Vakantie zonder forten en bunkers?

Tekst en foto's: Rob Verhoef.

Schuilplaats

Het is weer vakantietijd en ook deze keer zijn we in juni gegaan voordat iedereen met vakantie gaat dan is het nog lekker rustig. Via het internet hebben we een huisje gehuurd in de Duitse Eifel en nog een weekje in Zeeuws-Vlaanderen bij Sluis. Met vrouw en de honden en prachtig weer en dan kan het niet meer stuk zeker in een omgeving waar veel is te zien.

Wat zijn dat voor betonnen paaltjes?

Weg van de bunkers en de stelling van Amsterdam heeft ook mijn vrouw even niet het gezeur van dan weer hier naar een fort en een bunker daar, nee gewoon leuke stadjes en een mooie natuur. Of toch niet?

Rijden we iets oosten van Prum en dan zegt mijn vrouw wat zijn dat voor betonnen paaltjes? We reden daar “toevallig” langs en laat dat nu net een stukje Westwall zijn, de Duitse tegenhanger van de Maginotlinie! wat een toeval. Dus gelijk even gekeken en uitgelegd over het hoe en waarom. Wat zou een vakantie toch zijn zonder af en toe en stukje beton tegen te komen.

Westwall

Wat zijn dat voor betonnen dingen?

Een week later komen we vanuit Damme in Belgie weer richting Zeeuws-Vlaanderen en zien we vlak bij de grens een fraaie verzameling betonnen bunkers. Mijn vrouw nu met wat meer ervaring vraagt “wat zijn dat voor betonnen dingen?”. Gelukkig kon ik haar vertellen dat dit bunkers zijn uit de jaren 1914-1918 aangelegd door de Duitsers langs de Nederlandse grens.

Schuilplaats

De aanwezigheid van deze bunkers heeft alles te maken met de politieke situatie van Nederland tijdens WO I. Nederland was tijdens dit conflict neutraal en België had ook de bedoeling neutraal te zijn, maar toen Albert I van België aan Willem II (keizer van Duitsland) weigerde om zijn troepen vrije doorgang te geven richting Frankrijk, werd dit land in dit bloedbad meegesleurd. Echt oorlogsgeweld is er tijdens die periode niet geweest in Damme en omgeving, maar de aanwezigheid van de bezettingstroepen was overduidelijk. Uit vrees voor een aanval van de geallieerden vanuit Nederland, werden er langs de Belgisch-Nederlandse grens maatregelen genomen om te vermijden dat de fronttroepen aan de IJzer in de rug zouden aangevallen worden. Deze verdediging, Holland Stellung of Hollandlinie genoemd, bestond uit een elektrische afspanning met wachtposten om de paar honderd meter, zodat het praktisch onmogelijk was om ongemerkt in of uit het land te raken. Toch gebeurde het dat mensen uit de omliggende dorpen clandestien de grens overstaken en dit deden ze met behulp van houten bakken die ze tussen de elektrische draden staken. Volgens de overlevering gebeurde dit met medeweten van bepaalde wachters. Dit was zeker niet onmogelijk, gezien de soldaten hier vele maanden met de burgerbevolking samenleefden. Zo is het geweten dat de Duitse dokters wel eens een zieke burger hielpen.

Achter de draadversperring werd vervolgens een netwerk van bunkers opgebouwd. Meestal kwamen deze in groepen voor en de meeste ervan zijn manschappenbunkers; een soort versterkte kazernes. Hier en daar waren er bunkers die een echte defensieve rol hadden; deze stonden het dichtst tegen de grens en werden geflankeerd door versterkte mitrailleursnesten.  Een aanval vanuit Nederland is er nooit gekomen, de bunkers hadden tijdens de Eerste Wereldoorlog enkel hun rol als kazerne en bewakingspost te vervullen. Toch zouden ze nog een heel belangrijke taak vervullen op het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Schuilplaats en veldhospitaal

Schuilplaats

In de nacht van 13 op 14 september 1944 staken de Canadezen ter hoogte van "het Molentje" het Leopold- en Schipdonkkanaal over. Om deze overtocht te dekken en Duitse troepenaanvoer te verhinderen, schoot de geallieerde artillerie onophoudelijk op het dorp Den Hoorn. De burgers moesten vluchten voor hun leven en de enige veilige schuilplaats waren de bunkers die de Duitsers hier 30 jaar geleden hadden gebouwd; ze hebben ongetwijfeld vele levens gered. Na de slag om het Molentje, werden ze ook als veldhospitaal gebruikt.

Vakantie is natuurlijk heerlijk zeker als het ook nog eens prachtig weer is maar wat zou je toch moeten zonder af en toe een fort, bunker en kazemat zeker als je er telkens weer “toevallig” langs komt rijden.