Nieuwe Hollandse Waterlinie

Rond Utrecht

Rond Utrecht werden twee halve cirkels van forten aangelegd. De westelijke kring lag dicht bij Utrecht. De oostelijkere kring lang op grotere afstand en werd rond 1870 gebouwd om de afstand tussen vijandelijke aanvalsbatterijen en Utrecht te vergroten.
Zie ook Utrecht, centrum van de Nieuwe Hollandse Waterlinie
 
Fort aan De Klop
(Foto: René Ros, 2008)

Fort aan De Klop

Als aarden redoute in 1819-1821 ten noorden van Utrecht aan de oostoever van de Vecht aangelegd. Het beschermde de Vechtkade, de direct daarachter gelegen sluizen en de Klopdijk. In 1848 vergroot en in 1850 van een bomvrij wachthuis voorzien. Daarna niet meer gemoderniseerd door de bouw en verbetering van Werk bij Maarsseveen en Fort de Gagel.
Het werk is in goede staat.
 
Fort De Gagel
(Foto: René Ros, 2008)

Fort De Gagel

In 1819-1821 als aarden werk ten noorden van Utrecht aangelegd. Ter afsluiting van de Gageldijk, Kerkeindse Dijk, Klopdijk en ter bescherming van de inundatiesluizen. In 1848 gewijzigd en in 1850-1852 van een bomvrij wachthuis voorzien. In 1878 voorzien van een bomvrije kazerne en een remise.
Het werk is in goede staat.
 
Fort op de Ruigenhoekse Dijk
(Foto: René Ros, 2004)

Fort op de Ruigenhoekse Dijk

Gebouwd in 1869-1870 ten noordoosten van Utrecht en ten westen van het dorp Groenekan. Sloot de Ruigenhoekse Dijk af en verdedigde de keerkade van de tweede inundatiekom. De loopgraven uit 1939-1940 zijn nog duidelijk zichtbaar.
Van 1966 tot de opheffing in 1994 was de explosievenwerkplaats van het Bureau Voorbereidingen Voorzieningen aan Kunstwerken (Landmacht, vernietiging van bruggen) hier gevestigd. De kantoren waren gevestigd in het reduit van het Fort Blauwkapel.
Het werk is in goede staat.
 
Fort Blauwkapel
(Foto: René Ros, 1999)

Fort Blauwkapel

Fort Blauwkapel is n van de grootste forten van de Waterlinie. Ten noorden van Utrecht op de locatie van versterkingen uit 1787 (Patriotten) gebouwd. Het huidige fort is uit 1818-1821 en is een gebastioneerde vierhoek met een aarden reduit. Sloot de centraalspoorweg, oosterspoorweg, weg Hilversum - Utrecht af en beschermde diverse waterkeringen. In het fort ligt een in het fort opgenomen dorpje met een kapel, waaraan het fort zijn naam dankt.
Van 1966 tot de opheffing in 1994 waren de kantoren van het Bureau Voorbereidingen Voorzieningen aan Kunstwerken (Landmacht, vernietiging van bruggen) in het reduit gevestigd. De explosievenwerkplaats was gevestigd in het Fort op de Ruigenhoekse Dijk.
Het werk is in redelijke staat.
 
Fort op de Voordorpse Dijk
(Foto: René Ros, 2004)

Fort op de Voordorpse Dijk

In 1869-1870 ten oosten van Utrecht en ten noorden van het dorp De Bilt gebouwd. Verdedigde de inundatiekeerkade met inundatiesluizen en duikers. Bestreek na wijziging in 1879 ook de spoorlijn Amersfoort - Utrecht.
Het werk is in goede staat.
Zie ook Fort Voordorp (NHW)
 
Fort op de Biltstraat
(Foto: René Ros, 2002)

Fort op de Biltstraat

Gebouwd in 1816-1819 ten oosten van Utrecht als aarden gebastioneerd fort met aarden reduit. Diende ter afsluiting van de straatweg Utrecht - De Bilt. Rond 1930 werd de straatweg door het fort getrokken i.p.v. er om heen,. Hiervoor werden het reduit (1850) gesloopt en de bomvrije kazerne (1875) in tween gedeeld.
Fort De Bilt werd tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt als executieplaats waar 140 mensen, voornamelijk uit het verzet, zijn doodgeschoten. Direct na de Tweede Wereldoorlog werd het fort enkele jaren gevangenkamp voor NSB-ers en collaborateurs.
Het werk is in redelijke staat.
Zie ook Fort De Bilt (NHW)
 
Werken bij Griftestein
(Foto: René Ros, 2001)

Werken bij Griftestein

Ongeveer 1500 meter ten oosten van het Fort op de Biltstraat ter weerszijden van de Biltstraat, aangelegd in 1914. Deze boden dekking aan het verouderde Fort op de Biltstraat. De in 1915-1918 en 1939-1940 gebouwde schuilplaatsen en kazematten zijn nog aanwezig maar slecht zichtbaar.
Het werk is in redelijke staat.
 
Werk aan de Hoofddijk
(Foto: René Ros, 1999)

Werk aan de Hoofddijk

Gebouwd in 1877-1879 ten oosten van Utrecht ter afsluiting van de Hoofddijk. Bestaat uit een bomvrije kazerne met drie remises.
Het werk is in redelijke staat.
Zie ook Botanische Tuinen UU (Fort Hoofddijk, NHW)
Zie ook Paleomagnetic Laboratory UU (Fort Hoofddijk, NHW)
 
Fort Het Vossegat
(Foto: René Ros, 2001)

Fort Het Vossegat

Gebouwd in 1817-1819, ten oosten van Utrecht op de noordelijke oever van de Kromme Rijn ter afsluiting daarvan, de weg Utrecht - Bunnik en een voorliggende inundatiesluis.
Het reduit (1849) en de inundatiesluis "brug met de twaalf gaten" liggen nu binnen de Kromhoutkazerne.
Na de bouw van de vooruitgeschoven forten Rijnauwen en Vechten veranderde deze bestemming. Omdat het Vossegat toen in de 'tweede linie' kwam te liggen, werd het sterk vereenvoudigd. Het werd verbouwd van een fort met drie bastions, reduit met wachthuis en twee ravelijnen met gedekte weg, naar een simpel open werk.
Van 1930 tot 1940 was het Bureau Brugvernieling in het reduit gevestigd en nogmaals van 1946 tot 1966 als Bureau Voorbereidingen Voorzieningen aan Kunstwerken. Na 1966 was het gevestigd op het Fort op de Ruigenhoekse Dijk en het Fort Blauwkapel.
Van het werk zijn nog enkele restanten.
 

Lunetten op de Houtense Vlakte

De vier lunetten werden ten oosten van Utrecht in 1821-1828 gebouwd als afsluiting van de, niet inundeerbare, Houtense Vlakte en de later aangelegde spoorlijnen.
Het werk is in goede staat.
   
Lunet I
(Foto: René Ros, 2000)

Lunet I

Gebouwd 1825-1828. Eind 1939 besloot het Ministerie van Defensie de eerste verdedigingslijn te verschuiven naar de Grebbelinie en werd het werk in de Nieuwe Hollandse Waterlinie stopgezet. Lunet I heeft daarom twee volledig afgebouwde groepsschuilplaatsen.
Het werk is in redelijke staat.
   
Lunet II
(Foto: René Ros, 2000)

Lunet II

Gebouwd 1822-1823. Eind 1939 besloot het Ministerie van Defensie de eerste verdedigingslijn te verschuiven naar de Grebbelinie en werd het werk in de Nieuwe Hollandse Waterlinie stopgezet. Lunet II heeft daarom twee casco's zonder dak.
Het werk is in redelijke staat.
   

Lunet III

Gebouwd 1822-1824. Eind 1939 besloot het Ministerie van Defensie de eerste verdedigingslijn te verschuiven naar de Grebbelinie en werd het werk in de Nieuwe Hollandse Waterlinie stopgezet. Lunet III heeft daarom een casco zonder dak en een funderingsplaat.
Het werk is in redelijke staat.
   

Lunet IV

Gebouwd 1824-1826. Eind 1939 besloot het Ministerie van Defensie de eerste ver-dedigingslijn te verschuiven naar de Grebbelinie en werd het werk in de Nieuwe Hollandse Waterlinie stopgezet. Op Lunet IV zijn daarom alleen twee betonnen funderingsplaten aanwezig.
Het werk is in redelijke staat.
Zie ook Scouting Salwega (Lunet IV, NHW)
 
Gedekte gemeenschapswegen rond Utrecht
(Foto: René Ros, 1999)

Gedekte gemeenschapswegen rond Utrecht

Aangelegd in 1876 verbonden deze de forten Blauwkapel, Biltstraat, Vossegat en de vier lunetten op de Houtense Vlakte.Voorzien van een aarden wal konden er ongezien troepen en geschut over de wegen verplaatst worden. Vrijwel geheel verdwenen, behalve ten zuiden van het Fort op de Biltstraat.
Van het werk zijn nog enkele restanten.
 
Fort bij Rijnauwen
(Foto: René Ros, 2001/2002)

Fort bij Rijnauwen

Gebouwd in 1868-1871 bij Bunnik om samen met het Veldleger de Houtense Vlakte en de spoorweg Utrecht - Arnhem te verdedigen. Volgens polygonale stelsel gebouwd en met ruim 31 hectare oppervlakte is het het grootste fort van de waterlinie. In 1877 werd een bomvrij kazerne en remises toegevoegd.
In 1967 nog in gebruik voor opslag van munitie en het dumpklaar maken ervan.
Het werk is in vrijwel originele staat.
 
Infanteriestelling tussen Rijnauwen en Vechten
(Foto: René Ros, 2001)

Infanteriestelling tussen Rijnauwen en Vechten

Op de niet-inundeerbare Houtense Vlakte liggen grote aantallen schuilplaatsen uit 1918 en enkele Type G kazematten uit 1939-1940. In de periode 1936-1938 zijn enkele schuilplaatsen uit 1918 omgebouwd tot mitrailleurkazemat.
Tussen de forten Rijnauwen en Vechten is langs de Rijnauwenselaan de meest zichtbare concentratie te vinden.
Van het werk zijn nog enkele restanten.
 
Fort bij Vechten
(Foto: H. van Zanten, z.j.)

Fort bij Vechten

Gebouwd in 1867-1869 ten zuidwesten van Bunnik om samen met het Veldleger de Houtense Vlakte en de spoorweg Utrecht - Arnhem te verdedigen. Volgens bastaardsysteem (polygonale en gebastioneerde) gebouwd en 17 ha groot.
Het werk is in vrijwel originele staat.
Zie ook Fort bij Vechten (NHW)
 
Fort bij 't Hemeltje
(Foto: René Ros, 2001)

Fort bij 't Hemeltje

Gebouwd in 1877-1881, ten zuiden van Utrecht aan de weg Utrecht - Houten en verdedigde het acces naast de Wulvenboekse Wetering en de spoorlijn Utrecht - 's-Hertogenbosch.
Het werk is in goede staat.