: 154.125/463.500?)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 2007) |
2R1 - Renswoude
Een raatbouwtoren van 10,40 m. bij Renswoude op de Groeperkade ten westen van de Barneveldsestraat. Anno 2007 nog te herkennen als restant van de kade met een open plek in de bossage.Het werk is herkenbaar in het terrein.
(Locatie: 165.392/454.959)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 2006) |
2T1 - Soesterberg
Een raatbouwtoren van 5,94 m. op het oefenterrein Vlasakkers bij Amersfoort (Utrecht). Gebouwd in winter 1951-1952. De toren is gesloopt maar de fundering is nog aanwezig.Van het werk zijn nog enkele restanten.
(Locatie: 149.700/460.500)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 2004) |
2W2 - Kamerik
Onderbouw toren (oorspronkelijk 10,5 m) en betonplaten pad over veengrond naar toren nog aanwezig, verbouwd tot schuur.Van het werk zijn nog enkele restanten.
Locatie bekend maar niet gepubliceerd.
 |
| (Foto: René Ros, 2005) |
2X1 - Abcoude
Een raatbouwtoren van 4,80 m. op het Fort aan de Winkel (Utrecht). De toren is gesloopt maar de fundering op een heuvel is nog aanwezig.Van het werk zijn nog enkele restanten.
(Locatie: 125.640/474.270)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 2007) |
2X2 - Muiderberg
De kerktoren was tevens een luchtwachtpost. De kerk, een Rijksmonument, is in gebruik bij de protestante gemeente van Muiderberg.Het werk is in vrijwel originele staat.
(Locatie: 136.380/482.385)
 |
| (Foto: René Ros, 2008) |
2X3 - Nieuw-Loosdrecht
Een raatbouwtoren van 32,02 meter hoogte (de hoogste van het land) op Landgoed Eikenrode, aan de Nieuw Loosdrechtsedijk te Nieuw Loosdrecht. Gebouwd in circa 1952 en ontmanteld in juli 1964.Vermoedelijk resteert de betonfundering nog grotendeels, maar in ieder geval een aantal betonnen palen waarop de steunberen steunden.
Van het werk zijn nog enkele restanten.
(Locatie: 137.520/468.360)
Luchtwachtcentrum Sector 3
Raamstraat te Breda, nu Korte Raamstraat? (Locatie: 114.350/399.100?)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 1996) |
3T1 - Koewacht
Een raatbouwtoren van 19,62 m. aan de Emmabaan te Koewacht (Zeeland). De toren is particulier eigendom. Het is de hoogst nog bestaande toren, met steunberen, en de draaitafel van het luchtwachtapparaat is nog aanwezig.Het werk is in redelijke staat.
(Locatie: 56.110/361.280)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 2005) |
3T3 - Nieuw Namen
Een raatbouwtoren van 15,06 m. aan de Nieuw Kieldrechtsedijk te Nieuw-Namen (Zeeland). De toren is particulier eigendom. Een ondergrondse BB schuilplaats ligt naast de toren.Het werk is in redelijke staat.
(Locatie: 69.190/368.045)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 1996) |
3W3 - Aardenburg
Een raatbouwtoren van 13,92 m. aan de Brieverstraat te Eede (Zeeland). Gebouwd in 1953. De toren is eigendom van Stichting Militair Erfgoed. Een ondergrondse BB schuilplaats ligt naast de toren.Het werk is in redelijke staat.
(Locatie: 19.550/363,980)
 |
| (Foto: Sander van Valen, z.j.) |
3X1 - Burgh
Er was een post bovenop een bunker, resteert er wellicht een vier persoons schuilplaats voor de Bescherming Bevolking (detectie atoombom-inslag)?Van het werk zijn nog enkele restanten.
 |
| (Foto: René Ros, 2006) |
Luchtwachtcentrum Sector 4
Boezemsingel hoek Kanaalkade (tegenwoordig Eilandswal) te Alkmaar.Het werk is in goede staat.
(Locatie: 112.350/516.000)
 |
| (Foto: René Ros, 2007) |
4Y2 - Spaarnwoude
Fundering op wal te westen van Spaarndam nog aanwezig.Van het werk zijn nog enkele restanten.
(Locatie: 106.760/492.585)
 |
| (Foto: René Ros, 2002) |
4Z3 - Amstelveen
Een post in de toren van een bestaand gebouw, de William Booth kweekschool van het Leger des Heils aan de Amsterdamseweg te Amstelveen.Anno juli 2002 was het gebouw vervallen en in 2003 is het gesloopt. Er was alleen nog een voorschrift omtrent het uitvallen van de telefoon aanwezig, verder zouden er geen sporen van de luchtwachtpost meer zijn.
Het werk is geheel verdwenen en onherkenbaar.
(Locatie: 118.200/481.025)
Luchtwachtcentrum Sector 5
250 meter zuid van de Kanaalweg aan de Ceintuurbaan: Daltonlaan te Rotterdam.Later gebruikt als onderkomen Sector Commandant Zuid, ondergeschikt aan het Provinciaal Militair Commando Zuid-Holland. Rond 1980 gesloopt.
Het werk is geheel verdwenen en onherkenbaar.
(Locatie: 90.400/438.500)
 |
| (Foto: Ronald Vrolijk, 2003) |
5C1 - Scheveningen
Geen raatbouwtoren maar een vierkante stenen toren van twee verdiepingen. Gebouwd in 1954.De toren staat op een puindepot (bombardement Bezuidenhout van 3 maart 1945) met daarin enkele Duitse bunkers.
Het werk is in goede staat.
(Locatie: 80.010/459.500)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 2008) |
5G2 - Oostvoorne
Restant van post op Duitse bunker bij Steenen Baak.Van het werk zijn nog enkele restanten.
(Locatie: 68.900/438.075)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 2008) |
5G3 - Hellevoetsluis
Fundering van post op Duitse bunker.Van het werk zijn nog enkele restanten.
(Locatie: 68.130/426.588)
 |
| (Foto: Sander van Valen, z.j.) |
5J3 - Ooltgensplaat
Op 19 oktober 1937 was er op het Fort Frederik Hendrik (Zuid-Holland) al een luchtwachtpost. Mogelijk dat deze na de oorlog is hergebruikt. Op het dak van een remise van het fort is nog een ronde observatiecabine met gradenverdeling te vinden.Op dezelfde datum waren minstens drie andere posten aanwezig in Brielle (Bastion IX), Groningen (kantoor Departement Financieen) en Roermond (op het stuw complex tussen de bruggen).
Het werk is in redelijke staat.
(Locatie: 84.100/410.700)
 |
| (Foto: Sander van Valen, 1994) |
5K3 - Strijensas
Een raatbouwtoren van 4,80 m. op een VIS-Kazemat uit 1937 aan de Oude Dijk van de Mariapolder te Strijensas (Zuid-Holland). De kazemat en de toren zijn gemeentelijk monument. De toren is particulier eigendom. Het is de laagst nog bestaande toren.Het werk is in slechte staat.
(Locatie: 101.690/415.100)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 1997) |
Luchtwachtcentrum Sector 6
Groenewegje te Leeuwarden, bunker in 1953 gebouwd voor de KLD. Het is nu bekend als 'pop-bunker' bij de ingang van de Prinsentuin.
(Locatie: 182.250/579.851)
 |
| (Foto: Sandra van Lochem, 2004) |
6H3 - Oudemirdum
Een raatbouwtoren van 12,78 m. aan de Huningspaed te Oudemirdum (Friesland). De toren is particulier eigendom en regelmatig opengesteld.Het werk is in redelijke staat.
(Locatie: 164.215/540.080)
 |
| (Foto: Sander van Valen, 1996) |
6K3 - Ens
Een raatbouwtoren van 10,50 m. aan de Frieseweg te Ens (Flevoland). De toren is eigendom van het waterschap of gemeente en is opgesteld als uitkijktoren. Het is een Gemeentelijk monument.Vermoedelijk is het geen luchtwachttoren, maar een in 1956 gebouwde uitkijktoren voorzien van wandtegels en zonder schuilnis en observatiecabine. De toren is wel net zoals de luchtwachttorens geleverd door Schokbeton. Waar de luchtwachttoren wel stond is nog niet bekend.
Het werk is in goede staat.
(Locatie: 185.860/514.199)