Dag-excursie Spaarnwoude

Tekst: Ron Erhardt (†2009) en Eddy de Haes
Foto's: René Ros

Voor het vierde achtereenvolgende jaar was er een dag-excursie naar een deel van de Stelling van Amsterdam verzorgd. Deze keer werden de vijf forten en andere militaire bouwwerken rond het plaatsje spaarnwoude, onder de rook van haarlem, bezocht.

Busje Fort bij de Liebrug
Bezoekers komen met de personenbusjes aan op het Fort bij de Liebrug.

Op een wat grijze zaterdagmorgen 24 april 2004 verzamelden maar liefst 47 enthousiastelingen zich voor een prima kopje koffie in een van de zalen van Restaurant De Zoete Inval in Haarlemmerliede. Na een korte inleiding door René Ros, de gids voor deze dag, en het uitreiken van enige achtergrondinformatie over de te bezoeken forten, liet het gezelschap zich comfortabel in een vijftal busjes naar het eerste object vervoeren.

In de ochtend werden achtereenvolgens het Fort aan de Liede en het Fort bij de Liebrug bezocht, die allen deel uitmaakten van de Positie bij De Liede.

Het fort de Liede was oorspronkelijk een torenfort, waarvan de toren tijdens de Eerste Wereldoorlog vrijwel geheel gesloopt is, de restanten liggen, op een enkel stuk metselwerk na, onder het zand waardoor in de verste verte geen gebouw te ontdekken is. Slechts enige ongeordende hobbels, een bergplaats voor grof vuil en een als schuurtje verstopte kazemat.
Een deel van de oorspronkelijke liniewal naar het Fort bij de Liebrug was naast het terrein te zien.

De volgende stop was het Fort bij de Liebrug, op de oorspronkelijke locatie van een van de Posten van Krayenhoff. Het uit 1894 -1900 daterende fort was bewapend met twee 6cm kanonnen in hefkoepelgebouwen. Het unieke van dit kleine fort is het ontbreken van de tweede keelkazemat, niet noodzakelijk geacht vanwege de nabijheid van het Fort bij Penningsveer.
Het fort was tot vorig jaar in gebruik als geld-distributiecentrum en was daarvoor ingrijpend aangepast en verkeert in uitstekende staat. Ondanks een grondige zoektocht werd helaas geen achtergelaten geld gevonden !

Panorama Bunkers

Rond het middaguur streek het gezelschap neer op het Fort bij Penningsveer. Op dit fort werd, naast het bezoek, een uitstekend verzorgde lunch genoten. Dit fort is eveneens op een geslaagde manier aangepast tot conferentie-oord c.q. jeugdherberg. Daarbij hebben de slaapvertrekken voor een deel weer hun oorspronkelijke bestemming teruggekregen.

Daarna op doorreis met drie foto-stops bij een als luxe villa gecamoufleerd kruitmagazijn, enkele Duitse radiobunkers en het groepspark Halfweg. De bewoner van het groepspark was zich van de belangstelling voor de opstallen niet bewust totdat er vijf busjes voor de deur stopten om even te kijken.

Fort benoorden Spaarndam
In het verwaarloosde Fort Benoorden Spaarndam.

Het Fort Benoorden Spaarndam is gebouwd in de periode 1897 -1901. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is er door de Duitsers een zoeklichtremise op het rechter terreplein gebouwd. Na enig zoeken waren er op het dak van het hoofdgebouw nog resten van een mogelijke Duitse luchtafweer batterij (FLAK) te zien. Na 1945 werd het fort door de Koninklijke Marine gebruikt voor het opslaan van scheepsmunitie. Het fort verkeerd nog in originele staat oftewel is sterk vervallen. De beheerders hadden zich uitgesloofd met waxinelichtjes op strategische plaatsen. Maar de meeste deelnemers waren goed voorbereid en konden eindelijk hun schijnwerpers en overige uitrusting gebruiken om zich een beeld van het interieur te vormen. Binnen waren nog aardig wat delen van het interieur in de originele staat aanwezig. Vooral de 'privaten' (toiletten) trokken veel belangstelling.

Langs de liniewal met een ontelbaar aantal scherfvrije onderkomens reed het gehele gezelschap naar een uitzicht punt. Hiervandaan kon men uitkijken over de Voorstelling met eveneens een ontelbaar aantal granaatvrije onderkomens, gelegen in het nog vrijwel onaangetaste landschap.

Het laatste fort van deze goed gevulde dag was het Fort Bezuiden Spaarndam. In tegenstelling tot het Fort Benoorden Spaarndam was dit fort geheel gerestaureerd en in gebruik als kantoor en kinderdagverblijf. Vanaf dit fort kon ook een goed overzicht worden verkregen van de inrichting van de voorstelling, waar enkele tientallen betonnen schuilplaatsen nog steeds aanwezig zijn.
In dit fort werd onder het genot van drankjes en hapjes deze zeer informatieve dag afgesloten.
Aan het eind van de excursie klonk dan ook een welverdiend applaus voor René Ros, die deze dag had georganiseerd en bovendien ook nog als gids was opgetreden. Tevens hulde aan de chauffeurs die het gezelschap heelhuids over de hobbelwegen loodsten. Het zal niet meevallen volgend jaar deze trip te overtreffen.

Zie het overzicht van de Stelling van Amsterdam voor meer informatie.