Geen Geleide Wapens 2005

Tekst en foto's: Ron Erhardt (†2009).

Inleiding

HAWK
Hawk raketten in het Militaire Luchtvaart Museum bij Soesterberg.

Tijdens een eerder bezoek aan voormalige Klu Nike-sites in Duitsland in november 2004 was gebleken dat er bij alle deelnemers belangstelling bestond voor een vervolgbezoek aan soortgelijke stukjes militair erfgoed uit het recente koude-oorlogs verleden. Om het geheel wat afwisselend te maken, werd besloten om de nostalgische tocht te beginnen met een bezoek aan een tweetal voormalige Hawk- en Patriot-sites van de Koninklijke Luchtmacht. Dat bezoek vond op 18 en 19 maart 2005 plaats.

Het gezelschap bestond deze keer uit 3 voormalige KLu ‘ervaringsdeskundigen’ op het gebied van Geleide Wapens en Nike: Hans van der Maesen, Vic Utermohlen en Ron Erhardt, bijgestaan door de twee (amateur) militaire infrastructuur deskundigen Michel van Best en René Dolfsma.

Hoewel de weersverwachting niet gunstig was, waren de verwachtingen van het gezelschap hoog gespannen. De avond voorafgaande aan de tocht verzamelde de groep zich in een hotel in het plaatsje Loccum, niet ver van Stolzenau. Tijdens de voorbespreking werden de nodige Duitse bierproducten getest, om weer geheel in de nostalgische stemming uit de jaren ’70 te komen, waarbij de sterke verhalen al snel weer over de tafel vlogen.

Omdat er in de maand maart duidelijk meer daglicht beschikbaar is dan tijdens de vorige trip in november 2004, kon het tijdschema wat minder strak worden gehanteerd en was er ruimte voor wat aardige ‘zijsprongen’ in het programma.

Hesepe

Toegang Willem Versteeg Kamp
Ingang voormalig Willem Versteeg Kamp te Hesepe.

Op de vrijdag voor aanvang van de tocht kwam Ron langs Hesepe waar het voormalig Willem Versteeg Kamp en daarvoor GTM/GW (Groep Techniek en Materieel/Geleide Wapens) was gevestigd. Van de gelegenheid werd gebruik gemaakt om even een vlugge blik op het kamp te werpen. Het complex is nog in zijn geheel aanwezig en wordt gebruikt als eerste opvangcentrum voor vluchtelingen in Niedersachsen. Het ziet eruit alsof er op het terrein een aantal kantoorgebouwen is bijgebouwd. Het kamp is niet vrij toegankelijk.

501 Sq Winzlar

Winzlar puinhoop
Puinhoop op Winzlar met op de achtergrond de radar'bult'.

De ochtend begon in een druilerige sfeer op de vroegere site van het 501 Squadron (Sq) in Winzlar. De site was gemakkelijk te vinden en de siteweg bleek in goede conditie. Dat kon niet van de site worden gezegd. Vrijwel alle gebouwen waren afgebroken en de site lag vol puin van deze gebouwen. Het geheel is in particuliere handen en niet toegankelijk, maar het is onduidelijk waarvoor de site nu wordt gebruikt. Zo te zien als opslag van agrarisch afval.

Winzlar lag op een hoogte (81m) op de westelijke oever en met uitzicht over het Steinhuder Meer. Hierdoor hadden de radars een uitstekend ongehinderd zicht naar het noordoosten, waar de vijandelijke vliegtuigen vandaan zouden komen. De stelling is in 1967 door de KLu betrokken. In 1995 is de KLu hier weer vertrokken.
Ten gevolge van het druilerige weer was het beloofde fraaie uitzicht over het Steinhuder Meer niet aanwezig.

Bad Rehburg gebouw
Gewapend betonnen gebouwtje t.b.v. Duitse Nachtjagd.

Hierna diende de eerste zijsprong zich aan. Niet ver ten zuidoosten van Winzlar, vlak bij Bad Rehburg werd onder leiding van Michel een eenvoudige bakstenen schuur in een weiland aangetroffen. Bij nadere inspectie bleek dat de ‘schuur’ uit dik beton bestond en dat we hier te maken hadden met een onderdeel van het Duitse nachtjager wapen uit de 2e wereldoorlog. Vanuit dit soort onderkomens werden Duitse nachtjagers met behulp van radar naar de stroom overvliegende geallieerde bommenwerpers geleid.
Ergens in de buurt van dit gebouwtje moeten tijdens de 2e wereldoorlog een of meer Duitse radars hebben gestaan.

Stolzenau GLK

De volgende stop was het voormalige Groepslegeringskamp (GLK) van 5 GGW in Stolzenau. Evenals in Blomberg wordt het GLK nu gedeeltelijk gebruikt voor de vestiging van kleine bedrijfjes. Ook is er een grote supermarkt op het terrein gevestigd, waarvoor een onbekend aantal gebouwen is afgebroken. Het overgebleven geheel ziet er nog bijna helemaal origineel uit, behalve een aantal gebouwen, dat niet meer in gebruik zijn. Deze maken een wat meer vervallen indruk. Tijdens ons bezoek was het er gezellig druk, omdat er een rommelmarkt werd gehouden.

plein GLK Stolzenau Korporaals Mess van GLK Stolzenau
Inrit naar het centrale plein van het GLK te Stolzenau – Alsof de Klu er niet is weggeweest. Stolzenau - Andere gebouwen hebben hun oude functie grotendeels behouden!

502 Sq Hoysinghausen

Patriot Hoysinghausen
Scherfvrije opstelling voor Patriot Launching Station.

Na Stolzenau trok het gezelschap ditmaal onder leiding van Ron’s GPS naar Hoysinghausen. Rond 1988/89 zijn een tweetal Hawk-sites van 5 GGW (en ook twee van 3 GGW) verbouwd zodat zij als opstellingen voor Patriot zouden kunnen fungeren.
De site in Hoysinghausen is nog in beheer bij de Duitse Bundeswehr. De site ziet er tot in de puntjes verzorgd uit, maar is totaal verlaten. Het vermoeden bestaat dat de site door Duitse Patriot eenheden regelmatig voor trainingsdoeleinden wordt gebruikt. Kenmerkend voor deze site waren de hoge scherfwallen, waarin de Patriot Launching Stations (LS) achter dikke stalen deuren scherfvrij konden worden opgesteld. Aangezien de site stevig op slot zat, besloten wij er omheen te lopen zodat we de zaak van verschillende invalshoeken konden overzien. Omdat het terrein redelijk geaccidenteerd was, konden we de site van verschillende kanten goed in beeld krijgen.

Op een heuvel midden op de site bevond zich een soortgelijke positie met wat lagere scherfwallen, bedoeld als opstelling voor de Radar Set van het Patriot systeem.
Het 502 Patriot squadron is in 1994 opgeheven en overgeplaatst naar de Vliegbasis De Peel in Nederland.

Intussen schreef het door Ron bijgehouden tijdschema een verplaatsing voor naar het Nike-gedeelte van de tocht. Er werd begonnen met een kleine zijstap naar een voormalige Duitse Nike batterij.

25 FLARAK C-bty Wagenfeld

Tijdens de tocht naar de nog te bezoeken twee ex-2 GGW Nike opstellingen kwam het gezelschap langs een voormalige Duitse Nike site, behorende tot de C-batterij van 25 FLARAK (=FLug Abwehr RAKeten) in Wagenfeld. Als zijsprong werd een kort bezoek afgelegd. De kleine kazerne in Wagenfeld is in gebruik als tijdelijk onderkomen voor asielzoekers, zoals zoveel afgestoten Duitse kazernes.

In de moerassen iets zuidelijk van Wagenfeld lag de voormalige Launching Area van de C-batterij. Deze locatie was omgebouwd tot site voor een Patriot batterij van de Patriot eenheid van het ‘nieuwe’ 25 FLARAK, waarvan het GLK zich tegenwoordig op de Duitse vliegbasis Ahlhorn bevindt.

De IFC (Integrated Fire Control) area lag ongeveer 2.000 m zuid van de voormalige Launching Area. Een klein klinkerweggetje in redelijke staat, leidde het moeras in en net toen iedereen begon te twijfelen of er nog wel iets over zou zijn, kwam het weggetje uit bij de poort van de vervallen IFC area. Het terrein was afgesloten en niet toegankelijk, maar het was toch mogelijk een aantal indrukken op te doen.

FLARAK Wagenfeld
Interconnecting Building C-bty 25 FLARAK (Nike).

Op de foto hierboven is te zien, dat het moeras langzamerhand weer terugkomt, ook op de site. Linksachter staat het generatorgebouw. Recht achter het interconnecting building (middenvoor) staat een groot betonnen gebouw, naar onze mening het generatorgebouw voor een HIPAR-radar, waarmee alle overblijvende Nike-systemen in de jaren ’80 nog zijn uitgerust. Zie ook de tekst hieronder over de site Rheine.

Aangesproken door de knorrende magen besloot het gezelschap eerst ergens de kwaliteit van de Duitse Bratwurst te onderzoeken. Ditmaal wees de GPS van Michel naar Bohmte, waar in een Imbiss even een snelle lunch werd genoten. Daarna werd de reis richting Rheine voortgezet.

223 Squadron Rheine

Rheine LA C-sectie

C-sectie Launching Area 223 Sq Rheine.

Het oudste squadron van 2GGW was oorspronkelijk tot 1966 ingedeeld bij 1 GGW. De site is in 1959/60 aangelegd en na opheffing van het squadron in 1984 is de site aan de Duitse autoriteiten teruggegeven.

Omdat zowel Hans als Vic een aantal jaren op het squadron had gewerkt, was het niet moeilijk om de Launching Area terug te vinden. De site wordt gebruikt als opslag voor een smalspoor museumspoorweg en werd door Ron bij een voorverkenning afgesloten aangetroffen. Deze zaterdag hadden we geluk, want er was een aantal vrijwilligers aan het werk, zodat we even op de site zelf konden rondkijken. Het weerzien met de site riep meteen verbazing op. De gehele site, die vroeger compleet kaal was, is nu behoorlijk begroeid met bomen. De meeste gebouwen zijn nog in een of andere vorm aanwezig, en de site is in redelijke staat – maar wel in een boslandschap veranderd.

Bezoekers Rheine
Verbazing op het gezicht van de deelnemers, als ze ontdekken dat de IFC van Rheine verdwenen is. V.l.n.r.: Michel, Hans, Vic en René.

Daarna werd de IFC bezocht, maar tot grote verbazing van vooral Vic en Hans, liep de vroegere siteweg door een volmaakt plat weiland. Van de gehele IFC was niets terug te vinden, helemaal verdwenen. Na enig rondkijken bleek dat een als schuur vermomd gebouw het vroegere generatorgebouw voor de HIPAR radar was. Verder is er geen enkel spoor van de IFC meer te vinden.

222 Sq Nordhorn

Het laatste doel op deze welgevulde dag was de site van het 222 Sq in Nordhorn, op een steenworp afstand van de Nederlandse grens bij Denekamp. Dit was de laatste Nike- site van 2 GGW die werd voltooid. Pas in 1970 kon de site worden betrokken. In de jaren daarvoor had het squadron een kwijnend bestaan op de vliegbasis Twenthe gekend.
Wegens bezuinigingen werd het squadron een paar keer tijdelijk gedeactiveerd totdat het in 1975, slechts 5 jaar na de aankomst in Nordhorn, definitief werd opgeheven.

De IFC is in gebruik als oefenterrein van het “Technisches Hilfswerk” dat langzamerhand de gebouwen op de site heeft vernield. De puinhopen zijn nog te zien, maar de site is in een volledig vervallen staat.

Nordhorn LA
Assembly gebouw op de LA van Nordhorn.

Op de LA heeft zich een zgn ‘Verkehrs Akademie’ gevestigd, en een groot deel van het terrein is geasfalteerd om als oefenterrein voor auto’s en motoren te dienen. Sectiebunkers en een aantal gebouwen zijn nog aanwezig en gedeeltelijk in gebruik. De resten van de site zijn in goede staat.

Na afloop van het bezoek in Nordhorn, verliet het gezelschap Duitsland, om gezamenlijk bij de traditioneel geworden warme chocolademelk de dag nog even door te nemen en over toekomstige expedities te filosoferen.
Opvallend op deze dag was de geheel verschillende staat waarin de diverse sites werden aangetroffen. Varierend van puntgaaf (Hoysinghausen) tot geheel verdwenen (Rheine IFC) of geheel vervallen (Winzlar).

Zie het overzicht van de Koude Oorlog - Luchtmacht Groep Geleide Wapens voor meer informatie.