Koude Oorlog relicten in Goes

Tekst en foto's: René Ros.

Op donderdag 24 juni 2010 is een kleine en nieuwsgierige ploeg naar het Zeeuwse Goes afgereisd om twee Koude Oorlog objecten te bezoeken. Het was schitterend zonnig weer, maar Hans Baas, René Ros en Joan Rückert doken ruimten in waar geen zonlicht doordringt.

Noodhospitaal Goes

Dhr. Ir. Johan Grootveld op de trap van een van de twee buitentoegangen van de VIBO-kelder.
Dhr. Ir. Johan Grootveld op de trap van een van de twee buitentoegangen van de VIBO-kelder.

Na een autorit van twee uur arriveerde het ploegje bij het Admiraal de Ruyterziekenhuis, locatie Goes (vh. Oosterscheldeziekenhuizen). De kelder is mede-gefinancierd vanuit een regeling voor Volksgezondheid In Bijzondere Omstandigheden (VIBO) zodat de kelder als beschermd noodhospitaal ingericht kon worden. De kelder is nooit met bedden ingericht geweest maar deze zouden elders klaar gelegen hebben.

Ook aanwezig was dhr. Ir. Johan Grootveld, de architect die in 1982 dit ziekenhuis heeft ontworpen. Inclusief de VIBO-kelder waarmee het ziekenhuis 1.000 m2 extra vloeroppervlakte wilde verkrijgen. Hij had enkele schetsboeken meegenomen maar tekeningen van de VIBO-kelder had hij niet kunnen vinden.
Onder begeleiding van een medewerker van de afdeling communicatie, die nieuwe dingen zou gaan ontdekken in zijn ziekenhuis, ging dit gezelschap de kelder in...

Ongeveer een kwart van de kelder onder het complex, onder de noordwestelijke vleugel, is de feitelijke VIBO-kelder die geheel rondom is voorzien van 30 cm dikke muren, dikker dan de normale muren. In tegenstelling tot de andere gebouwvleugels die een souterrain hebben, is dit echt een kelder en heeft dus ook geen ramen.
Ook de scheidingsmuur met de normale kelder is extra dik uitgevoerd, met een minimum aantal deuren. En trappen en liften eindigen niet in de VIBO-kelder. Op de vele ontruimingskaarten staat de muur keurig aangegeven.
De ruimten waarin de stapelbedden, van drie hoog, voor patiënten en personeel hadden moeten komen, worden nu gebruikt voor de beddenwascentrale, het materiaalmagazijn en het archief van patiëntendossiers. Daaraan is nu niet veel bijzonders te zien. Voorzieningen voor operatiekamers werden niet aangetroffen.

De muur dwars op de buitentoegang met erachter... ...een luchtinlaat en twee stalen deuren die toegang tot de kelder geven.
De muur dwars op de buitentoegang met erachter... ...een luchtinlaat en twee stalen deuren die toegang tot de kelder geven.
Een van de twee luchtkokers die de luifel van de hoofdingang dragen.
Een van de twee luchtkokers die de luifel van de hoofdingang dragen.

Eigenlijk begon het bezoek al buiten, onder de luifel van de hoofdingang. Deze luifel wordt namelijk grotendeels gedragen voor de twee luchtkokers van het noodhospitaal. Beneden in de kelder konden en wilden we de zuidelijke luchtkoker niet bezoeken, het mortuarium is in de voorliggende ruimten. De noordelijke luchtkoker bleek achter twee deuren te zitten waarop de interne ventilatiebuizen nog immer zijn aangesloten. Maar voorzien van zware luiken en hekwerken die niet voor normaal gebruik nodig zouden zijn, maar wel in geval van een zware drukgolf.

De zuidelijke buitentoegang, met een hellingbaan vanaf een inmiddels bebouwd hof tussen twee gebouwvleugels, wordt gebruikt voor de opslag van schoonmaakspullen. De metalen deuren konden we hier niet meer vinden, wel twee metalen deurkozijnen met recente dunne deuren.
De noordwestelijke buitentoegang is daarentegen geheel intact en vrij van obstakels. Ruim opgezet om via de hellingbaan ook brancards om een dwarsmuur te manoeuvreren naar een van twee metalen deuren van een luchtsluis. Dan nog twee metalen deuren om in de VIBO-kelder terecht te komen.

Via de hoofdingang verlieten we het ziekenhuis weer, blij dat we er niet voor medische redenen waren. En tevreden over de speciale voorzieningen die we aantroffen.

Zie ook Koude Oorlog Volksgezondheid.

Provinciaal Militair Commando Zeeland

Het jaartal 1955 in het beton van de ingang.
Het jaartal 1955 in het beton van de ingang.

Dankzij parate kennis van de luchtfoto van het complex werd in Kloetinge de lange, begroeide toegangsweg naar de bunker van het Provinciaal Militair Commando Zeeland gevonden. De poort ging voor ons open en kwamen we terecht in een... bos!
We liepen eerst met gastheer Rik van Bunker Infra een rondje om de bunker en tussen de bomen door zagen we inderdaad een aantal delen van de 1.000 m2 grote bunker. Qua model is deze te vergelijken met de bunker in Bilthoven en het gesloopte exemplaar in Groningen. Het jaartal '1955' in het beton laat nadrukkelijk zien dat de bunker op het hoogtepunt van de Koude Oorlog is gebouwd.

Bunker Infra is sinds dit jaar eigenaar van de bunker die, met behoud van de nog originele elementen, de gehele bunker wil inrichten als beveiligd Internet hostingcentrum. De vorige eigenaar moest ten tijde van ons bezoek zijn opgeslagen materiaal nog verwijderen en wilde niet dat er binnen foto's gemaakt werden.
Er was ooit een begin gemaakt met het inrichten van de bunker als een soort party centrum met lichteffecten en met hoogpolig tapijt bedekte gangmuren. Een van de ruimten is ingericht met rekken voor servercomputers - de luchtventilatie is voldoende om het te koelen!

De bunker bestaat uit twee gewone verdiepingen en een kruipruimte. In het midden is een grote ruimte die over de volledige hoogte vrij is maar met twee houten vloeren op een metaalconstructie Op de bovenste verdieping is een grote ronde opening waarboven een rond plateau met landkaart zou hebben gezeten, met monitoren erboven. Buitenom de centrale ruimte zijn vele kamers voor kantoren, sanitair en technische apparatuur. De binnenmuren zijn van baksteen met beton ertussen en langs de buitenmuur voorzien van gaten voor de kabeldoorvoeren.
Aan de westzijde van de bunker zijn twee toegangen met metalen deuren naar een soort portaal. Via een luchtsluis kan de bunker aan die zijde betreden worden, met direct erachter een hijslokaal en wegneembare vloer om bij de technische ruimten op de onderste verdieping te komen. De aggregaten zijn helaas verdwenen maar de ventilator is nog aanwezig.

De kruipruimte is slechts 1,55 meter hoog en zal gebruikt zijn om bij de bekabeling te kunnen komen en voor de opslag van spullen. Er zijn ook nog onbevestigde verhalen dat er vier tunnels vanuit deze kruipruimte tot soms 1,5 km van de bunker zouden lopen. Deze toegangen zouden dichtgestort zijn maar we zagen geen overtuigende aanwijzingen in de kruipruimte. Mogelijk dat het gaat om kabelputten of tunnels voor de 4 telefoonkabels met in totaal 2.000 lijnen, bijvoorbeeld op het Overheidstelefoonnet met o.a. de in Goes gelegen BB commandopost.

De noordoostzijde van de bunker met de personeels-toegang. ...een luchtinlaat en twee stalen deuren die toegang tot de kelder geven.
De noordoostzijde van de bunker met de personeels-toegang. De zuidoostzijde van de bunker, de lange zijde, in de zomerzon die over de omringende bomen komt.

Wat wel heel aannemelijk is, is dat deze bunker niet alleen door de provinciaal militair commandant Zeeland en zijn staf is gebruikt om beschermd de landmachteenheden in de provincie aan te sturen. Van getuigen en uit documenten is ook bekend dat de Nederlandse stay-behind organisatie I (Inlichtingen, later organisatie A) zou zijn gebruikt. Haar taak was om bij een Warschau-Pact bezetting van ons land, inlichtingen in te winnen voor een regering in ballingschap.
Het grasveld naast de bunker zou zijn bedoeld als dropzone voor materiaal en personen uit bv. Engeland. Daartoe zou in het grasveld een toegang tot een van de tunnels bevinden. Rond het gehele complex is een dubbel hek met een greppel ertussen. We hebben geen doorgang door deze hekken gezien, naar de dropzone...

Zie ook Provinciaal Militair Commando Zeeland en Stay Behind.