GGW-expeditie 2006

Tekst en foto's: Ron Erhardt (†2009) en René Ros

Vorden LA Assembly gebouw
René fotografeert het Assembly gebouw op een zonnig Vörden LA.

Omdat de beide voorgaande Geleide Wapen-expedities in 2004 en 2005 in het najaar en de winter plaatsvonden, waarin het daglicht beperkt was, hadden René Ros en Ron Erhardt deze keer voor de verandering voor het zomerseizoen gekozen.

De trip was gepland als een evenwichtige mix van bezoeken aan 2 Hawk en 2 Nike sites, aangevuld met een paar Nederlandse ‘Siedlungen’ uit de GW-tijden van de Koninklijke Luchtmacht in Duitsland. Het geheel moest een goed beeld geven van Nederlandse militaire en civiele infrastructuur in Duitsland uit de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw.

De reis begon op donderdag 29 juni in Almelo, waar Ron René van de trein haalde. Het GPS-systeem was geprogrammeerd en de tocht begon met een rit naar Vörden, het voormalige ‘home’ van 118 Squadron.

118 Squadron (Nike) Vörden

Omdat 118 Squadron het enige programmapunt voor die middag was, was er tijd voor een uitgebreid bezoek aan de twee onderdelen van de site. Op het Integrated Fire Control (IFC) stonden de mobiele radars op een radardijk met bedieningsapparatuur in vrachtwagens en enkele gebouwen voor de crew en technische apparatuur zoals aggregaten. Op deze IFC was ook het Groups Operation Centre (GOC) gevestigd die meerdere Nike-sites aanstuurde.

De situatie was niet of nauwelijks veranderd ten opzichte van ons vorige bezoek in 2004. Ditmaal lagen de IFC en het GOC er in de stralende zon vervallen en weer wat meer verwilderd bij. De gebouwen staan nog overeind, maar de begroeiing is duidelijk aan het oprukken. Dit zal er onherroepelijk toe leiden dat de gebouwen over een aantal jaren tot overgroeide ruines zullen zijn vervallen.

Dijk Vorden IFC Vorden IFC Interconnecting building
Links de oprit van de radardijk en rechts stond de HIPAR bolradar van het GOC. De interconnecting building voor opstelling van vier vrachtwagens met in op de achtergrond vermoedelijk de kantine.

Op een minimale afstand van 1.000 meter van het IFC (anders kon de radar een gelanceerde raket niet snel genoeg volgen) ligt de Launching Area (LA). Hierop zijn drie hangars met drie sectiebunkers, het assemblage gebouw, het warheads gebouw, warheads bunker (allen met aarden scherfwallen), een aggregaatgebouw en het US-custodians gebouw aanwezig. Het LA is daarmee nog zeer authentiek aanwezig en relatief onbeschadigd. Zelfs de witte H op het heliveld en de geasfalteerde parkeerterreinen en wegen zijn nog aanwezig.

Het geheel maakt deel uit van een militair oefenterrein en wordt regelmatig voor oefeningen gebruikt. Ook hangen er veel nestkasten en zijn de sectiebunkers ingericht voor vleermuizen.
Het hekwerk is verdwenen, maar alle gebouwen zijn nog aanwezig. Een extra attractie is het feit dat het gehele complex op een voormalig Duits vliegveld is aangelegd. Het start-en rolbanencomplex van het vliegveld is hier en daar nog goed zichtbaar, evenals de vele bomkraters, die later weer met beton zijn opgevuld. Het Nederlandse basketbalveld ligt er echter nog beter bij.

Vorden LA B-sectie Vorden LA hal B-sectie
Sectie B met hangar (links) en sectiebunker (rechts). Blik vanuit de lekkende hangar van sectie B.

De trip werd vervolgd naar Bohmte, waar we in hetzelfde hotel sliepen, waar we in 2004 ooit eens waren begonnen met onze eerste geleide wapen trip. Het was volop zomer en warm, hetgeen mooie foto’s beloofde.

121 Squadron (Nike) Bohmte / Bad Essen

Bohmte garage
De voormalige garage van de Motor Transportgroep en het ketelhuis.

In het hotel werd ruim de de tijd genomen om Ron zijn herinneringen aan zijn leven als GGW-er in Duitsland op te halen. Dat is al een auto-biografie waard maar wellicht onder een pseudoniem.
Ook namen we de tijd voor het gebruikelijke testen van het Duitse bier en de “gutbürgerliche Küche”. We kunnen je verzekeren dat beide nog steeds uitstekend scoren.

Na het eten werd een wandeling gemaakt, waarbij de vroegere Nederlandse woonwijk aan de Beethovenstrasse werd bezocht, en na enig zoeken de nog gedeeltelijk aanwezige kazerne werd gevonden. Een deel van het vroegere kazerneterrein is bebouwd, maar een paar grote gebouwen, zoals de voormalige wachtgebouw, eetzaal en Motor Transport-garage zijn nog aanwezig. De gehele omgeving van het kamp is zodanig veranderd, dat het moeilijk is voor te stellen hoe het er in de jaren ’70 oorspronkelijk uit zag. Het Katholiek Militair Tehuis (KMT) buiten de poort is verdwenen maar recht tegenover de poort zijn de officiers appartementen nog aanwezig.

500 Squadron (Hawk) Borstel

Op vrijdag werd het nog warmer, en voorzien van zonnebrillen en voldoende drinkwater begonnen we aan het tweede deel van de tocht. Ditmaal vertrokken we naar het oosten, om een voormalige Hawk site van 5GGW in Borstel te bezoeken. De site was nog vrijwel geheel aanwezig en goed toegankelijk. Op de site kwamen we een Nederlander tegen (ex-5GGW-er!) die bezig was om lange stukken dikke elektriciteitskabel (met de schep!) op te graven en te verwijderen. Hij vertelde ons dat de site in de loop van dit jaar zal worden afgebroken om het puin als ondergrond van een nieuwe snelweg in de nabijheid te gebruiken. Daarna wordt de site aan de natuur terug gegeven – we waren dus nog net op tijd!

Crew gebouw Borstel Opstelplaats Borstel
Crew gebouw dat al deels gesloopt is. Een van de betonnen opstelplaatsen op de radardijk. De bomen zijn gewoon doorgegroeid.

De grote parkeerplaats met heliveld is al jaren leeg en ook de diverse gebouwen zijn sterk vervallen. Bij de Hawk waren zowel de launchers als de radar op dezelfde site opgesteld. De site was uitsluitend voor vredesgebruik bedoeld zodat bijvoorbeeld een verrassingsaanval van Warschau Pact vliegtuigen kon worden opgevangen. Maar in geval van oorlog zou het squadron zo snel mogelijk (maar niet alle squadrons tegelijk!) verplaatst worden naar minder comfortabele en voor de vijand onbekende locaties.

Op Borstel waren twee groepen van drie launchers die hier hun eigen technische gebouw hadden. De betonnen opstellingen voor deze launchers waren allen nog zichtbaar. In het midden van de site, die zelf al op een heuvel ligt, waren een aantal hoge dijken aangelegd met opstellingen voor de radars. De dijken zijn door watererosie aangetast maar het asfalt, kabelgoten, trappetjes en antennevoeten zijn allemaal nog zichtbaar.

327 Squadron (Hawk) Schwelentrup

Van Borstel is het ongeveer anderhalf uur rijden door het dal van de Weser naar Schwelentrup, waar vroeger 327 Squadron (Hawk) van 3 GGW was gestationeerd. Na 1975 heeft de Amerikaanse luchtmacht de site overgenomen en gebruikt als site voor een mobiel radarstation.

Bij de ingang van de site stond een kleine Duitse bestelwagen geparkeerd. Bij onze nadering bleek dat er een kettingrokende Duitser in zat, die ons mededeelde dat hij foto’s van oude militaire objecten maakte en die op internet publiceerde. Toen wij hem mededeelden dat wij uit Nederland waren gekomen om precies hetzelfde te doen en dat Ron vroeger ook nog in deze omgeving had gewerkt, werd hij bijna overmand door emoties. Nog nooit had hij in levenden lijve mensen ontmoet die dezelfde belangstelling hadden. We hebben dan ook gedrieën over de site gewandeld en als vrienden voor het leven afscheid genomen.

De site Schwelentrup is volledig toegankelijk, maar er is nog weinig te vinden dat aan 327 Squadron doet herinneren. Een enkel betonnen launcher platform ergens achteraf en een stuk kabel is eigenlijk alles. Vanaf een kunstmatige heuvel bovenop de heuvel is er overigens een prachtig uitzicht over het Extertal en omgeving. Wat vroeger 'goed radarzicht' heette heeft nu als 'uitkijkpunt' een toeristische waarde.

Het enige gebouw is door de Amerikaanse luchtmacht gebouwd maar is geheel leeg. De blusvijver ervoor barst van de waterplanten en het krioelt van het leven.

Gebouw Schwelentrup Lanceeropstelling Schwelentrup
Het Amerikaanse gebouw met een wijds uitzicht over het Extertal. Een achteraf gelegen Hawk lanceeropstelling met het 'schootsveld'.

3 GGW Blomberg

Na Schwelentrup en een snelle bratwurst in Barntrup werd de expeditie voortgezet naar het 25 km zuidelijker gelegen Blomberg. In Blomberg lag het Groeps Legerings Kamp (GLK) van 3 GGW, dat tot 1994 in gebruik is geweest. Het geheel was nog vrijwel ongewijzigd aanwezig en wordt onder de naam Nederlandpark ontwikkeld als industrieterrein voor kleine ondernemingen. Tot Ron’s grote genoegen was zijn parkeerplaats op het centrale plein uit 1976 nog onbezet.

Niet alle gebouwen zijn in gebruik, en men probeert een paar voormalige legeringsgebouwen voor dienstplichtigen als woon- en bedrijfslocatie te verkopen. De prijs van €149.000 voor één gebouw (380 m2 met 1250 m2 grond) was laag vond René, maar of het prettig wonen is op een ’s avonds verlaten industrieterrein is nog maar de vraag.

Parkeerplaats GLK Blomberg Medische Dienst GLK Blomberg
Ron's auto op zijn 'eigen' parkeerplaats. Linksvoor de afgesneden voet van de vlaggenmast. En linksachter de manschappen mess. Het gebouw van de Medische Dienst alwaar de (tand)artsen personeel en gezinsleden verzorgden. Vele kinderen kwamen hier op de wereld.

De poort met wachtgebouw is nog te herkennen en buiten het terrein is ook het gebouw van het Protestants Militair Tehuis (PMT) nog aanwezig. Aan de binnenzijde van het hek rond het GLK staan nog diverse betonnen geweerposten.

Als laatste daad in Blomberg werd een snel bezoek aan de Nederlandse Siedlung in de Bextenstrasse/Drostestrasse gebracht. Behalve het feit dat er i.v.m. het WK Voetbal veel Duitse vlaggen in de wijk uithingen, was er nog weinig veranderd. Alle woningen zijn vrijwel in de oorspronkelijke staat en worden bewoond door Duitsers of asielzoekers. Ron wees de villa van de commandant van 3 GGW nog aan.

220 Squadron Schöppingen

Rond 15.00u werd de neus van de auto definitief naar Nederland gericht maar er was nog één bezoek te doen. Op weg naar huis werd de Nike site in Schöppingen aangedaan.
Ook hier was de LA nog grotendeels aanwezig en de vroegere Nike-hangars worden gebruikt voor opslag van hooi. De andere gebouwen zijn in slechte staat. Hier zijn de hangardeuren nog aanwezig en rond het terrein staat het hek nog maar de toegangspoort kan niet meer dicht...
De IFC, die verderop langs dezelfde weg tussen de akkers op de Schöppinger Berg ligt, is geheel afgesloten en niet te betreden. Op de terugweg passeerden we het vroegere GLK 2 GGW, dat nu als asielzoekerscentrum wordt gebruikt.

Schoppingen LA B-sectie Schwelentrup collega
Sectie B van Schöppingen LA met de hangar en sectiebunker. Duidelijk zichtbaar zijn links de drie betonnen lanceeropstellingen. Ron (links) in gesprek met onze onverwachte, lokale mede-belangstellende op de Hawk-site Schwelentrup.

Omdat het door de onvermijdelijke files en ‘Baustellen’ inmiddels laat was geworden, werd Duitsland snel verlaten. Vlak voor de grens waren wat hossende en vlaggen zwaaiende Duitsers te zien om een voetbal overwinning te vieren. In de voorgaande 90 minuten was het uitermate rustig op de weg geweest. Na een korte stop in een snackbar in Winterswijk werd de uiteindelijke terugreis aanvaard.

Tijdens deze tocht hebben we een goed beeld gekregen van de Nederlandse militaire infrastructuur van de vroegere Groepen Geleide Wapens van de Koninklijke Luchtmacht in Duitsland. Door het mooie weer en de vaak vervallen gebouwen hebben we er mooie foto's van kunnen maken.

Zie het overzicht van de Koude Oorlog - Luchtmacht Groep Geleide Wapens voor meer informatie.
Zie ook het foto-album 'Duitsland - Geleide Wapens Luchtmacht 2006' met grotere foto's.